Part

2001   7|            tudzież grzecznymi manierami i dolaniem gardła i bukładów
2002   7|             manierami i dolaniem gardła i bukładów wozowych, pod pretekstem
2003   7|              przemieniali między Żydami i kupcami w cenie zupełnej
2004   7|                cenie zupełnej groszy 12 i szelągów 2, dając za czerwony
2005   7|                było złoto obrzynane, to i mniej, chorągwi zaś oddając
2006   7|           akcydensów wynosiła do trzech i czterech tysięcy, nie rachując,
2007   7|               że przez ćwierć roku albo i dalej nic go nie kosztował
2008   7|           kosztował wicht własny, ludzi i koni. ~ ~
2009   7|              marszu chorągwi husarskich i pancernych~Chorągwie husarskie
2010   7|                asystowali także pierwsi i drudzy koronacjom obrazów
2011   7|                 moc wozów czterokonnych i parokonnych, ludzi przy
2012   7|                 potrzebowały chędożenia i polerowania, a zatem się
2013   7|          bagażami jmci pana namiestnika i towarzystwa przy chorągwi
2014   7|         legominami, mięsiwami, chlebami i obrokami, zgoła ze wszystkimi
2015   7|           potrzebami, do żywności ludzi i koni należącymi. Jeżeli
2016   7|                woźnicami, masztalerzami i inną czeladzią służącą możno
2017   7|            szeregowych z takimiż wozami i na resztę taboru, w drodze
2018   7|              końca z dwiema szeregowymi i kilką luźnymi wszystkie
2019   7|            miała, dla obmyślenia kwater i przysposobienia wcześnego
2020   7|       przysposobienia wcześnego furażów i prowiantów, co się wojskowym
2021   7|            ciągnęły się karety, kolaski i wozy taborowe. Kiedy chorągiew
2022   7|              obuch, w ręku. Towarzystwo i szeregowi mieli ręce próżne,
2023   7|                drugie staje, namiestnik i towarzystwo przesiadali
2024   7|              przesiadali się do kolasek i karabonów; jeden tylko młodszy
2025   7|             towarzystwo wsiadało na koń i czyniło paradę broni, co
2026   7|                maszerować ostro. Należy i to przydać do wiadomości
2027   7|               zjeżdżał zawsze porucznik i chorąży) wart był najmniej
2028   7|              był najmniej sto, a czasem i dwieście czerwonych złotych.
2029   7|                naczelnikiem, diamentami i kamieniami drogimi wysadzaną,
2030   7|        Wierszchnią część głowy końskiej i całą szyję okrywał czepiec
2031   7|              paradniejszy od pierwszego i kosztowniejszy.~W czym taki
2032   7|     pozłocistymi, całego jeźdźca z tyłu i z przodu aż do pasa okrywająca. (
2033   7|             spodem zostawując gołą dłoń i palce, do ujęcia i utrzymania
2034   7|                 dłoń i palce, do ujęcia i utrzymania broni sposobne;
2035   7|                 twarzy takimiż blachami i broda opatrzone więcej na
2036   7|               jak tylko jeden nos, oczy i same wargi, miąższym wąsem
2037   7|             bywała żelazna blacha wąska i obdłużna, prosto przed nosem
2038   7|            obdłużna, prosto przed nosem i w miarę jego do szyszaka
2039   7|             portki wielkie, przestronne i fałdziste, na wierszch botów
2040   7|            paklak zwanego. Kolor sukien i szarawarów, nim nastały
2041   7|                  żupan, wierszch czapki i szarawary karmazynowe, kontusz
2042   7|                  żupan, wierszch czapki i szarawary granatowe, kontusz
2043   7|          krótkie, z zawijanymi rękawami i wyłogami na guziki, w sposób
2044   7|             pobielane; wyłogi u rękawów i na piersiach tudzież kołnierz
2045   7|             paskami przypinali flintpas i ładownicę, aby w obrotach
2046   7|               ładownicę, aby w obrotach i rozmaitych ruszeniach z
2047   7|            frandzlami sutymi. Kontuszów i katanek nie używano, tylko
2048   7|               ani katanek, tylko żupany i szarawary.~Towarzystwo usarskie
2049   7|         szarawary.~Towarzystwo usarskie i pancerne, oprócz szabli
2050   7|                 oprócz szabli przy boku i pistoletów w olstrach przy
2051   7|               przy kulbace, do potrzeby i parady używali dzid, przy
2052   7|        przesadzali się na dzielne konie i siądzenia, tak i towarzystwo,
2053   7|          dzielne konie i siądzenia, tak i towarzystwo, z tą tylko
2054   7|            koniu inakszego, ale kolorem i fasonem musieli się wszyscy
2055   7|               chociaż w gatunku materii i roboty jedni się nad drugich
2056   7|              były długie do kolan konia i okrywały cały tył jego,
2057   7|               jednakowego kroju, koloru i gatunku, sukna ordynaryjnego,
2058   7|           wszystkich chorągwi usarskich i pancernych z dawna dawien
2059   7|            Pancerne chorągwie w powadze i szacunku w narodzie nie
2060   7|                się do nich dobijano jak i do usarskich; jedne obyczaje,
2061   7|           względem konsystencji, marszu i parady chorągwi usarskiej,
2062   7|                zapinanym, do obłóczenia i zdejmowania pancerza służącym;
2063   7|              niższe części głowy, czoło i kark tudzież policzki twarzy,
2064   7|                 oczów, nosa, ust, brody i szyi.~Lampartów ani wilków
2065   7|            podobnież jak tarcza perłami i kamieniem ozdobiony, to
2066   7|             przodków swoich nad Turkami i Tatarami. Towarzystwo także
2067   7|                 także pancerne niekiedy i nie wszyscy używali na podjazdach
2068   7|               strzała cicho raziła albo i na śmierć zabijała hajdamakę,
2069   7|             sekret albo czary od ołowiu i że ten sekret czy czary
2070   7|             pazuchy, że je w ręce łapią i na urągowisko naszym odrzucają;
2071   7|        obywatela prostego na kompaniach i zjazdach publicznych, przypasował
2072   7|               żołnierskiej nie należało i niewygodno było. Szeregowi
2073   7|            punkta próżne między kółkami i ogniwkami, cień między blask
2074   7|               między blask samych kółek i ogniwków polerowanych rzucające,
2075   7|                Pancerze zaś pozarzucali i na końcu panowania Augusta
2076   7|                 głowie zamiast misiurki i karwasze na ręku. Ta odmiana
2077   7|                 trojakiego: siwa, biała i czarna. Fabryki krymskiej
2078   7|              burka była najprzedniejsza i kosztowała najprzedniejsza
2079   7|                na plecy, sznurem długim i grubym złotym pod szyję
2080   7|                  ale tylko w ciągnieniu i obozowaniu, jako lżejsze
2081   7|               trwalsze od nich na słotę i lepiej od fali broniące
2082   7|          powadze towarzystwa usarskiego i pancernego~Każdy towarzysz
2083   7|               się wyższym od towarzysza i nie szedł pod jego komendę.
2084   7|             szedł pod jego komendę. Acz i to druga prawda, że sami
2085   7|                  mając dosyć na honorze i pensji.~Ze wszystkich generałów,
2086   7|                 z chorągwiami usarskimi i pancernymi, w takowym razie
2087   7|            należącej, na Ukrainę polską i często zabiegając aż na
2088   7|                 Podole, szlachtę, Żydów i chłopów bogatych tamtejszych
2089   7|             różnych regimentów pieszych i konnych, chorągwie polskie,
2090   7|             chorągwie polskie, pancerne i lekkie, to jest przedniej
2091   7|               na podjazd, z towarzystwa i regimentowych składaną,
2092   7|                  chyba przez grzeczność i interes, mając się każdemu
2093   7|             sascy żołnierze, drabantami i karwanierami zwani, trzymali
2094   7|                wartę przy królu na sali i przy operami, którzy - mniej
2095   7|                  kto się dobrze ustroił i był personat, tego wpuścili,
2096   7|        częstokroć towarzystwu, a czasem i samym oficjerom polskiego
2097   7|          towarzystwo polskie za sromotę i jakąś nierówność miało.
2098   7|    białogłowskiej mającego, w lat kilka i oni pętelki poodrzucali.~
2099   7|             stały się równe u koronnych i litewskich i były zaszczytem
2100   7|                u koronnych i litewskich i były zaszczytem u obojga
2101   7|                których byliby poznawani i jako tacy czczeni. Kiedy
2102   7|                na jego szpadę przy boku i ujrzawszy przy gifesie wiszący
2103   7|            przechodzącego być oficjerem i prezentował przed nim broń,
2104   7|            ramienia lub od nogi karabin i trzymał przed sobą wpół
2105   7|            majętny, tak suty od galonów i innych szamerunków złotych
2106   7|      namieczniki, a na ostatku przejęli i szarfy, którymi się bądź
2107   7|              sadząc się na jak bogatsze i kapiące srebrem, żeby ich,
2108   7|            wszystko opisał, com widział i wiedział o znakach poważnych,
2109   7|            znakach poważnych, usarskich i pancernych w Koronie; należy
2110   7|             zasłaniające cały bok konia i nogę jeźdźca od pasa aż
2111   7|                litewskim na pieniądzach i pieczęciach publicznych
2112   7|                od pancernych koronnych. I to także do powagi należy,
2113   7|                cielesną, tylko aresztem i ujmą lafy, a za ciężkie
2114   7|                 odsądzeniem od regestru i wytrąbieniem z wojska. Ta
2115   7|               Areszt był dwojaki: wolny i niewolny; wolny areszt,
2116   7|             niej, nie wychodząc za próg i wtenczas był pod wartą [
2117   7|               ta jazda, tak jak usarska i pancerna, z towarzystwa
2118   7|                 pancerna, z towarzystwa i pocztowych. Broń towarzysza
2119   7|                 była: szabla, pistolety i dzida z małą kitajkową chorągiewką;
2120   7|          pocztowego: karabin, pistolety i szabla; ubiór: katanka do
2121   7|              krojem robionego, od słoty i zimna pocztowy miał płaszcz,
2122   7|                jak się któremu podobało i na co którego stać mogło;
2123   7|              mogło; długi albowiem czas i lekkich znaków towarzystwo
2124   7|                mundury - niżeli usarscy i pancerni. Kolor mundurów
2125   7|              był niemal jeden w Koronie i Litwie: żupan siarkowy,
2126   7|              towarzysz, sprawując sobie i pocztowemu swemu mundur
2127   7|                mundur podług upodobania i potrzeby, tyle się różnił
2128   7|                 tu było być towarzyszem i nieszlachcicowi, i Tatarowi;
2129   7|          towarzyszem i nieszlachcicowi, i Tatarowi; dlatego też wielu
2130   7|             Wielu jednak znajdowało się i szlachty chudych pachołków,
2131   7|           fortuna pod znakami usarskimi i pancernymi pomieścić nie
2132   7|                 pod tymi znakami służeć i stać w szyku garbaty i jednooki.~
2133   7|           służeć i stać w szyku garbaty i jednooki.~Płaca rocznie
2134   7|             Płaca rocznie na towarzysza i szeregowego tudzież dwa
2135   7|                 wszelkie potrzeby swoje i szeregowego opatrywać. Była
2136   7|              nieodmiennych, w pastwiska i żywność obfitujących, dosyć
2137   7|            towarzysz skromnie obchodził i nie doznał upadku w koniach,
2138   7|             myślistwa. Takowy, szczując i strzelając lisy, okrył nimi
2139   7|            zające zaś, sarny, kuropatwy i inną rozmaitą zwierzynę
2140   7|              wet za wet darowanym owsem i sianem.~Dwie atoli wady
2141   7|                 odbierali razem rocznią i że każdy towarzysz wszystkich
2142   7|              opieki o stole towarzyskim i pocztach, tak jak w chorągwiach
2143   7|                zgoła cała figura jeźdca i konia odartusa jakiego borowego,
2144   7|            rotmistrz odbywał tę funkcją i wypłacał towarzystu żołd
2145   7|                 towarzystwa obiad jeden i drugi, podpoił należycie,
2146   7|                 czerwonym złotym jednym i drugim; to w karty wywabionych
2147   7|               żołdzie potrąconym - tego i owego zarzucił; albo też
2148   7|                a sam resztę na pijatykę i zbytki straciwszy, na kredyt
2149   7|          komisji radomskiej, śmielszych i obrotniejszych co prędzej
2150   7|                 reszcie słabszej groźbą i obietnicą gębę zatkał, niektórych
2151   7|             niezdatnych do służby podał i z regestru wymazał.~Wszystko
2152   7|             jego interesów po sejmikach i sejmach tudzież reasumpcjach
2153   7|            junak. Ten talent nadgradzał i zastępował wszystkie inne
2154   7|              lekkimi znakami rotmistrze i inni oficjerowie Tatarowie;
2155   7|               kochając się w trzeźwości i oszczędności, nie wpadają
2156   7|                krzywdzenia innych żołdu i gdyby się był znalazł takowy,
2157   7|            szlachta, w Litwie Tatarowie i szlachta.~Kiedy na jaką
2158   7|           przeciw niemu podnieść rokosz i na ten koniec ściągał wszystkie
2159   7|             ściągał wszystkie regimenta i chorągwie polskie lekkie
2160   7|                chorągwie polskie lekkie i ciężkie, który rokosz za
2161   7|         Lipskiego, biskupa krakowskiego i kardynała, został odwrócony;
2162   7|        litewskiemu, ordynacją dubieńską i ostrogską, utrzymując ją
2163   7|               się czasem wojska polskie i regimenta niektóre na koła
2164   7|             ściągnione pułki, chorągwie i regimenta popisowali się
2165   7|               owym czasie tryb wojskowy i powinną umiejętność zawierających,
2166   7|                 chorągwie, tylko od tej i owej po trosze na przemianę,
2167   7|                miarą. Bywało jednak, że i całe chorągwie ruszano,
2168   7|              pobliższych wiosek, młynów i łupienie kościołów. W takich
2169   7|            łupienie kościołów. W takich i tym podobnych przypadkach
2170   7|             szwanku żołnierstwa, czasem i znacznego, podejmowanych,
2171   7|                 się na sejm do Warszawy i Grodna z ogromnym dworem
2172   7|              karetą paradującymi. Druga i trzecia chorągiew - mniej
2173   7|            innych wozów, karet, kolasek i bryk hetmańskich konwojowania.~
2174   7|            biegać z listami hetmańskimi i regimentarskimi, dla której
2175   7|                 lekkich chorągwi czasem i do wjazdów publicznych,
2176   7|                pogrzebów wielkich panów i koronacyj cudownych obrazów,
2177   7|                 w chorągwiach usarskich i pancernych, żaden rotmistrz
2178   7|                 niż był w samej rzeczy; i gdzie nie był znany, uchodził
2179   7|                samo uczynili porucznicy i chorążowie przedniej straży,
2180   7|             zażywały chorągwie usarskie i pancerne; szeregowi sami
2181   7|            polskiego; maszerować parami i stanąć w szeregu pod linią
2182   7|            przed się, na ramię, do nogi i tym podobnych; ale to wszystko
2183   7|                szło rozwioźle, nieostro i nie razem. W czym się najbardziej
2184   7|                jak gdyby orzech zgryzł; i wiele razy trafiło się polskim
2185   7|                 rycerskich, na wjazdach i pogrzebach wielkich panów,
2186   7|               wojsku polskim generalnie i karabiny w każdym regimencie
2187   7|            żelazne, więc stąd regimenty i chorągwie polskie wzięli
2188   7|         chorągwie polskie wzięli okazją i sposobność do stemplów żelaznych.~
2189   7|             żelaznych, tylko drewniane, i to tylko dla proporcji:
2190   7|              polskich chorągwi, lekkich i poważnych, pobojczyki swoje
2191   7|            oprawiali skuwkami srebrnymi i gałkami takimiż z drugiego
2192   7|                 modą, czerwone, zielone i błękitne. U takiej ładownicy
2193   7|               takiejże łosiej skóry jak i ładownica, na którego przedzie
2194   7|             mająca w sobie mały werblik i kółko, od którego kółka
2195   7|                się na sprzączkę szeroką i grubą, jednym fasonem z
2196   7|           używane w czasie bezpiecznym; i już to był towarzysz albo
2197   7|           potyczka nieszczęśliwie padła i uciekać przyszło, hajdamak
2198   7|             srebro, póki go nie dogonił i nie skłuł, pomijając i opuszczając
2199   7|          dogonił i nie skłuł, pomijając i opuszczając innych, błyskotki
2200   7|               zerwać z siebie ładownicę i porzucić. Towarzystwo nosiło
2201   7|               ramienia na prawy bok jak i szeregowi, nie przekładając
2202   7|               na jednym mając ładownicę i sztuciec, a to dla różnicy
2203   7|             hultajstwo dziwnie zręcznie i daleko lepiej od Polaków
2204   7|              końców opatrzone; ta spisa i samopał były całym hajdamaki
2205   7|           kulbaka na koniu, lęczek goły i wojłoczek, strzemiona drewniane,
2206   7|               albo parciana. Koń szybki i zwrotny jak wiatr na wszystkie
2207   7|                                 O Siczy i hajdamakach~Sicz jest to
2208   7|              Kto w nim dawniej siedział i kiedy go Kozacy zaporoscy
2209   7|           początku, będę pisał o środku i o końcu pomienionych Kozaków.~
2210   7|                  nawet z królem pruskim i z Turkami wojując, Moskwa
2211   7|               moskiewskiej wyniesionego i zwał się terminem kozackim:
2212   7|         wszystkich sprawach ostatecznym i najwyższym; za cóż albowiem
2213   7|           greckiej; mieli swoją cerkiew i popa; i to było dosyć nabożeństwa
2214   7|             mieli swoją cerkiew i popa; i to było dosyć nabożeństwa
2215   7|                rybołówstwem, myślistwem i chowaniem stad wielkich
2216   7|               wielkich rozmaitego bydła i koni. Bydło ich rogate różniło
2217   7|            suszonych, soli, skór, futer i rozmaitych rzeczy, zdobytych
2218   7|            tysięcy. Miał każdy swój dom i kram do towarów, które tam
2219   7|                przedawali albo za zboża i gorzałkę zamieniali, nie
2220   7|                pięciu, sześciu, siedmiu i więcej, podług tego, jak
2221   7|              prowadził go do kancelarii i tam uroczyście zapisował
2222   7|        przylgnąć do jednego kampańczyka i służyć mu jak najwierniej
2223   7|   Kampańczykowie sami, mając się dobrze i będąc gospodarzami, rzadko
2224   7|               rozbój, wychodzili jednak i wtenczas bywali hersztami
2225   7|               gdy do rozboju miał serce i ochotę. Pospolicie atoli
2226   7|         ponieważ wiedział zawsze, wiele i w którą stronę udało się
2227   7|               konserwowała, aby Polaków i Tatarów ciemiężyli, a oraz
2228   7|               sami w różnych potyczkach i egzekucjach, w liczbę nadpotrzebną
2229   7|                rozbój był drogą krótszą i chwalebniejszą dosłużenia
2230   7|               swego kucharza; ten dzień i noc musiał mieć gotowe jadło
2231   7|                 w różne godziny dzienne i nocne od różnych zabaw Kozaków.
2232   7|            Kozaków. Był razem kucharzem i szafarzem; powinien wcześnie
2233   7|                postne olejem okraszona, i bigos z ryb suszonych bez
2234   7|            wszelkiej przyprawy. Nalewał i nakładał tych potraw w korytka
2235   7|            korytku, dobył łyżki od pasa i jadł tego i owego, póki
2236   7|               łyżki od pasa i jadł tego i owego, póki mu się podobało;
2237   7|          generalnej lulki, wyjął czopek i założył swój cybuch w dymnik,
2238   7|                 dawał baczenie na lulki i nakładał raz za razem tytuniem,
2239   7|                lulki mogło się zmieścić i ośmiu Kozaków, jeżeli mieli
2240   7|                a tym samym do przyjęcia i pomieszczenia więcej palaczów
2241   7|               Jeżeli kucharz był ospały i nie pilnował swojej powinności
2242   7|               tę publiczną wygodę jadła i tytuniu składali się wszyscy
2243   7|        kampańczykowie z swoich majątków i była to jak kontrybucja.~
2244   7|              takie były publiczne stoły i tytunie z skarbu, przeto
2245   7|             były przedawane: miód, wino i gorzałka; ta ostatnia Kozakom
2246   7|              ostatnia Kozakom najlubsza i najpospolitsza. Wolno było
2247   7|           swojej powinności nie opuścił i hałasu nie zrobił; bo za
2248   7|            ludzie, apostatowie od wiary i różnych zakonów, infamisowie,
2249   7|               atoli wielka tam panowała i bezpieczeństwo tak wielkie,
2250   7|         koszowego. Jadącym zaś do Siczy i prowadzącym towary było
2251   7|            niszczenia łacinników, Żydów i wszelkich innych Rusinów,
2252   7|            innych Rusinów, od ich wiary i chizmatyckiej odszczepieńców.~
2253   7|                jako sąsiedztwem bliższą i tylko rzeką Dunajem od Siczy
2254   7|         zajmowali z pastwisk stada koni i bydła rogatego, z którym
2255   7|               od swoich sił mocniejszy, i kontentując się tym, co
2256   7|              tym, co przed rzeką odbili i którego hajdamakę zatłukli.~
2257   7|            będąc takimiż rabusiami, jak i hajdamacy, zawsze wsieść
2258   7|         hajdamacy, zawsze wsieść na koń i skupić się na swoich najezdników
2259   7|              uczynić im nietrudno było) i udusiwszy człowieka albo
2260   7|                 jeden hajdamak krzyknął i co tchu do rzeki pędził,
2261   7|             zażywała broni, tylko spisę i samopał; piechota, sposobniejsza
2262   7|              nie mogli, stanęli w szyku i zdjąwszy czapki, uczynili
2263   7|           polskiej. Ta zsiadłszy z koni i dając ognia plutonami, prędko
2264   7|                 na których, zmięszanych i tył podających, wpadłszy
2265   7|                 wpadłszy jazda pancerna i przedniej straży, jednych
2266   7|                 było ponękać hajdamaków i nieraz od nich dobre plagi
2267   7|           hultajstwa z Rusinów polskich i Żydów. Ci, rozbijając z
2268   7|                po karczmach za parobków i po gorzelniach (po rusku:
2269   7|                 z hajdamakami powracali i ci to byli nasieniem i potomstwem
2270   7|        powracali i ci to byli nasieniem i potomstwem hajdamaków, którzy
2271   7|       powracając do Siczy, porywali też i chłopców młodych, bądź obcych,
2272   7|           krewniaków, a tak mnożyli się i następowali jedni po drugich,
2273   7|                 szlacheckie dwory, wsie i miasta nawet, nikomu nie
2274   7|                 męczyli niemiłosiernie; i chyba znacznym a oraz łatwym
2275   7|               trzymali po kilkadziesiąt i po kilkaset kozaków nadwornych,
2276   7|                domu, jak w drodze dzień i noc od tych rabusiów strzegli.
2277   7|           rabusiów strzegli. Miasta zaś i miasteczka w każdą noc przez
2278   7|             broń opatrzonych, z kotłami i tarabanami chodząc po ulicach
2279   7|           panowie, jak chłopi we wsiach i Żydzi z mieszczanami i kościołami,
2280   7|           wsiach i Żydzi z mieszczanami i kościołami, i klasztorami
2281   7|              mieszczanami i kościołami, i klasztorami po miastach
2282   7|           Ukrainie z pomiernej szlachty i chłopi tudzież arendarze
2283   7|                w step, ukrywszy majątek i jeden kryjąc się przed drugim:
2284   7|                żona przed mężem, ojciec i matka przed dziećmi, dzieci
2285   7|                  dzieci przed rodzicami i sami przed sobą, ażeby znaleziony
2286   7|              drugiego, gdyby go męczono i o drugich pytano.~Drogi
2287   7|                ze wszystkiego, co miał, i obiwszy ratyszczami, to
2288   7|                  takiż podział był koni i bydła, Tatarom zabranego.~
2289   7|             lato wojsko nasze polskiego i cudzoziemskiego autoramentu
2290   7|                wilcy z psami z wilczycy i psa spłodzonymi powąchawszy
2291   7|       najsprawniejsi byli w dojeżdżaniu i znoszeniu hajdamaków, wyjąwszy,
2292   7|                nóg parę wołów w jarzmie i tak z wolna wciągał hajdamakę
2293   7|              hajdamaka na pal, a czasem i dwóch na jeden, kiedy było
2294   7|            palów, podnosili pal do góry i wkopywali w ziemię. Jeżeli
2295   7|              horyłki, to jest gorzałki, i pił podaną sobie.~To tak
2296   7|               naszych dwieście, trzysta i więcej, aby ich zwyciężyli;
2297   7|           pamięci utrzymać, com widział i com słyszał pewnego o wojsku
2298   7|            wojsku autoramentu polskiego i regularnym nieprzyjacielu
2299   7|               III, tak nie mogę pominąć i tego, lubo mam za bajki
2300   7|                 tego, lubo mam za bajki i gusła, że Polacy wierzyli
2301   7|             które używało sukni, języka i trybu niemieckiego. Były
2302   7|                Były to regimenty piesze i konne tudzież artyleria.
2303   7|                z harmat strzelali, race i inne ognie do fajerwerków
2304   7|                 który był jakoby obroną i strażą w czasie wojny harmatników;
2305   7|             mundur zielony z obszlagami i kamizelkami czerwonymi,
2306   7|           czerwoną, obszlagi, kamizelkę i spodnie zielone, u kapelusza
2307   7|                było *..., pieszych *... i takież jak w Koronie dwa
2308   7|              Wszystkie regimenty piesze i konne w Koronie i Litwie
2309   7|                piesze i konne w Koronie i Litwie używały na zwierszchnich
2310   7|            jedne od drugich kamizelkami i obszlagami tudzież pludrami,
2311   7|               zielone, piaskowe, czarne i białe; którym zaś nie stało
2312   7|               się guzikami, kapeluszami i galonkami, które gwardie
2313   7|        galonkami, które gwardie koronne i litewskie miały, inne regimenty
2314   7|                 obszlagami, kamizelkami i pludrami białymi, przeto
2315   7|            tylko o powiększenie honorów i pożytków dla szlachty. Lubo
2316   7|             oficjerskich mieli przystęp i nieszlachta, wyjąwszy generałów
2317   7|                gwardii wszystkie szarże i w innych wszystkich regimentach
2318   7|               od tej, w której służyli; i tak chorąży, biorąc płacą
2319   7|               tak chorąży, biorąc płacą i posiadając stopień w regimencie
2320   7|           złotymi na wierszchniej sukni i kamizelce suto szamerowany.
2321   7|              sukni, pąsowy na kamizelce i pludrach. Niektórzy adiutanci
2322   7|               swoją zwierszchnią suknią i kamizelkę szamerowali galonem
2323   7|                ci generałowie-majorowie i generałowie-adiutanci, którzy
2324   7|         należeli, lubo go nosili czasem i zostający w aktualnej służbie.
2325   7|                mu do stancji szyldwacha i przysyłano mu parol, jaki
2326   7|                kryminalnych wojskowych, i kiedy była jaka rada wojskowa
2327   7|           aktualnemu chorągwie usarskie i pancerne, mając się za wyższych
2328   7|             zawisła, że się mogli nosić i mianować generałami i że
2329   7|             nosić i mianować generałami i że im tego tytułu nie mógł
2330   7|                 pokazali. Było albowiem i takich wiele, którzy nie
2331   7|                patentu, tylko od krawca i szmuchlerza, to jest mundur
2332   7|             szmuchlerza, to jest mundur i portepe. Czyniło tak wielu
2333   7|                młodzi majętnej, zasługi i wziętości u dworu i panów
2334   7|             zasługi i wziętości u dworu i panów wielkich nie mającej,
2335   7|                więcej od drugich, także i z dojrzałych ludzi, kiedyś
2336   7|               łatwiej na pańskie pałace i królewskie pokoje, na bale,
2337   7|              bale, na asamble, na opery i komedie, darmo za biletami
2338   7|                go bez ceremonii do kozy i sądzono jak prostego winowajcę.~
2339   7|              czasem tylko patentowanych i forsztelowanych generałów.
2340   7|           konsystencjach, lustrować one i hetmanom o stanie ich reportować;
2341   7|                generałem komenderującym i jego subalternami przepisowało.
2342   7|               regimencie pokazało dobre i zupełne, choć i ludzi, i
2343   7|          pokazało dobre i zupełne, choć i ludzi, i porządków przez
2344   7|                i zupełne, choć i ludzi, i porządków przez połowę brakowało.
2345   7|       przełożoną, rozpołowiono regiment i jednego dnia lustrowano
2346   7|            jedne drugim pożyczali ludzi i innych potrzeb i tak jeden
2347   7|        pożyczali ludzi i innych potrzeb i tak jeden żołnierz stawał
2348   7|               panom, to jest kościołowi i rejmentowi, za małą płacą
2349   7|               pilnowali tego mocno, aby i jednej godziny nie wakowały;
2350   7|              było; tymczasem dobre było i to, co się panu szefowi
2351   7|             kończąc na ostatnim doboszu i trębaczu, u piechoty zaś
2352   7|              wołając każdego po imieniu i urzędzie.~Każdy z zawołanych
2353   7|                przyzwoitą swojej randze i służbie salutacją: oficjer
2354   7|             piechotny flintą, kapelista i trębacz instrumentem, do
2355   7|              rejmentowi, których talent i służba nie były in promptu,
2356   7|                okazji - niskim ukłonem; i to odbywszy szedł na drugą
2357   7|             czytano woźniców sztabowych i chorągwianych, których jak
2358   7|                miał swoje nadworne cugi i forszmany, na ten tedy festyn
2359   7|                 w takiej zaprzędze, ilu i jakich przy sztabie znajdować
2360   7|             Jeżeli kapitan miał woźnicę i konie do swojej wygody,
2361   7|          płaszcz skarbowy nieśmiertelny i tylko od jednych molów przy
2362   7|                  Woźnica każdy, tak jak i żołnierz, na zawołanie swoje
2363   7|               na znak sprawności swojej i zajechał z wozem do stajni,
2364   7|              zapomnienie, w dysymulacją i tysiąc innych wybiegów,
2365   7|                  aby wystąpił z szeregu i uskarżył się przed nim.
2366   7|              tylko napomnienie kapitana i obietnicę nadgrodzenia krzywdy,
2367   7|           swoich żołnierzy wydanej sumy i lepszego, niż mu gaża przynosiła,
2368   7|          grzechem śmiertelnym kradzieży i łupiestwa, byle się nie
2369   7|            arendę, dobiera z zdzierstwa i oszukaństwa chłopów tego,
2370   7|                próżnej, przerobiono raz i drugi karabinami rozmaite
2371   7|                 rozeszli się na kwatery i rzeczy zostały w takim stanie,
2372   7|                  w którym taż znowu, co i przeszłego, wychodziła na
2373   7|                 dawać ognia żołnierzom; i to była niby druga próba
2374   7|            rekrutów, choć ich nie było, i gdy w samej rzeczy "pif
2375   7|      Rzeczpospolita na proch nie dawała i żaden też generał nie chciał
2376   7|        ustawicznie zostawały na usłudze i asystencji hetmanów, biorąc
2377   7|       pomnożenia okazałości dworu swego i propinacji, za pozwoleniem
2378   7|            trzymali warty przed pałacem i podczas wielkich bankietów
2379   7|          regimentowa wygrywała koncerty i tańce.~Te regimenty, które
2380   7|               częstokroć nie mając koni i ludzi, wtenczas dopiero
2381   7|            ordynanse, iż nie były nagłe i - opodal czasu - trzy jedne
2382   7|             ułatwiały oficjerom ekwipaż i werbunek. Po odbytej kampanii
2383   7|                regimenty na swoje leże; i nie przypadały owe ekspedycje
2384   7|             regimenta stojące w Prusach i Wielkiej Polszcze albo na
2385   7|            solennym wyjazdom, pogrzebom i koronacjom cudownych obrazów.~
2386   7|      przedpokojowej pałacu królewskiego i szyldwachy przy różnych
2387   7|           senatus consilium, za karetą, i kiedy wyjeżdżał z Warszawy,
2388   7|         regimentów konnych. Jak tu, tak i tam równy wzgląd kierował
2389   7|        asystowała królewskiemu pałacowi i zamkowi, zaciągając warty
2390   7|                  zaciągając warty swoje i obwachy do pierwszych bram
2391   7|                  to ich ciągnęło więcej i z kapelą, i z chorągwiami
2392   7|             ciągnęło więcej i z kapelą, i z chorągwiami tudzież z
2393   7|                  to mniej, bez chorągwi i kapeli. Ta gwardia długi
2394   7|               gwardia szła bez porządku i tropu od koszar aż do dominikanów-dyspensatów,
2395   7|             bębny, kapela zagrała marsz i tata komenda zaczęła maszerować
2396   7|                 jest biorąc kroki razem i pod jedną miarę. Tak ciągnęta
2397   7|           poczty przy stajniach, kuchni i innych oficynach królewskich.~
2398   7|     powracającej warcie nie asystowali, i z chorągwiami zwinionymi,
2399   7|            maszerowali z biciem w bębny i w tropie aż do tegoż samego
2400   7|       pośpiesznym kilka razy uderzeniem i już żołnierze, figurę natężoną
2401   7|            zamku, z pałacu hetmańskiego i innych drobniejszych, w
2402   7|             koronna corocznie na strażą i asystencją trybunałom, przenosząc
2403   7|           komendanta, dwóch poruczników i dwóch chorążych. Za laski
2404   7|              czego nie miał żaden przed i po nim marszałek. Uczyniono
2405   7|           swojej fortuny będąc wielkim, i nie wiem, jeżeli nie największym,
2406   7|             pokazował żadnej okazałości i krótko w nim bawił, chowając
2407   7|           jeszcze przydać, iż dla folgi i awantażu samejże gwardii:
2408   7|              odbierali przy sutym stole i dostatku wina.~Prawda, że
2409   7|                 nich otwartą garkuchnią i szynkownią, a przy tym podług
2410   7|         książęciu w dobry humor, często i donatywę. Ta tedy była przyczyna,
2411   7|               nie chromy, ślepy, kulawy i garbaty. Była to matka powszechna
2412   7|                 wszelkiej mocy, napaści i ścigania. Mieli też między
2413   7|               też między sobą gwardiacy i ludzi zacnych, w nadzieję
2414   7|            zacnych, w nadzieję promocji i wykrzesania od rodziców
2415   7|               chcąc nie chcąc porwanych i do komendy za rekruta stawionych.
2416   7|                 grasantami, szałaputami i zuchwalcami znajdująca,
2417   7|             nikt prędzej tumultu, bitwy i rąbaniny zajuszonej nie
2418   7|                 wszystkich szynkowniach i zgrajach szukając, z kim
2419   7|               zadrzeć, a potem go pobić i odrzeć mogli, nie hamując
2420   7|                 najpiękniejszych twarzy i wzrostu niemal olbrzymiego
2421   7|          drabantów na oficjerów gwardii i generała, że nie mogą utrzymać
2422   7|               razy oficjerów sztabowych i samego generała, przekładając
2423   7|                z tej okazji dolegliwość i żądając skutecznego onej
2424   7|                 powściągnienia. Generał i oficjerowie czynili z siebie,
2425   7|               tylko stawając na poczcie i podczas musztry, a w inne
2426   7|         odebrane, oni chodzili z kijami i kiedy się mieli potykać
2427   7|             pozasadzali bagnety na kije i tak dobrze nimi albo jeszcze
2428   7|                drabanty, chłopy ciężkie i niesprawne do szabli, żadnego
2429   7|      podsadziwszy się z układem gładkim i szybkim pod drabów, tedyż
2430   7|           drabów, tedyż ich nacechowali i umknęli.~August król widząc,
2431   7|            karwanierów, chłopów tak jak i drabanci rosłych, lecz nie
2432   7|          których nie był tak troskliwy; i gwardiacy nie mieli na nich
2433   7|                 pogrzebach żołnierskich i oficjerskich tak swego regimentu,
2434   7|         Warszawie, Lublinie, Piotrkowie i Radomiu śmierć zabrała.
2435   7|       dwudziestu czterech, na chorążego i porucznika trzydziestu sześciu,
2436   7|             powinności albo w lazarecie i areszcie. Każdemu nieboszczykowi
2437   7|       świadczono go, chyba za staraniem i prośbą chowających zmarłego.~
2438   7|                albo też skupionym, albo i takim, i owakim, kiedy król
2439   7|                skupionym, albo i takim, i owakim, kiedy król znajdował
2440   7|               znajdował się w Warszawie i kiedy chciał widzieć sprawność
2441   7|              dwojga być musiało, a może i oboje.~Mieli także gwardiacy
2442   7|                 oszukaństwa, kuglarstwa i sztucznej kradzieży; księgę
2443   7|           gałganów w takiejż miąższości i zawinięciu, w jakim był
2444   7|                   kawał drewna krzywego i innych tym podobnych rzeczy.
2445   7|                 serem, ptastwem domowym i innymi żywnościami naładowanego,
2446   7|                 wytarta, równą gładkość i śliskość jak blaszki ołowiane
2447   7|                w tropy kupców doganiali i udając przed nimi jakoby
2448   7|             kradzionej, którą przedali, i bojaźnią kary stąd pochodzącej,
2449   7|                ćmie) wyplątał z grzechu i intrygi z gwardiakiem. Ale
2450   7|                na prawą, średni na bok, i tak kilka razy tu i ówdzie
2451   7|                bok, i tak kilka razy tu i ówdzie owe kubki przemykając;
2452   7|               pod innym kubkiem pokazał i stawione pieniądze z stołka
2453   7|                 owędy grającemu jednemu i drugiemu wygrać pozwolił,
2454   7|         oszukawszy, umiał bowiem szybko i bez postrzeżenia ową gałeczkę
2455   7|              kubka między palce chwytać i gdy pod kubkiem od grającego
2456   7|                grając, często wygrawali i innych przechodzących swoim
2457   7|             mianowicie prostych chłopów i kobiet po sprzedaniu jakiego
2458   7|           służebne kucharki warszawskie i inne sługi tak miejskie,
2459   7|              gwardiakom, lecz nie zaraz i za wielką pilnością zwierszchności
2460   7|                co prędzej porywał kubki i stołek i krył się do kamienicy
2461   7|          prędzej porywał kubki i stołek i krył się do kamienicy lub
2462   7|         przemógł, gwardiaka z pieniędzy i narzędziów grackich odrzeć -
2463   7|            stanu, hałasem bębnów swoich i piskiem swoich fujarek winszując
2464   7|              którzy nie mieli przemysłu i sumnienia do oszukaństwa,
2465   7|               szwarc do wąsów, kamaszów i trzewików, i jeżeli któremu
2466   7|            wąsów, kamaszów i trzewików, i jeżeli któremu podarł się
2467   7|              parę trzewików z kamaszami i parę podeszew, co jednym
2468   7|                 powinności nie odbywali i tylko dla protekcji mundur
2469   7|              zostawało.~Gwardia koronna i litewska, piesza i konna,
2470   7|              koronna i litewska, piesza i konna, różniła się od innych
2471   7|           oficjerowie galonkami złotymi i srebrnymi szamerowane. Gwardia
2472   7|              koronna piesza miała burty i galonki żółte, gwardia koronna
2473   7|            żółte, gwardia koronna konna i obiedwie litewskie - białe. ~ ~
2474   7|              suknia czerwona, kamizelka i spodnie jasnogranatowe z
2475   7|             cynowymi białymi, ładownice i flintpasy żółtawą glinką
2476   7|              pałasza, druga do bagneta; i zwało się to razem z pasem
2477   7|                  że w nim wisiał pałasz i bagnet, każde w osobnych
2478   7|                mosiężną na końcu skuwką i z takimiże u góry haczykami,
2479   7|        haczykami, do utrzymania pałasza i bagneta w pendecie w swojej
2480   7|           rzemieniem wąskim z wierszchu i pod spód bota przypiętą,
2481   7|                kształt baranka u czapki i spuszczana w marszu podróżnym
2482   7|                marszu podróżnym na kark i policzki, od wiatru, słoty
2483   7|              policzki, od wiatru, słoty i zimna niemało żołnierza
2484   7|         granatowymi z przodku lisztwami i kołnierzem takimże; do czego
2485   7|            sprawił lisi lub wilczy ogon i opasał nim szyję, już się
2486   7|                  Broń gwardiaka konnego i innego wszelkiego jeźdźca
2487   7|       autoramentu była: karabin, pałasz i bagnet przy boku, na koniu
2488   7|               oficjera szpada przy boku i pistolety w olstrach.~Bagneta
2489   7|         dragonia, tylko podczas musztry i kiedy postawiona była na
2490   7|               białego sukna wystrzyżoną i cyfrę z liter początkowych
2491   7|              liter początkowych imienia i nazwiska generalskiego złożoną
2492   7|          czaprakach oficjerskich korona i cyfra, i galonek dokoła
2493   7|            oficjerskich korona i cyfra, i galonek dokoła były srebrne,
2494   7|               miejsce galonka w koronie i cyfrze zastępował haft srebrny,
2495   7|            zwinięty, kolorami wierszchu i podszewki przez pół obrócony.~
2496   7|          matelzak z koszulami, szczotką i grzebłem do konia chędożenia,
2497   7|                suknią wierszchnią latem i innymi rupieciami żołnierza,
2498   7|                 na matelzaku boty na tę i owę stronę konia podeszwami
2499   7|            botów kładł worek z obrokiem i siano w powrozy skręcone,
2500   7|           skręcone, aby się nie psowało i wielkiego miejsca nie zastępowało,