Part

1501   6|           wojskowym. Najwięcej prostoty i zuchwalstwa znajdowało się
1502   6|           fortuny, ustawicznie chorągwi i znaków pilnowali, o których
1503   6|             nieszanowanie ściągało notę i poczytane było za występek;
1504   6|        kompaniach od towarzystwa.~Karty i kości druga zabawa była
1505   6|               sarnę bez innego interesu i sprawy tu się zjeżdżali;
1506   6|                prywatnych stancjach dni i nocy trawili nad kartami
1507   6|                nocy trawili nad kartami i kościami, ogrywając jedni
1508   6|           drugich do ostatniego szeląga i do koszuli. Trzecia, Wenus,
1509   6|           swojego fraucymeru z Warszawy i Lublina dla zabawy ognistych
1510   6|         skończyła, wszystkie likwidacje i regestra odwożono do Warszawy,
1511   6|                 ręką pisarza skarbowego i regenta kwarcianego zostawały,
1512   6|            sądach niższych szlacheckich i miejskich~Szlacheckie sądy
1513   6|             sądy składały się z ziemstw i grodów. Ziemstwo składało
1514   6|                się z sędziego, podsędka i pisarza; ci trzej sędziowie
1515   6|           podkomorzy zwoływał szlachtę; i często tak się trafiało,
1516   6|                bywały.~Sędzia, podsędek i pisarz mieli wszyscy równe
1517   6|                sądów; przeto często się i gęsto po powiatach wydarzało,
1518   6|                 sądów ziemskich po roku i po kilka lat. W takowym
1519   6|              dać ten urząd na czas albo i na zawsze innemu; jeżeli
1520   6|              żyjącego rąk przechodziły; i mający łaskę u dworu niemal
1521   6|                województwach poznańskim i kaliskim tylko były trzy
1522   6|                generała wielkopolskiego i sami tylko mieli votum decisivum;
1523   6|              surogatorem jak w Poznaniu i Kaliszu, ale grodzkim sędzią;
1524   6|                były wyższe od grodzkich i mocja, czyli apelacja, powinna
1525   6|               odbywały się w grodach co i w ziemstwach, wyjąwszy sprawy
1526   6|           wyjąwszy sprawy o dziedzictwo i zastawę dóbr, które należały
1527   6|               służyła sądom ziemskim co i grodzkim: inkwizycji słuchanie
1528   6|        komorników ziemskich, burgrabiów i subdelegatów grodzkich.
1529   6|          zeznawania świadków. Mieli też i drugi sposób naznaczeni
1530   6|               inkwizycje, przyszedł raz i drugi do słuchacza, a ten
1531   6|                 z świadkami dzień jeden i drugi albo i trzeci ekspensować
1532   6|                dzień jeden i drugi albo i trzeci ekspensować się w
1533   6|                oficjalista czas znalazł i świadków ekspediował.~W
1534   6|              mazowieckich, małopolskich i ruskich komplet sędziów
1535   6|        opisanych dopiero wielkopolskich i nomenklatura inna. Tu pierwszy
1536   6|       koniecznie po winowajcy wyciągano i choć go zaprzeczanie inkwizycjom
1537   6|            zapierał się, znowu go drugi i trzeci raz męczono. Jeżeli
1538   6|                 na okoliczności dowodów i inkwizycje świadków; jeżeli
1539   6|         zaprzeczania, zaciętości umysłu i cierpliwości ciała przypisane.
1540   6|               przypisane. Jeżeli dowody i inkwizycje byty słabe, jeżeli
1541   6|              przyznawszy się na jednych i drugich, a na trzecich zaparł,
1542   6|         trzecich torturach przyznał się i więcej przyznania swego
1543   6|                uwalniany zostawał. Lecz i strona instygująca była
1544   6|                postronek, długi, smagły i dobrze łojem dla lekkiego
1545   6|                 trzymał za koniec - raz i drugi sobie około ręki okręciwszy,
1546   6|            Przyporządziwszy tak więźnia i stanąwszy tuż przy nim na
1547   6|               więźnia postawiono stolik i stołki z kałamarzem, piórem
1548   6|             stołki z kałamarzem, piórem i papierem na stoliku, za
1549   6|               na siebie wyznać nie chce i przez jedyną zaciętość ciało
1550   6|                  Mości panowie zastolni i przedstolni (wyrażając tymi
1551   6|                urząd siedzący za stołem i instygatora stojącego przy
1552   6|         podnosić się w górę tyłem głowy i stanęły z nią w równej wysokości,
1553   6|           stołku; nogi zaś, wyciągnione i do haka przywiązane, wisiały
1554   6|                sąd boski, puśćcie mię", i tym podobnie; albo jeżeli
1555   6|     przyrodzenia, prosił o pofolgowanie i to otrzymawszy, przyznawał
1556   6|                 magistratu, instygatora i kata rozkazami i pytaniami
1557   6|            instygatora i kata rozkazami i pytaniami byt mocniej pociągniony.~
1558   6|                ręce wykręciły się tyłem i stanęły w prostej linii
1559   6|                  Wszystkie żebra, kości i junktury w nim niemal widać
1560   6|           wyrzucając z siebie z kaszlem i grzmotem gęste, wodniste
1561   6|                grzmotem gęste, wodniste i flegmiste ekshalacje, które
1562   6|                zarażały przytomnym nosy i widok przykry sprawowały,
1563   6|             dyspozytorami, egzekutorami i spektatorami być musieli
1564   6|             mieli na pogotowiu kadzidło i trunki na odpędzenie smrodu
1565   6|             trunki na odpędzenie smrodu i pokrzepienie serca kompasją
1566   6|                 zwierciadłem próbowano, i gdy tak długo w milczeniu
1567   6|               słów obelżywych na stronę i sędziów, do podziwienia
1568   6|               na wierszch piszczeli nóg i pod spód zadane, które coraz
1569   6|            które coraz bardziej gniotąc i kalecząc nogi, nieznośny
1570   6|                 winowajcy wyciągnionemu i bynajmniej nie spuszczonemu
1571   6|                miastach mniejszych albo i po wsiach, kiedy do nich
1572   6|               go na drabinie położonego i do szczebla pierwszego i
1573   6|                i do szczebla pierwszego i drugiego przywiązanego,
1574   6|                  Kiedy miano czarownice i czarowników próbować torturami,
1575   6|           torturami, kacia, zabobonnicy i guślarze wielcy, golili
1576   6|                  gdziekolwiek te ozdoby i zasłony ludziom natura data,
1577   6|                w włosy diabeł się kryje i nie dopuszcza czarownicy
1578   6|               lub czarownikowi wyznania i że ukryty w włosach za niego
1579   6|            takowego mniemania owo ciche i spokojne tortur wytrzymowanie,
1580   6|               wyżej wyrażone, z mdłości i upadku z gruntu na siłach
1581   6|                któremu się jako zdrajcy i nieprzyjacielowi ani śniło
1582   6|             człowieka. Golili też także i złodziejów, twardych do
1583   6|              nie przyznawszy się - albo i chrześcijanin - wytrzymał.
1584   6|              więźnia spuszczał z tortur i odejmował z nóg boty hiszpańskie,
1585   6|          kolanem między łopatki tłocząc i rozmaicie wiercąc - nabijał
1586   6|             rozmaicie wiercąc - nabijał i naprowadzał w stawy, co
1587   6|            ubrał potem więźnia w suknie i zaprowadził do aresztu,
1588   6|                sarnę ceremonią czyniono i z dekretami kryminalnymi,
1589   6|               marszałkowskich koronnych i litewskich, z których prosto,
1590   6|          rozmaitych cechów, halabardami i szablami na ten czas uzbrojonymi.
1591   6|               dystyngwowany urodzeniem, i stąd wynikała bojaźń odbicia
1592   6|              wynikała bojaźń odbicia go i uwolnienia gwałtownego.~
1593   6|                 pisarze, instygatorowie i przydani z senatu i stanu
1594   6|      instygatorowie i przydani z senatu i stanu rycerskiego niektórzy
1595   6|               ją patronowie koncypowali i gotową pisarzowi poddawali.
1596   6|                do 30 kwietnia w Koronie i Litwie.~Porządek zasiadających
1597   6|                  Porządek zasiadających i stawających takowy: przy
1598   6|                 nie należący do sprawy, i pacjenci mieścili się za
1599   6|                 na mapie okazywać dukla i inne miejsca, patronowie
1600   6|            przybliżali się do kanclerza i na położonej przed nim mapie
1601   6|         wytykali dukla, znaki graniczne i co było w rzeczy, a kanclerz
1602   6|               było w rzeczy, a kanclerz i asesorowie, takimiż skazówkami
1603   6|            sylabizowali. Który modelusz i w trybunatach w sprawach
1604   6|          rozmawiajcie, respekt sądu!" - i na tym było dosyć. Sprawy
1605   6|                  czasem na bok oddaleni i nie dający atencji, to wtenczas
1606   6|             książęciem) miłościwy panie i dobrodzieju" - nie: "jaśnie
1607   6|                 pamięci, drugi z karty; i ten drugi nazywał się mówieniem
1608   6|             pióra po odbytych induktach i kanclerz w dekrecie musiał
1609   6|               nie brutala się z grodzką i ziemską, od której była
1610   6|                 dwie klasy: na patronów i agentów. Tych ostatnich
1611   6|       torbiferami, dlatego że dokumentu i księgi prawne za swymi pryncypałami
1612   6|               należą ich pryncypałowie, i przepisane z regestru, który
1613   6|            nieleniwe do wszelkich usług i poselstw jmci pana patrona
1614   6|              poselstw jmci pana patrona i jejmci pani patronowej,
1615   6|             bywali, tylko nowicjuszowie i ci, którzy mieli stancją
1616   6|                ci, którzy mieli stancją i stół od pryncypała; którzy
1617   6|        młodszych, pilnowali tylko pióra i rzeczy sądowych. Promocja
1618   6|      patronizacji zależała od aplikacji i łaski pryncypatu. Kiedy
1619   6|              wytoczone; pospólstwa albo i prywatnego mieszczanina
1620   6|                  klasztorów, zgromadzeń i kościołów, które miały grunta,
1621   6|         miejskich; starostów z miastami i nawzajem; szlachty graniczącej
1622   6|               graniczącej z starostwami i dobrami królewskimi stołowymi;
1623   6|            prawego dziedzica nie mające i przeto prawu królewskiemu
1624   6|             które tykały praw miejskich i przywilejów królewskich,
1625   6|               magdeburskim, chełmińskim i innych prawach miejskich,
1626   6|                 w statutach królewskich i konstytucjach koronnych.
1627   6|             przedawali. Nawet skryptury i ekstrakty wszelkie asesorskie,
1628   6|               innych sądowniach; moneta i talery, choć kurantowe,
1629   6|             niżli w grodach, ziemstwach i trybunałach, gdzie prawo
1630   6|                 kolumnie po dwadzieścia i więcej wierszów, ale w wierszu
1631   6|           większej ekspensie na inkaust i papier.~W asesorii litewskiej
1632   6|                 sama była forma sądu co i w koronnej, wyjąwszy prawa,
1633   6|         Wielkiemu Księstwu Litewskiemu, i palestrę, która składała
1634   6|             horodniczych, mostowniczych i tym podobnych bądź aktualnych,
1635   6|           cześnikiewiczów, cywunowiczów i tam dalej - rozmaitych cyców.~
1636   6|              Koronie były dwie: większa i mniejsza; i w Litwie takież
1637   6|               dwie: większa i mniejsza; i w Litwie takież dwie; nazywały
1638   6|          nazywały się dlatego większymi i mniejszymi, że służyły pieczęciom
1639   6|             służyły pieczęciom większym i mniejszym; pieczęci zaś
1640   6|            urząd obydwóch był jednakowy i same pieczęci równe były
1641   6|                dwa Orły - herb koronny, i dwie Pogonie, to jest: dwóch
1642   6|          wpisowano wszystkie przywileje i dyplomata, które spod ręki
1643   6|               wszelkie transakcje kupna i przedaży, rezygnacji, intercyzów
1644   6|             szlubnych, manifesta, nawet i oblaty wszelkich skryptów;
1645   6|              bardziej garniono, a zatem i metrykant jego więcej profitował.
1646   6|                 lub magnatów obfitował, i według ważności interesu,
1647   6|                się przy końcu panowania i sam dwór nie brzydził, biorąc
1648   6|       konferowane panom polskim wakanse i starostwa. Acz po prawdzie
1649   6|                  ministra królewskiego, i Mniszcha, marszałka nadwornego,
1650   6|       przywileje królewskie pieczętował i na nich się podpisował.
1651   6|         pieczęci plebejuszowie duchowni i świeccy. Należało albowiem
1652   6|               zdatny, każdemu przygodny i w protekcji kanclerza zostający,
1653   6|                 toczyło jedną formą, co i w sądach kanclerskich; ta
1654   6|     uciążliwościach swoich od starostów i ekonomów znajdowali sprawiedliwość
1655   6|               znajdowali sprawiedliwość i protekcją. Lecz ich ta szczęśliwość
1656   6|               przemocą, czasu przewłoką i tysiącznymi wybiegami skażony.
1657   6|           wybiegami skażony. Patronowie i palestra służyła sądom referendarskim
1658   6|              referendarskim ta sama, co i asesorskim. Pisarz referendarski
1659   6|              się po skończonej asesorii i kursu swego nie miała, tylko
1660   6|                 referendarskim zgodnej, i gdy akcydensa patronizacji,
1661   6|                mniejszy.~Referendarskie i kanclerskie sądy były ostatnią
1662   6|            bywała drugi raz roztrząsana i sądzona, kiedy strona mająca
1663   6|             musiała bowiem odpowiedzieć i za zatrudnienie sądu, i
1664   6|                 i za zatrudnienie sądu, i za fatygę Jego Królewskiej
1665   6|                 sektarzów Marcina Lutra i grafa Bruhla ludnymi. A
1666   6|                ludnymi. A lubo asesoria i referendaria były sądem
1667   6|             kary za sentencją uciążliwą i stronie sprzyjającą (prawnymi
1668   6|              sędziom pierwszych instanc i ale nie ostatnie . Pasja
1669   6|                ale nie ostatnie . Pasja i żądza zemsty, zasadzona
1670   6|            stronę Mniszcha wytłomaczone i jeszcze do tego znalazło
1671   6|                  mógłby z czasem potkać i jego. Sołtyk, biskup krakowski,
1672   6|               Sołtyk, biskup krakowski, i inni przyjaciele dworscy
1673   6|          wszystka była rozebrana od tej i owej strony. Złote potoki
1674   6|             potoki płynęły do mecenasów i sędziów, nicht się brać
1675   6|                  Małachowski, kanclerz, i Karwicki po takowej zadanej
1676   6|           zadanej dorozumiawszy się, iż i interes pryncypalny nie
1677   6|               potem umarł kanclerz, toż i król; po którego śmierci,
1678   6|                w tej mierze trybunalski i, żeby śladu takowego bezprawia
1679   6|                śladu takowego bezprawia i gwałtu nie było, kazawszy
1680   6|              jako też wszystkie relacje i manifesta w tej sprawie
1681   6|                z senatorami, ministrami i urzędnikami koronnymi i
1682   6|                 i urzędnikami koronnymi i Wielkiego Księstwa Litewskiego,
1683   6|             sądach, indukowali z karty, i to, co patronowie indukowali,
1684   6|           ścianie otacza ty z obu stron i z przeciwka krzesła senatorów
1685   6|             przeciwka krzesła senatorów i ministrów; za krzesłami,
1686   6|        zaczynali induktę miernym głosem i powolną wymową, na komatach
1687   6|             powolną wymową, na komatach i periodach sensów stawającą.~
1688   6|               siedział na swoim krześle i czytał zarówno z drugimi
1689   6|               jednego miejsca na drugie i rozmawiać po cichu, ale
1690   6|                mniejszej były reputacji i zysku dla patronów od sądów
1691   6|          osobiste, o wiolencje gruntowe i inne wszelkie zakłócenia
1692   6|             zakłócenia między świeckimi i duchownymi wydarzone, jurysdykcji
1693   6|       wszystkich konsystorzów koronnych i litewskich obrządku łacińskiego
1694   6|         litewskich obrządku łacińskiego i greckiego do nuncjatury
1695   6|          rozwodowych, spraw o beneficia i spraw de vita et moribus
1696   6|             osobami miernymi doszła, bo i to przeszkadzało, że sprawy
1697   6|              jego audytor, Włoch rodem, i czasem świecka osoba, żadnego
1698   6|                najzwięźlej treść sprawy i z którego gradusu postępuje
1699   6|               raz ad apertionem rotuli; i tak z jednego gradusu pomykała
1700   6|               łaska była najtrudniejsza i czasem rok i drugi odwłoczona;
1701   6|             najtrudniejsza i czasem rok i drugi odwłoczona; co się
1702   6|                zbijał ją swymi racjami; i to wszystko było w księgach
1703   6|           zapisane. Po takich induktach i replikach patronowie składali
1704   6|       informacje z racjami, argumentami i rozmaitych praw duchownych
1705   6|               praw duchownych rzymskich i krajowych synodalnych -
1706   6|           przywodami, oznaczając księgę i kartę, z której jakie prawo
1707   6|               prawo było przywiedzione; i to wszystko w jeden plik
1708   6|           papiery. Audytor podług czasu i woli rewidował te pliki,
1709   6|            wszystkie indukty, dokumenta i informacje, na koniec przydał
1710   6|         dopuszczał, czy nie dopuszczał, i już było po sprawie. Odprawiały
1711   6|                mniejszej były reputacji i zysku dla patronów od sądów
1712   6|          osobiste, o wiolencje gruntowe i inne wszelkie zakłócenia
1713   6|             zakłócenia między świeckimi i duchownymi wydarzone, jurysdykcji
1714   6|       wszystkich konsystorzów koronnych i litewskich obrządku łacińskiego
1715   6|         litewskich obrządku łacińskiego i greckiego do nuncjatury
1716   6|          rozwodowych, spraw o beneficia i spraw de vita et moribus
1717   6|             osobami miernymi doszła, bo i to przeszkadzało, że sprawy
1718   6|              jego audytor, Włoch rodem, i czasem świecka osoba, żadnego
1719   6|                najzwięźlej treść sprawy i z którego gradusu postępuje
1720   6|               raz ad apertionem rotuli; i tak z jednego gradusu pomykała
1721   6|               łaska była najtrudniejsza i czasem rok i drugi odwłoczona;
1722   6|             najtrudniejsza i czasem rok i drugi odwłoczona; co się
1723   6|                zbijał ją swymi racjami; i to wszystko było w księgach
1724   6|           zapisane. Po takich induktach i replikach patronowie składali
1725   6|       informacje z racjami, argumentami i rozmaitych praw duchownych
1726   6|               praw duchownych rzymskich i krajowych synodalnych -
1727   6|           przywodami, oznaczając księgę i kartę, z której jakie prawo
1728   6|               prawo było przywiedzione; i to wszystko w jeden plik
1729   6|           papiery. Audytor podług czasu i woli rewidował te pliki,
1730   6|            wszystkie indukty, dokumenta i informacje, na koniec przydał
1731   6|         dopuszczał, czy nie dopuszczał, i już było po sprawie. Odprawiały
1732   6|              bawił, to jest w Warszawie i w Grodnie; a że w Grodnie
1733   6|          zjeżdżał co dwa rolo dla sejmu i bawił czasem po pół roku
1734   6|                bawił czasem po pół roku i dłużej, dlatego sądy marszałkowskie
1735   6|                 się te sądy na potoczne i kryminalne; potoczne odbywał
1736   6|                marszałkowski z pisarzem i odprawiały się w kamienicy,
1737   6|          miejsce jego w tej jurysdykcji i w innych powinnościach,
1738   6|            pryncypalnych przedmieściach i ulicach warszawskich przez
1739   6|                warszawskich przez trąbę i woźnego, któremu instygator
1740   6|               ramionach brali przed się i trzymali prosto, póki imię
1741   6|              kładli znowu broń na ramię i w takiej pozyturze asystowali
1742   6|                marszałkowskich, ale też i regimentów gwardii pieszej
1743   6|              regimentów gwardii pieszej i konnej tudzież patrole ułanów
1744   6|              przestrzegając spokojności i bezpieczeństwa publicznego.
1745   6|               iż ludzie słuszni dworscy i towarzystwo znaków pancernych
1746   6|              domów z huczeniem pijackim i krzesaniem szabel po brukach
1747   6|              brukach albo też w zwadzie i bitwie między sobą lub z
1748   6|              napadali na nich cichaczem i kogo mogli, słabych nóg
1749   6|               bez respektu na charakter i mundur, zapraszając na nocleg
1750   6|          chętnie im ławy do posiedzenia i pryci do spoczynku nie żałowali.
1751   6|               mile z kolegami przypadku i z żołnierzami, zmykał co
1752   6|    marszałkowską do pałacu hetmańskiego i od niego sądzony podług
1753   6|                zachowywano z oficjerami i żołnierzami rozmaitych regimentów,
1754   6|          oddając ich pod własne komendy i sądy.~A lubo dobycie szabli
1755   6|              takową zuchwałość, a nawet i za zranienie; pospolita
1756   6|                 była wieża górna, dolna i grzywny, podług miary występku;
1757   6|                 porwał się do szabli, a i taki nie przypłacił swojej
1758   6|        grzywnami, a wojskowy - aresztem i łańcuszkami. Prawa bowiem
1759   6|         instancje, respekt na urodzenie i familią, a czasem skłonne
1760   6|            sędziego miękczą rygor prawa i determinują do łagodniejszej
1761   6|              defektami, dał się widzieć i w ojcach naszych, którzy
1762   6|                 niekoniecznie powinien. I z drugiej strony, gdy pod
1763   6|               śmiercią, boby niezadługo i ludzi brakowało. Co wszystko,
1764   6|                się sprawami o wiolencje i bitwy potoczne, wyżej wspomnione;
1765   6|                zapłacone lub po najęciu i zadatku wziętym nie dotrzymane;
1766   6|              uspokojonym, areszt rzeczy i taksa, dalej tradycja onych
1767   6|                 areszt samej jego osoby i zaprowadzenie do kordygardy:
1768   6|                mające. Kartownicy także i szulerowie o sumy wygrane,
1769   6|             albo też po innych dworkach i pałacach mięszkającej, którzy
1770   6|              tak prędka była ekspedycja i nie tak ostry rygor jak
1771   6|         przekupki warszawskie, zwadliwe i wyparzonej (jak mówią) gęby
1772   6|              akcydensem dla instygatora i skrzynki sądowej - powadziwszy
1773   6|              sprawa należytą formą sądu i kończyła się grzywnami dla
1774   6|                się grzywnami dla strony i sądu i wieżą.~Śmieszne czasem
1775   6|             grzywnami dla strony i sądu i wieżą.~Śmieszne czasem bywały
1776   6|          rzuciły się na siebie z rękami i pazurami, porozdzierały
1777   6|                ale mój Staś król polski i ciebie każe wyświecić, wysmagać!"
1778   6|            zrozumiawszy przyczynę zwady i bitwy zajuszonej, kazał
1779   6|                kazał rózgami wychłostać i na inne miejsca z straganami
1780   6|     marszałkowskiej należącej, kuplerki i białogłowy nierządem żyjące
1781   6|               zmniejszenia go cokolwiek i uczynienia wstrętu, aby
1782   6|                szerzyło. Pozywano także i gospodarzów, którzy takowym
1783   6|         najmowali, karząc ich grzywnami i wieżą, niewiasty zaś chłostą
1784   6|         niewiasty zaś chłostą publiczną i wygnaniem z burdelu; a że
1785   6|                 żądał, więc one ukarane i wypędzone z jednego domu,
1786   6|         miejscowych zdawał proces długi i kosztowny albo sprawiedliwość
1787   6|            królowa, pani wielce pobożna i miłosierna, ta mu często
1788   6|          rozciąga się, tylko na uczynki i występki pod bokiem królewskim
1789   6|          występki pod bokiem królewskim i trzy mile naokoło popełnione.~
1790   6|          Bielińśkiemu nie zadał kwestii i komu on łeb kazał urwać,
1791   6|           marszałkiem wielkim koronnym; i on był nim aż do śmierci
1792   6|               aż do śmierci Augusta III i po nim coś czasu, o czym
1793   6|                odsyłane bywały do grodu i do ratusza miasta Starej
1794   6|              miasta. Był to w surowości i sprawiedliwości drugi tom
1795   6|               poprawiać nie trzeba było i którzy z nim razem zasiadając
1796   6|               dodają okoliczności formę i proceder tychże sądów ukazujące.~
1797   6|                położyli swoje konkluzje i obrony stron, którym służyli,
1798   6|                stół, krzesła, krucyfiks i serwis do pisania; a kiedy
1799   6|             kleryk, bakałarz, organista i dziad kościelny był legitimus
1800   6|           oryginał zaś pokazał z daleka i potem podpisał na wierszchu
1801   6|            wierszchu jego, kiedy, gdzie i przy kim go położył; i już
1802   6|            gdzie i przy kim go położył; i już to było relacją. Taki
1803   6|                 reprezentowała w sądzie i zapisowała z góry w swojej
1804   6|           przeszkadzały do innych spraw i funkcji tak jak kondemnaty
1805   6|                sukniach z kołnierzykiem i płaszczykiem z tyłu po rzymsku,
1806   6|           rozerwanie tego jarzma, toteż i on miał się nienatarczywie
1807   6|                 miał się nienatarczywie i niegorąco. Uważał sobie: "
1808   6|              opiekunów albo wykradziona i chłostą do szlubowania przymuszona,
1809   6|            szlubowania przymuszona, dni i nocy za mężem dzikim okrutnikiem,
1810   6|               wziętego, dobrze smarował i patrona, i defenzora, i
1811   6|              dobrze smarował i patrona, i defenzora, i sąd. A tak
1812   6|                 i patrona, i defenzora, i sąd. A tak powoli defenzor
1813   6|              rozpustne, odmiany pożycia i innych mężów lub żon szukający,
1814   6|              Surogatorowie zaś szlachta i nieszlachta byli do zastępowania
1815   6|     konsystorskie nigdy nie były liczne i innego gatunku nie było
1816   6|             podkrzesawszy się w łacinie i w formie jurydycznej albo
1817   6|            ożeniwszy się w radę miejską i zostawali miejskimi pisarzami;
1818   6|               jeżeli są jacy, to biedni i do tego Rusini, mało estymujący
1819   6|                  mianowicie na pisarzów i patronów, z diecezjów poznańskiej,
1820   6|           oskarżonego, dowodził, że ma, i znowu mówiąc od żony, próbował,
1821   6|          Jajkowski, patron oraz grodzki i konsystorski. Było tych
1822   6|             sprawa wielkiej importancji i między osobami pierwszej
1823   6|              oficjałem tylko dla honoru i władzy, w diecezji reputacją
1824   6|            władzy, w diecezji reputacją i przyjaźń jednającej, był
1825   6|               Łubieńskiego, arcybiskupa i prymasa, oczerkiesił z władzy
1826   6|              oficjałów: gnieźnieńskiego i łowickiego - wszystkie większej
1827   6|               imieniem biskupa, tak jak i gdzie tylko był audytor.
1828   6|                 Gdzie znowu był oficjał i surogator, a oficjał nie
1829   6|                zaś biskup był przezorny i na swoją diecezją względny,
1830   6|                aby diecezanie w łaskach i potrzebach duchownych mieli
1831   6|                swego.~Między audytorami i surogatorami przy boku biskupim
1832   6|            dziesięciny między ziemstwem i konsystorzem warszawskim.
1833   6|             obywatele ziem warszawskiej i czerskiej, mający dotąd
1834   6|              publiczna między ziemstwem i konsystorzem. Obiedwie ziemie,
1835   6|                Obiedwie ziemie, czerska i warszawska, uczyniły solenny
1836   6|               komisją z osób duchownych i świeckich złożoną, która
1837   6|           koronnego, człowiek w naukach i w prawie oboim tak świeckim,
1838   6|                 oboim tak świeckim, jak i duchownym wielce biegły,
1839   6|            stroną niż sędzią, zagłuszył i zwalczył racjami wszystkich
1840   6|              sądowi świeckiemu, ale też i same dziesięciny wytyczne
1841   6|                całej ziemi warszawskiej i czerskiej zniesiono, kazawszy
1842   6|                konsystorzem warszawskim i dwiema ziemiami, przeto
1843   6|          biskupi nic jej nie popierali; i była to bardziej dysputa
1844   6|           poznański, pokój nad wszystko i życie swobodne miłujący,
1845   6|         promocji zmierzający, nie śmiał i Kempskiego, sekretarza,
1846   6|               Trybunały też piotrkowski i lubelski inaczej spraw takowych,
1847   6|               wysłuchanych inkwizycjach i zrozumianej rzeczy jak należy,
1848   6|           oćwiczono, grzywnami obłożono i te zaraz z niego w gotowiźnie
1849   6|                 albo w dobytku zabranym i otaksowanym wyciągniono;
1850   6|         zgrzeszył, z beneficjum zrucono i już było po sprawie. Kiedy
1851   6|               że się pokazał niewinnym; i jeżeli delatorem jego był
1852   6|               odebrali chłostę od dworu i czasem przymuszeni zostali
1853   6|              znano. Ról, które trzymają i z których żyją, popi są
1854   6|           przyczynia, o co między popem i panem żadnego sporu nie
1855   6|           żadnego sporu nie ma, a zatem i spraw prawnych. Mieli także
1856   6|                 dystyngwował od chłopów i formował tak krój sukni,
1857   6|                 krojem polskiego żupana i kontusza, tylko z rękawami
1858   6|      przystępowali kładąc na niego albę i ryzy, boty proste chłopskie
1859   6|                jeden kolor sukni czarny i czapka czarna.~Kanoników
1860   6|                czapka czarna.~Kanoników i prałatów katedralnych albo
1861   6|                 się z władyków, z popów i z zakonników bazylianów,
1862   6|            siebie wszystkie jurysdykcje i officia, jeżeli jakie były.
1863   6|                 ruscy z dostatniejszych i bezżennych popów poformowali
1864   6|              kapituły, to jest prałatów i kanoników; zgoła cały stan
1865   6|                 obmyślili z kontrybucji i haraczu na popów żeniatych
1866   6|                   Opisawszy tedy postać i obyczajność powierszchowną
1867   6|          łacińskiego obrządku, jako też i greckiego, ile w pamięci
1868   6|                 pamięci utrzymać mogłem i z konwersacji różnej wiadomości
1869   6|              zasiągnęłem, przenoszę się i proszę z sobą Czytelnika
1870   7|         chorągwie likwidowały w Radomiu i wszystkie regimentu, potrafiono
1871   7|               chociaż w każdej chorągwi i w każdym regimencie po połowie
1872   7|          chorągwie: husarskie, pancerne i lekkie albo przedniej straży;
1873   7|                zażywał stroju polskiego i siądzeniów na konie polskich,
1874   7|         rozmaite: łęk, terlica, jarczak i turecka kulbaka, co wszystko
1875   7|                kulach równych, z przodu i z tylu w góro podniesionych,
1876   7|                z przodu w górę wydanej, i o ławce okrągłej, z tylu
1877   7|             poduszką w środku takąż jak i łęk. Jarczak była terlica
1878   7|              jarczaku chłopcy, ciurowie i towarzystwo rękodajni do
1879   7|               przednia kula była wyższa i ostrzejsza, a zadnia lawa
1880   7|                 wnusiem końskim wysłany i suknem powleczony; i takiego
1881   7|            wysłany i suknem powleczony; i takiego najwięcej siądzenia
1882   7|                potrzeby zażywali. Możno i stąd ciągnąc derywacją autoramentu
1883   7|                 chorążowie, namiestnicy i całemu wojsku służący oboźniowie,
1884   7|               polni, sędziowie wojskowi i buńczuczni hetmańscy.~hetman
1885   7|         dzielili się dawnych lat władzą i pracą wojskową; lecz ciągły
1886   7|             podziału władzy hetmańskiej i operacji wojennej nic pozwolił;
1887   7|         Branicki, hetman polny koronny; i dwa razy litewska: po Hieronimie
1888   7|                czynienia w małym wojsku i głębokim pokoju. W litewskim
1889   7|              hetman niewiele użył pracy i ledwo ta garsztka wystarczała
1890   7|      wystarczała na asystencje hetmanom i trybunałom. Rejmentarze
1891   7|            odbierać raporta od chorągwi i regimentów sobie powierzonych
1892   7|           regimentów sobie powierzonych i te przesyłać hetmanowi,
1893   7|        Pułkownicy chorągwiów husarskich i pancernych w Koronie, a
1894   7|         aktualnych być nie mogło, kiedy i pułków takich nie było;
1895   7|          wybierała z podatku pogłównego i hibernowego w województwie
1896   7|              hibernowego w województwie i powiecie sobie naznaczonym,
1897   7|             tylko regestrach popisowych i w drugich kalendarzykach
1898   7|              syn królewski albo hetman; i takowy tytuł dawano mu wszędzie,
1899   7|             potocznych pismach, listach i konwersacjach. A tak pożyczając
1900   7|         porucznikowie znaków husarskich i pancernych zwani bywali
1901   7|                pancernych, petyhorskich i husarskich byli sami wielcy
1902   7|          panowie, książęta, senatorowie i ministrowie, sam król i
1903   7|                 i ministrowie, sam król i hetmani; a to też osobliwsza,
1904   7|                 że w tym wojsku polskim i stan duchowny miał swoje
1905   7|           aplikacjami tudzież zabiegami i instancjami.~Jeden pan mógł
1906   7|              pancerną; owszem mógł mieć i trzy: dwie w Koronie, a
1907   7|           Koronie, a trzecią w Litwie - i nawzajem. Nawet mógł być
1908   7|     petyhorskiej litewskiej rotmistrzem i na ostatku być generałem-szefem
1909   7|              czwartym plebanem; tak też i oficjerowie wojska polskiego,
1910   7|        zastępców, jako to na prebendach i plebaniach, którzy by ich
1911   7|           czynienia, jak tylko imieniem i godnością swoją zaszczycać
1912   7|              godnością swoją zaszczycać i chrzcić chorągiew; porucznik
1913   7|            chrzcić chorągiew; porucznik i chorąży, którzy byli kreaturą
1914   7|            najpierwsi w kraju obywatele i urzędnicy. Rotmistrz nigdy
1915   7|                 żadnej służby wojskowej i podobno, choćby był chciał,
1916   7|                 nie zdarzyła.~Porucznik i chorąży - ci już, jeżeli
1917   7|                 swoich powinności, lecz i to rzadko się trafiało;
1918   7|           pospolicie rząd cały chorągwi i komendę trzymał namiestnik,
1919   7|         siedział, wszystkimi pocztowymi i całym gospodarstwem chorągwianym
1920   7|            szyku, jako też co do marszu i stacji; i to było wszystko,
1921   7|              też co do marszu i stacji; i to było wszystko, czym mógł
1922   7|                  a najwięcej sześciu; a i ci nieustawicznie, ale więcej
1923   7|            jakiej chorągwi była musztra i egzercerunki, to nie z regulamentu
1924   7|                wojskowego, ale z ochoty i fantazji pana porucznika,
1925   7|                w rozmaitych handgryfach i szarżerunkach wymusztrował.
1926   7|             podwójno, to jest towarzysz i pocztowy; który zaś nie
1927   7|               leżała na swojej kwaterze i nie było żadnej ekspedycji,
1928   7|             chorągwi towarzystwa ściśle i wcale nie wyciągano, dosyć,
1929   7|              dosyć, że był na regestrze i że nie mając urlapu, musiał
1930   7|               było; całą przystojnością i ozdobą osoby było szlachectwo.
1931   7|        chorągiew wydawali się wspaniała i okryta, gdy za jednę osobę
1932   7|                każda chorągiew pancerna i husarska odprawiała koło,
1933   7|                interesach chorągwianych i partykularnych; na takie
1934   7|              sobie szarawary, ładownicę i niemal każdy krucyfiks za
1935   7|                jednym koniu w ładownicy i szarawarach i mając także
1936   7|                 ładownicy i szarawarach i mając także jak i pan jego
1937   7|           szarawarach i mając także jak i pan jego krucyfiks lub obraz,
1938   7|                 pistoletami w olstrach; i to wszystko było przykryte
1939   7|               tkanym; głowę także konia i kark przykrywał kutan, to
1940   7|             wystrzygane w kwiaty, ptaki i różne figury; w tym kutanie
1941   7|            które wyglądały uszy końskie i oczy. Za wozem szedł uwiązany
1942   7|            większą ciągnęli liczbą koni i ludzi. Służyli za towarzysz
1943   7|                sześćma końmi. Wóz jeden i drugi za karetą sześciokonny,
1944   7|               służących dworskich kilku i kilkunastu, z kucharzami,
1945   7|                wozach wina beczkę jednę i drugą, gorzałki gdańskiej
1946   7|         gorzałki gdańskiej kilka puzder i różnych porządków stołowych
1947   7|             różnych porządków stołowych i żywności karabony z górą
1948   7|          przodem wysłanych, była najęta i obstalowana.~Gdy dzień kołu
1949   7|        powitalną, w której ofiara życia i fortuny dla całości ojczyzny
1950   7|              pochwały JO.hetmana, wodza i szafarza krwi żołnierskiej,
1951   7|           żołnierskiej, nieustraszonego i niezwyciężonego wojownika,
1952   7|                chorążemu, namiestnikowi i całemu godnych kolegów zgromadzeniu,
1953   7|                zgromadzeniu, przytomnym i nieprzytomnym.~Po skończonej
1954   7|              koniu w zupełnym moderunku i za nim pocztowy jeden albo
1955   7|         towarzysz, obrócił się na koniu i machnął proporcem w jednę
1956   7|               machnął proporcem w jednę i w drugą stronę, po której
1957   7|         oficjerom in quantum przytomnym i kolegom, rekomendował się
1958   7|               nie, to tylko z ładownicy i szarawarów, powrócił do
1959   7|        szarawarów, powrócił do kompanii i zasiadł miejsce swoje u
1960   7|        należących, podawał delatę wsiów i miast, które podatku nie
1961   7|            które podatku nie zapłaciły, i czynił rachunek z ekspensy,
1962   7|                 strawne dla szeregowego i inny wydatek zdarzony na
1963   7|      plenipotenta na komisją do Radomia i dwóch rezydentów na asystencją
1964   7|              zjazd trwał czasem tydzień i drugi, póki tego, co poprzywozili
1965   7|      wyczęstowali, a chudsi nie wyjedli i nie wypili. Przez cały czas
1966   7|                 wartę, formowali obwach i gdy ich panowie wytrząsali
1967   7|                 zdrowie króla, hetmanów i oficjerów, oni dawali ognia,
1968   7|      wspanialszych na beczkę piwa jednę i drugą, na garniec gorzałki
1969   7|               na garniec gorzałki jeden i drugi. Co zebrawszy i odbywszy
1970   7|             jeden i drugi. Co zebrawszy i odbywszy kampanią, gdy się
1971   7|            albowiem szeregowy miał żonę i dzieci w miejscu, w którym
1972   7|                 takim miejscu rok jeden i drugi, wprędce postarał
1973   7|             wprędce postarał się o żonę i o gospodarstwo, pewny będąc,
1974   7|                  że się skończy wprędce i on do swojej leży powróci;
1975   7|                 szeregowi do kwater się i do gospodarstwa porozchodzili,
1976   7|              było co poranek na pobudkę i co wieczór na wczas trąbić
1977   7|                po wsi, z obuchem w ręku i lufką w gębie, dla utrzymania
1978   7|                 utrzymania subordynacji i dojrzenia porządku.~ ~
1979   7|          ujeżdżać po dwie mili na dzień i po trzech dniach takowej
1980   7|                sobie szafować tyle owsa i siana, ile tylko jego konie
1981   7|             tylko jego konie na miejscu i przez drogę aż do drugiej
1982   7|                 czeladzią potrzeba było i do woza okroić się mogło.
1983   7|         podróżne wódką dobrą przepalaną i baryłkę okowitką dla czeladzi
1984   7|              chciał, z swoją czeladzią; i to, co napił, gromada kaczmarzowi
1985   7|                 który dawał kwit ręczny i nawzajem brał drugi od zwierszchności
1986   7|           skromnie obszedł z obywatelem i żadnej mu krzywdy nie uczynił;
1987   7|                nieraz chłopek, a czasem i podstarości oberwał po grzbiecie
1988   7|       znajdowało się monety srebrnej, a i ta była dużo wytarta, jako
1989   7|             siedział we wsi, przewodził i dokuczał, pokąd z manifestem
1990   7|                kancelarii nie powrócono i pozwu mu nie położono, po
1991   7|        kładzionego, ruszał ze wsi, tego i owego na pożegnanie obuchem
1992   7|              ludźmi alternata szczęścia i nieszczęścia trafiać zwykła,
1993   7|     nieszczęścia trafiać zwykła, bywało i to, że pan deputat z hańbą,
1994   7|            deputat z hańbą, guzami albo i ranami został ze wsi ekspediowany,
1995   7|                 przypadków, z pierwszej i z drugiej strony zdarzonych,
1996   7|           szalbierstwa, obrotu w prawie i mocy strony zawisłym. Kto
1997   7|               się groszy miedzianych 12 i szelągów 2 za groszy 11
1998   7|            Naładowawszy deputat furażem i żywnością skarbnik, póty
1999   7|           natychmiast ze wsi ustępował. I ten tylko jeden sposób był
2000   7|            próżny wóz wyładować furażem i prowiantem tudzież grzecznymi