Part

3001   8|                 tudzież butelkę z winem i wodą i szklankę do niej
3002   8|          tudzież butelkę z winem i wodą i szklankę do niej przed każdą
3003   8|        kładziono talerze, serwety, noże i widelce, za każdą potrawą
3004   8|        odmieniano talerze, a nawet noże i widelce, przepłukując je
3005   8|                Do brania potraw z wazów i półmisków były osobne łyżki
3006   8|                 pieczystego osobne noże i widelce. Na ostatku, aby
3007   8|         drewienek bukszpanowych, cienko i kończysto zastruganych,
3008   8|                 po dwa złote dzisiejsze i po groszy miedzianych szesnaście.
3009   8|                 takich iglic kopa jedna i druga; na każdy publiczny
3010   8|               służyła do stołu, podając i odbierając talerze przez
3011   8|            zastawiający stół potrawami, i roznoszący półmiski lokaje,
3012   8|                niżej przy opisie potraw i sposobie nimi częstowania. ~ ~
3013   8|             mięsiwa kawalcami, kiełbasą i słoniną, drobno pokrajanymi
3014   8|             słoniną, drobno pokrajanymi i z kapustą kwaśną pomięszanymi,
3015   8|            kapustą kwaśną pomięszanymi, i nazywano to bigosem hultajskim;
3016   8|                 gęś gotowana z śmietaną i z grzybkami suszonymi, w
3017   8|               spaloną, zasypał pieprzem i imbierem, a zatem stała
3018   8|              dobrze wzięta owych czasów i podczas największych bankietów
3019   8|          kucharze do farbowania galaret i cukiernicy do farbowania
3020   8|               to zdziery starych koszul i pluder, które gaciami zowią,
3021   8|            płatkami kołnierze od koszul i paski od gaci. Jeżeli powie,
3022   8|                sendomirskim, od których i od cielęciny, tymże szafranem
3023   8|               Wielkiej Polszcze barania i wieprzowa. Wszystko to rozmaitymi
3024   8|                kiełbasy, kiszki z ryżem i wątrobne; toż zwierzyna:
3025   8|                pasternak, rzepę, buraki i kapustę słodką. Takowe potrawy
3026   8|                dawano na pierwsze danie i było to wszystko gotowane
3027   8|               było to wszystko gotowane i przysmażane; gdy zaś takie
3028   8|         stawiano na stół takież mięsiwa i ptastwo pieczone, na sucho
3029   8|              wielkości, tak iż półmiski i misy musiały być czubate.
3030   8|              mięsa stawiano także torty i ciasta francuskie, które
3031   8|          kucharstwa były bardzo ciężkie i grube względem teraźniejszej
3032   8|              kiedy nie kosztował tortów i ciast francuskich, z młodym
3033   8|         pieczonych, przyjmował z gustem i pieczone z starym ciasta,
3034   8|             specjały, lepsze od klusków i pierogów.~Między półmiski,
3035   8|            półmiski, rozmaitym ptastwem i ciastem napełnione, podług
3036   8|            położona była ćwiartka jedna i druga cielęciny, dalej baranina,
3037   8|              tych piramid, jako też mis i półmisków, goście sprawniejsi
3038   8|                kolej siedzących u stołu i nie przepominając zostawić
3039   8|                 daniu wszystkie mięsiwa i ptastwo szły do garka, rondla
3040   8|             formę karpia albo szczupaka i tam dalej.~Trzecie danie
3041   8|                 się z owoców ogrodowych i cukrów rozmaitych na talerzach
3042   8|                 rozmaitych na talerzach i półmiskach, między które
3043   8|               tymże szły porządkiem, co i mięśne; a że wtenczas Polacy
3044   8|             lnianego, konopnego, z maku i migdałów.~
3045   8|                            O porządkach i cukrach stołowych~Serwis
3046   8|               cukru na mąkę stłuczonego i musztardy, których ingrediencyj
3047   8|               zaś brali do sztuki mięsa i kiełbasy pieczonej, z którą
3048   8|           kiełbasę sądzili być zdrowszą i smaczniejszą. To jedna sztuka
3049   8|             przykrywadła. Bańki z oliwą i octem kto potrzebował, odkrył
3050   8|        potrzebował, odkrył przykrywadło i nalał sobie likworu łatwo
3051   8|           wielkie stoły stawiano po dwa i po trzy; na małe po jednemu,
3052   8|          mniejsze, zwały się menazikami i nie miały więcej sztuk w
3053   8|             bańki, srebrnymi obrączkami i cyframi połączone, z koszykiem
3054   8|             Salserki zaś rozstawiano tu i ówdzie po stole. Cukier
3055   8|                stawiano butelki z winem i wodą, a potem obkładano
3056   8|                kuflów liczbę miarkowano i stawiano na stoły podług
3057   8|            nożach, widelcach, serwisach i kuflach można go było rachować
3058   8|                było rachować na pięćset i więcej grzywien. I że już
3059   8|              pięćset i więcej grzywien. I że już ten przepych opanował
3060   8|          najgłówniejszy fizyk koneksjom i powinowactwom potraw, tymczasem
3061   8|             indukty, repliki, rerepliki i juramenta względem miejsc
3062   8|                 będąc przewlokła, psuta i przerywała apetyt. Trafiało
3063   8|         przerywała apetyt. Trafiało się i to, że potrawa odesłana
3064   8|            więcej nie powróciła na stół i czasem w sprawnych rękach
3065   8|               jakiego służalca, na czas i domowego, ile w zamięszaniu,
3066   8|               jak trzeba było.~Żeby też i od talerzy zimnych nie krzepły
3067   8|             zimnych nie krzepły potrawy i żeby farfurki zimne nalane
3068   8|                 wprzód w ciepłej wodzie i z tej na stół wyjmowano,
3069   8|                 na stół wyjmowano, lubo i to naczyniu kruchemu niewiele
3070   8|              nie żałowano na nie kosztu i czym przedniejsze, tym drożej
3071   8|                  konwie wielkie do piwa i puchary staroświeckie, mało
3072   8|             używane, wyjąwszy limoniadę i kaliszan, które w nich robiono.
3073   8|           cytrynowego, cukrem osłodzona i chlebem utartym zakruszona.
3074   8|                Takiego kaliszanu czasem i przy konkluzji pijatyki
3075   8|                 na trzy łokcie szerokie i na tyleż długie, na nogach
3076   8|              prostych, lisztwami u góry i dołu spajanych, osadzane.
3077   8|              jak długiego potrzebowano, i był sposobniejszy do uprzątnienia
3078   8|         ziemskich, wodnych, piekielnych i samychże bogów, nimfy, satyry,
3079   8|            białe z zielonymi kapitelami i tym podobne ozdoby. Zawsze
3080   8|           trzymał, to herby dubeltowano i albo zaraz przy serwisie,
3081   8|                ozdobione dziwnie piękny i wesoły oku czyniło widok
3082   8|                wesoły oku czyniło widok i wszystko to było dla samego
3083   8|          migdały cukrem białym oblewane i karulek takimże sposobem;
3084   8|                 cukiernickim utworzone, i galarety z rosołu mięsnego
3085   8|              galarety z rosołu mięsnego i cukru składane, biszkokty,
3086   8|                  makaroniki, pierniczki i frukta świeże ogrodowe.
3087   8|      pozostałego placu stawiano potrawy i talerze do jedzenia. Takowych
3088   8|                najwięcej po trybunałach i domach wielkich panów, lubiących
3089   8|                 z dobrym winem, ale też i z rozumem, chociaż nie u
3090   8|                              O trunkach i pijatykach~Najadłszy się
3091   8|          Najadłszy się smacznych potraw i skosztowawszy cukierków,
3092   8|             nalał w mały kieliszek wina i pił nim zdrowie wszystkich
3093   8|                osoby przytykając do ust i odejmując kieliszek; a skończywszy
3094   8|             wypił, jak mu się podobało, i postawił kieliszek.~W ten
3095   8|             brał się do swego kieliszka i tymże sposobem pił zdrowie
3096   8|              jeden drugiego nie słyszał i nie rozumiał. Ani też dawał
3097   8|                pił stojąc, potem usiadł i kończył reszty, toż samo
3098   8|                pauza jaką chwilę, jedli i popijali z małych kieliszków
3099   8|                 do kogo był adresowany, i usiadł; wszyscy zatem posiadali.
3100   8|              tej grzeczności wymawiały, i cała kompania prośbą, aby
3101   8|           kielichami w kolej podawanymi i spełnianymi odwdzięczali,
3102   8|                przedniejszych pijącego; i było w tym wstawaniu i siadaniu
3103   8|                  i było w tym wstawaniu i siadaniu tyle utrudzenia,
3104   8|                 stołu jakie urzędniczki i proste szlachcianki z córkami,
3105   8|                 córkami, księża świeccy i zakonni, oficjerowie i towarzystwo,
3106   8|          świeccy i zakonni, oficjerowie i towarzystwo, palestra i
3107   8|                 i towarzystwo, palestra i obywatele mali; że w tak
3108   8|      przyjaciółmi, dawano lepszego wina i zwano to "na stempel", jakoby
3109   8|                 ale kiedy sam lubił pić i drugich poić, trudna rzecz
3110   8|             wołano, krzyczano, doliwano i co tylko było sposobów,
3111   8|             siedzący pod stołem służka. I tak ów niedołężny pijak,
3112   8|                  kręcił się jak wąż tam i sam, w górę i na dół z kielichem,
3113   8|               jak wąż tam i sam, w górę i na dół z kielichem, a wszędzie
3114   8|                  kiedy się kielichy dwa i trzy rączego za sobą goniły.~
3115   8|               sobą goniły.~Trafiało się i to, że komu trunku aż po
3116   8|            pełnemu nagle gardło puściło i postrzelił jak z sikawki
3117   8|            osobę, czasem damę po twarzy i gorsie oblał tym pachnącym
3118   8|                resztę w śmiech obrócono i wszystko znowu do pierwszego
3119   8|               ochota, wychodzili za dom i tam sprawiwszy sobie dobrowolnie
3120   8|           wymiot, powracali do kompanii i znowu na nowo pili.~Kiedy
3121   8|                przyjaźń, dobra kompania i tym podobne. Na czas brali
3122   8|              kielich lub puchar w ręku, i tak znowu po gradusach godności
3123   8|                  ale przechodząc się tu i ówdzie i mięszając między
3124   8|             przechodząc się tu i ówdzie i mięszając między sobą, możno
3125   8|           uchronić od kolei, możno było i oszukać roztargnionego gospodarza
3126   8|               roztargnionego gospodarza i zamroczoną winem kompanią,
3127   8|            jeżeli był celem owej ochoty i miany po oku, goniono za
3128   8|             konsolacji, całej kompanii, i jeżeli przez czas uczty
3129   8|              zamiarem owego traktamentu i ukontentowaniem gospodarza,
3130   8|              było rachować każdego pana i szlachcica w różnej stopniów
3131   8|                  jak gdyby nic nie pił, i pił na nowo z tymi, którzy
3132   8|              albowiem lubił cieszyć się i pijać z duchownymi, kiedy
3133   8|                 się w pokojach osobnych i oznajmił domownikom swoim,
3134   8|      wszystkiego, co należało do wygody i do potrzeby, do jedzenia
3135   8|                do potrzeby, do jedzenia i picia, a najwięcej wina.
3136   8|         sypialny był wysłany cały słomą i kobiercami, innej pościeli
3137   8|                do usług byli naznaczeni i wraz z panami zamknięci;
3138   8|             panami zamknięci; był także i dzwonek przy jednych drzwiach,
3139   8|             dzwoniono na mszą, do stołu i na silentium, które dopiero
3140   8|               zwyczaju, potem wódki raz i drugi, potem nastąpiło śniadanie;
3141   8|                 swoich godzinach odbyte i pan Borejko sam ich z kapłanami
3142   8|          klasztorów, dobrze udarowanych i jałmużną opatrzonych.~Gdy
3143   8|       Nepomucena, daszkiem, sztakietami i ławkami dokoła opatrzoną;
3144   8|                 nim pajucy puzdro jedno i drugie wina i kilka wielkich
3145   8|              puzdro jedno i drugie wina i kilka wielkich kielichów.
3146   8|               przywitaniem: skąd, dokąd i po co, a tymczasem pachołek,
3147   8|               na odwrót do niego wypił; i tak długo tego było, póki
3148   8|            puściło. Jeżeli się wywrócił i usnął, pan Borejko, odszedłszy
3149   8|                 żeby nie został obdarty i okradziony. Gdy zaś kilku
3150   8|                  pozwolił odetchnąć raz i drugi, jednak niedługo.
3151   8|         niedługo. Był to pan tak wysoki i mężny, że wszedł w przysłowie
3152   8|                pojenia ludzi gwałtownie i zalewania winem. Miał u
3153   8|              tego kielicha do bankietów i wotów wielkich, ordynaryjnie
3154   8|              zląkł, nie tylko kielicha, i którzy mieli gardła wyprawne
3155   8|              pierwszym stało, a na czas i trzeciego, kiedy pierwszy
3156   8|               trzeciego, kiedy pierwszy i drugi, wpadłszy w ręce krajczemu,
3157   8|             responsie - spoczywali albo i w cale pomarli. Nie czynię
3158   8|            półmisek bigosu hultajskiego i karwasz pieczeni. Zjadłszy
3159   8|            Zjadłszy certum quantum tego i owego, prosił o szklankę
3160   8|          bojaźni kielicha nie śmiał już i o jałmużnę prosić. Krajczy
3161   8|             jako człowiek przymuszony - i westchnąwszy do niebios,
3162   8|            wypiłeś duszkiem! Złapcie go i nalejcie mu pełen." Złapano
3163   8|                pełen." Złapano bernasia i dolano w strych jak pierwszy,
3164   8|             kielich wolniejszymi łykami i znowu trochy nie dopił.
3165   8|              przyłożył się do trzeciego i wypił w tej mierze jak pierwsze
3166   8|           krajczy kazał mu znowu nalać. I tak z owymi grymasami zmyślonymi
3167   8|                bez najmniejszej omyłki, i pojachał. Kazał krajczy
3168   8|            Kazał krajczy skoczyć za nim i wrócić go, wysłał mu asygnacją
3169   8|                chciał się z nim widzieć i zakazał, żeby więcej nigdy
3170   8|          poczytać za ordynaryjne w domu i familii Radziwiłłów. Tak
3171   8|       Radziwiłłów. Tak robili stryjowie i bracia jego, wyjąwszy ojca,
3172   8|                 Mazał się przyrodzeniem i kazał dawać ognia na pochowanie
3173   8|            Radziwiłła jakoby zrodzonego i zmarłego (jaśniej tego tłomaczyć
3174   8|                były żarty bolące z tego i owego konfidenta. Skropić
3175   8|          pistolety, zegarki, tabakierki i inne rozmaite bogate sprzęty
3176   8|           umieli. Wsie nawet dożywociem i całe klucze niskim kontraktem
3177   8|       kontraktem puszczał swego deboszu i rozpusty wiernym kolegom.~
3178   8|              wiernym kolegom.~Najgorszy i najokropniejszy żart zrobił
3179   8|                wielkiego swego faworyta i wszelkich rozpust swoich
3180   8|      natychmiast porwać, w kajdany okuć i wtrącić do więzienia. Nazajutrz
3181   8|               na plac w asystencji kata i księdza i dysponować na
3182   8|               asystencji kata i księdza i dysponować na śmierć. Wszyscy
3183   8|                Wszyscy przyjaciele Paca i Radziwiłła struchleli na
3184   8|               nóg za Pacem, który łzami i lamentami prosił go także
3185   8|               udając zapalczywą cholerę i czyniąc się głuchym na wszystkie
3186   8|                 toż dopiero gala wielka i pijatyka na cześć takiego
3187   8|               pijatyki, wpadł w chorobę i trzeciego dnia umarł.~Zadziwi
3188   8|           Zapłacono, zagodzono familią, i na tym się skończyło. Jeżeli
3189   8|     dubelt-hanyż, ratafia, krambambula; i te dwie ostatnie były najdroższe;
3190   8|                 lub sucharków cukrowych i znowu powtórzyli raz i drugi
3191   8|        cukrowych i znowu powtórzyli raz i drugi po kieliszku wódki.
3192   8|              kapłona pieczonego jednego i drugiego, podług proporcji
3193   8|             zrazów, pieczeni z pieprzem i masłem albo z surowego mięsa,
3194   8|            maśle z imbierem, z kiełbasy i bigosu hultajskiego; po
3195   8|                 wszystko kielichem wina i czekano obiadu zabawiając
3196   8|             przechadzką. U małych panów i szlachty zamiast gdańskich
3197   8|                 smażonymi, pierniczkami i suchareczkami takimiż, fabryki
3198   8|              albo podczaszyny z córkami i pannami służebnymi; i było
3199   8|           córkami i pannami służebnymi; i było to tak dobre albo i
3200   8|                i było to tak dobre albo i lepsze jak owe gdańskie
3201   8|           lepsze jak owe gdańskie wódki i konfitury włoskie drogo
3202   8|              Krakowskiem, Sendomirskiem i na Rusi; w Prusiech, w Kujawach
3203   8|                  w Prusiech, w Kujawach i w Litwie francuskie rozmaite
3204   8|              Litwie francuskie rozmaite i zamorskie, jako to: pontak,
3205   8|              jako to: pontak, muszkatel i szczecińskie; w Poznańskiem
3206   8|             szczecińskie; w Poznańskiem i Kaliskiem, gdzie panowie
3207   8|                Kaliskiem, gdzie panowie i szlachta we wszystkim wielką
3208   8|     pryncypalnych osób wino węgierskie, i to dobre, na szary koniec
3209   8|               na Ukrainie wino wołoskie i manasterskie. Zaczęło też
3210   8|         wychowania modnego francuskiego i nie pili piwa. Takim ichmościom
3211   8|             pili piwa. Takim ichmościom i damom dla konkokcji potraw
3212   8|         kieliszku.~Gdy zaś nastała kawa i rozeszła się po wszystkich
3213   8|                  szlachty majętniejszej i bogatszych mieszczan, dawano
3214   8|               najprzód z rana z mlekiem i cukrem, po której pijano
3215   8|                 jako sprawującą suchoty i oziębiającą żołądek, w cale
3216   8|               lekarstw przeciw gorączce i do wypłukania gada po ejekcjach,
3217   8|              rana, jako też po obiedzie i po wieczerzy, osobliwie
3218   8|              jak do dwóch godzin; dobre i to, osobliwie, gdy złym
3219   8|         przekupnie, przekupki, tragarze i najostatniejszy motłoch
3220   8|                filiżanki kawy z mlekiem i cukrem, lecz też taka była
3221   8|              cukrem, lecz też taka była i kawa: łut kawy dla zapachu,
3222   8|            dobrze sporządzonej. A nawet i po domach małych albo skąpych
3223   8|            byłby poczytany za prostacki i sknerski, już że kawa wciąga
3224   8|      rzemieślnik kupił kawy już palonej i mielonej w sklepie korzennym
3225   8|                z masłem cienkie kromki. I takim sposobem odbył śniadanie
3226   8|             kilku osób, czasem do ośmiu i dziewięciu, straciwszy mało
3227   8|             brały z sobą na odpust kawę i tam albo w domu księżym,
3228   8|                do obiadu czci, a czasem i cały dzień głodni-zdrowi
3229   8|                cały dzień głodni-zdrowi i rzeźwiejsi byli od swoich
3230   8|         rzeźwiejsi byli od swoich panów i pań delikatek.~Choćby dziesięć
3231   8|                 damom było we zwyczaju.~I dobrze: poki albowiem nie
3232   8|            gościom bawiącym dzień jeden i drugi w gościnie, a nie
3233   8|          poleweczce unoście domowe same i z goszczącymi na sekret
3234   8|     przechodziły się często do apteczki i tam wódeczką mdlącą poleweczkę
3235   8|           trosze się gorzałką rozpijały i na rozmaite jędze, dziwaczki,
3236   8|                  chwalić ją stąd należy i dzięki oddawać temu, kto
3237   8|               tylko białą płeć, ale też i wielu mężczyzn od gorzałki,
3238   8|            gorzałki, niszczącej zdrowie i rozum, zachowała.~W pomiernych
3239   8|     szlacheckich trunki w zwyczaju były i dziś może są: na Rusi gorzałka,
3240   8|              gorzałka, miód ordynaryjny i lipiec; w Wielkiej Polszcze
3241   8|             lipiec; w Wielkiej Polszcze i w Mazurach gorzałka i piwo,
3242   8|          Polszcze i w Mazurach gorzałka i piwo, którego gatunki słynęły
3243   8|                te osobliwsze: w Łowiczu i okolicach jego, zajmując
3244   8|                okolicach jego, zajmując i Warszawę, długi czas słynęło
3245   8|               piwo łowickie, w Lublinie i okolicach jego - wąchockie,
3246   8|                 wąchockie, w Piotrkowie i okolicach jego - gielniowskie,
3247   8|             gielniowskie, w Poznańskiem i Kaliskiem - grodziskie;
3248   8|               piwa czeskie, ordynaryjne i dubeltowe, tudzież piwo
3249   8|         angielskiego, które sprowadzano i po dziś dzień sprowadzają
3250   8|        Warszawie przy pałacu tegoż pana i w Oborach, gdzie go robiono,
3251   8|          inflantskie, ale nie tak mocne i nie burzące się obyczajem
3252   8|            nauczyły się nalewać w butle i w butelki małe piwa młodego,
3253   8|       mineralnych. Jest to piwo cienkie i smakowite, głowy nie zawracające;
3254   8|              pić go każą.~W Krakowskiem i Sendomirskiem żadne piwo,
3255   8|              chłopstwo, tak jak na Rusi i w Litwie, gorzałkę mają
3256   8|                 pospolity, szlachta zaś i mieszczanie majętni wino
3257   8|               po prawdzie mówiąc, gdyby i tak było, lepsze jest dobre
3258   8|             domach częstują Krakowianie i Sendomierzanie: owo okrajkowe,
3259   8|           popłukowiny ostatnie drybusów i pras węgierskich, w których
3260   8|             panował, takim się raczono, i była to już zła kompania,
3261   8|            niewiele wart był w kompanii i pospolicie nazywano go Francuzem,
3262   8|                dobrego gardła niektórzy i tak przestronego brzucha,
3263   8|                jak nie wypił, to dolano i znowu kuranta zaczynano
3264   8|             drudzy mieli okazją śmiechu i prześladowania słabego.~
3265   8|               drożdży albo przez debosz i z drożdżami. Takie lusztyki
3266   8|          słynęły najbardziej w Mazurach i w Sieradzkiem, gdzie się
3267   8|            substancji. Było to poniekąd i z oszczędnością, ponieważ
3268   8|         zwycięstwie napili się gorzałki i poszli spać z dobrym zdrowiem,
3269   8|                lubili trząsać sejmikami i rej wodzić po wszystkich
3270   8|         kieliszków, kielichów, szklanek i pucharów, po domach, gdzie
3271   8|          którędy pić trzeba było, trąby i waltornie, i szklenice półgarcowe
3272   8|                było, trąby i waltornie, i szklenice półgarcowe o trzech
3273   8|           trzeba się było dziwnie łamać i wyprężać w tył. Kufelek
3274   8|               dokoła w urzędzie sędziów i świadków, wziął szklenicę
3275   8|               tupnąć w podłogę nogą raz i wymówić to słowo: "piwo".~
3276   8|                 nogą w podłogę dwa razy i wymówić słowo: "dobre".
3277   8|           którymkolwiek geście, liczbie i słowie pijący popełnił omyłkę,
3278   8|        natychmiast mu dolano szklenicy; i acz te grymasy zdają się
3279   8|            wydarzały się częste omyłki, i jak się kto raz omylił,
3280   8|                coraz bardziej, upił się i sztuki nie dokazał, zrobiwszy
3281   8|               myśl obywatela rozrywkami i uciechami zajmowały, ile
3282   8|                         O częstowaniach i pijatykach sejmikowych~Panowie
3283   8|          pijatykach sejmikowych~Panowie i można szlachta częstowali
3284   8|            uczciwie potrawami wybornymi i trunkami dobrymi, najwięcej
3285   8|                 którego im gdzie więcej i lepszego dawano, tym większa
3286   8|          gospodach, a w lecie po sadach i podwórzach pod szałasami,
3287   8|             przez ciąg sejmiku karmiono i pojono; przy każdym takowym
3288   8|           garkuchni znajdował się jeden i drugi z ramienia pańskiego
3289   8|                 gęsi, indyków, pieczono i warzono pieprzno, słono
3290   8|                 warzono pieprzno, słono i kwaśno, aby się lepiej do
3291   8|              stołu łyżki, noże, widelce i serwety (jako się o tym
3292   8|                 pod artykułem o stołach i bankietach ), dawano dla
3293   8|                 drobnej łyżki drewniane i blaszane, noże i widelce
3294   8|              drewniane i blaszane, noże i widelce jak najtańsze, serwety
3295   8|          widelce jak najtańsze, serwety i obrusy jak najpodlejsze,
3296   8|              siebie rozebrała, a czasem i obrus na kawałki porozrzynała
3297   8|                 na kawałki porozrzynała i rozerwała tak, że kredencerz
3298   8|                 drewnianych, glinianych i blaszanych, tej uczcie służących,
3299   8|              rana dano wódki raz, drugi i trzeci, postawiono na stole
3300   8|                chleba, kilka brył masła i kilka pieczeniów w zrazy
3301   8|              utrzymać się przy zmysłach i władzy do roboty sejmikowej,
3302   8|           ciągnęła się do północka albo i białego dnia, gdy nie mogąc
3303   8|                zasiadali, czasem po dwa i po trzy razy po przespaniu
3304   8|            brzuchy, ale też w kieszenie i torby, co wolno było. Do
3305   8|         dostarczać ustawicznie jedzenia i napoju. Ordynaryjnie taką
3306   8|                prędszego zawrotu głowy, i piwem dla ochłody pragnienia.
3307   8|              drugi raz piwo, prędko się i niewielkim kosztem popili.
3308   8|             Popiwszy się, wywracali się i tam zaraz, gdzie który padł,
3309   8|             nogi taczające się zaniosły i powaliły.~Po smacznym śnie,
3310   8|            obrany od jakiego łotra albo i kolegi trzeźwiejszego. W
3311   8|             starej garderoby, z tandety i od dworskich swoich nazbieranych
3312   8|           jeżeli się pryncypał z partią i pretensją swoją nie utrzymał,
3313   8|           szczęki wyciętej, albo w cale i życia; bo nie tylko że się
3314   8|           pieszo, zamknąwszy garkuchnie i zniknąwszy im z oczu. Takie
3315   8|                 były traktamenta domowe i sejmikowe przez całe panowanie
3316   8|                  wojewodę krakowskiego, i kilku innych, którzy jeszcze
3317   8|            Podczas koronacji August III i wszyscy panowie polscy,
3318   8|               niemieckiego, natychmiast i panowie wrócili się do niemczyzny.
3319   8|               dziesiąta część senatorów i urzędników koronnych zosta
3320   8|         cudzoziemskim jakąś dystynkcją; i choć nie w jednej kompanii,
3321   8|              konkurentów równej fortuny i talentów, a było w mocy
3322   8|           opiekuni obierali pannie męża i byli za Polakiem, ale panna
3323   8|              jako rodowity strój polski i tym będę bawił Czytelnika
3324   8|                  spodnie, czyli portki, i boty, czapka to było całym
3325   8|           publicznym Polaka, szlachcica i mieszczanina. Szlachcic
3326   8|                pupkami, susłami, kunami i sobolami, albo zamiast kontuszów
3327   8|            srebrna lub złota przez się, i zwała się ta taśma lub sznur
3328   8|              zatem była podporą, ozdobą i orężem mieszczanina, gdyż
3329   8|       mieszczanom, wyjąwszy krakowskich i magistraty poznańskie i
3330   8|                 i magistraty poznańskie i wileńskie z dawno strużących
3331   8|                 mianował się nadziakiem i czekanem. Skład jego był
3332   8|           młotek żelazny, mosiężny albo i srebrny, podobny końcem
3333   8|             gdzie panował humor do zwad i bitwów skłonny. Szablą jeden
3334   8|            śmiertelną, nie widząc krwi; i dlatego nie widząc jej nie
3335   8|             upamiętał, waląc raz na raz i nie obrażając skóry łamał
3336   8|             obrażając skóry łamał żebra i gruchotał kości. Szlachta
3337   8|                swoim poddanym, a często i życie. Dlatego na wielkich
3338   8|                 na rzemiennych paskach; i ta pospolita była zawsze
3339   8|                stanowiło taty szacunek. I nie tylko między drobną
3340   8|               do syna, od syna do wnuka i tam dalej w sukcesji między
3341   8|                brali pałasze niemieckie i rapiry obosieczne; na koniec
3342   8|              niemal do samej rękowieści i gdy się po takim zgięciu
3343   8|            staszówki-, hiszpanki wąskie i lekkie, które nie tak wiele
3344   8|                służyły dobrze do obrony i odpędzenia napaści niespodzianej.
3345   8|              były z pałąkiem graniastym i małym skobelkiem, żelaznymi;
3346   8|             dalszym czasie, kiedy sejmy i trybunały zaczęty bywać
3347   8|                  że całą rękę okrywały; i zwał się taki krzyż furdyment,
3348   8|             prętów żelaznych jak klatka i z blachy w środku wielkości
3349   8|                wszystkich szabel, nawet i do tych, u których były
3350   8|             szable z szerokimi pochwami i wielkimi krzyżami nosili
3351   8|              ludzie dworscy, szulerowie i szałapuci, którzy mieli
3352   8|                 się w kordy po wiechach i szynkowniach, bo kogo pobili,
3353   8|        szynkowniach, bo kogo pobili, to i obdarli, albo się im opłacił,
3354   8|             jeżeli się nie czuł na mocy i serca nie miał. Wszakże
3355   8|        łagodniejsze obyczaje po grubych i srogich następować poczęty.
3356   8|         tureckich, czeczugów tatarskich i patasików w srebro oprawnych
3357   8|         lwowskimi.~Nawiązanie do szabel i karabelów było dwojakiej
3358   8|               obszernych, z sprzączkami i cętkami na końcach srebrnymi
3359   8|               złota. Dworacy, gaszkowie i paniczowie młodzi, jaki
3360   8|            mieli żupan, takie zakładali i rapcie do karabeli lub szabli,
3361   8|              szabla wisiała pod kolanem i idąc trzeba ją było koniecznie
3362   8|                między nogi nie wplątała i nie wywróciła. Paski i rapcie
3363   8|         wplątała i nie wywróciła. Paski i rapcie zachodziły na cały
3364   8|                  Ta moda, jako śmieszna i wielce niewygodna, nie trwała
3365   8|            sześć lat; została zarzucona i wrócono się do nawiązania
3366   8|                 do nawiązania krótkiego i wąskiego, nic a nic z tyłu
3367   8|               pałasików, w oków srebrny i srebrno-pozłocisty oprawnych;
3368   8|           niektórzy, kochający przepych i zbytek, niczym nie podszywali.
3369   8|               nicią srebrną albo złotą. I żeby się nóż nie wymknął
3370   8|               albo srebrna, albo złota, i ta się kilka razy około
3371   8|        pozłocistą, według przepomożenia i ambicji każdego, na przedzie
3372   8|            niedługo takie pasy siatkowe i taśmowe, wzięli się do pasów
3373   8|               pasów tureckich, perskich i chińskich; te ostatnie były
3374   8|               pomarańczowy, karmazynowy i biały-i był w takim szacunku,
3375   8|        Najwięcej przychodziły od Turków i Persów, na zawojach dobrze
3376   8|             czysto wyprane, wyprasowane i za nowe przedawane.~Tureckie
3377   8|               nowe przedawane.~Tureckie i perskie pasy były rozmaite,
3378   8|             pasy były rozmaite, dłuższe i krótsze, szersze i węższe,
3379   8|              dłuższe i krótsze, szersze i węższe, sute i ordynaryjne,
3380   8|                  szersze i węższe, sute i ordynaryjne, wszystkie jedwabne,
3381   8|            jedwabne, rozmaitych kolorów i deseniów; srebrem i złotem
3382   8|             kolorów i deseniów; srebrem i złotem bogato i skąpo przerabiane.
3383   8|                 srebrem i złotem bogato i skąpo przerabiane. Ordynaryjny
3384   8|              złotych 12, perski- 16, 18 i wyżej, podług gatunku, aż
3385   8|            zaszczytu garderoby pańskiej i na podarunki; bywał tkany
3386   8|                 pasy słuckie, bogactwem i pięknością perskim i tureckim
3387   8|          bogactwem i pięknością perskim i tureckim bynajmniej nie
3388   8|                 różnił się od perskiego i tureckiego.~Po słuckich
3389   8|          francuskie w gatunku tureckich i perskich, ale kolorami dobranymi
3390   8|                  ale kolorami dobranymi i żywymi daleko wszystkie
3391   8|                 sprowadzamy zza granicy i utrzymujemy w kraju naszym
3392   8|            więcej pilnuje rozrywek albo i pijatyki niż warsztatu.~
3393   8|                  rozcinanym na przodzie i w tyle, z wierszchem czworograniastym,
3394   8|             takich czapek była ostatnia i utrzymuje się do dziś dnia
3395   8|                  siwych, kasztanowatych i białych, i pstrych; lecz
3396   8|               kasztanowatych i białych, i pstrych; lecz najwięcej
3397   8|              guście tylko ludzi młodych i gaszków. Rodzaj baranków:
3398   8|            baranków: węgierski, krymski i bugarski, jeden od drugiego
3399   8|               który uszedł za węgierski i bugarski, mianowicie wyporek,
3400   8|           kolorze kasztanowatym, pstrym i białym; w czarnym i siwym
3401   8|              pstrym i białym; w czarnym i siwym nigdy.~Wierszchy u
3402   8|                bławatnymi, dla lekkości i chłodu. Kapeluszów albowiem
3403   8|                rozwieszał chustkę głowę i twarz okrywającą, aby się
3404   8|        wierszchy bławatne, nastały oraz i baranki atłasowe; z czarnego
3405   8|                siwy, przedziwnie piękne i lustrowne. Podszewka do
3406   8|                 kapuzami, były zawijane i mogły się spuszczać na cały
3407   8|              się spuszczać na cały kark i zasłonić twarz, sam nos
3408   8|               twarz, sam nos do oddechu i oczy do patrzenia zostawując
3409   8|            zostawując gołe.~Senatorowie i majętni szlachta wieku podeszłego
3410   8|                Polaka dziwnie poważnego i ozdobnego wydawało. Krój
3411   8|             krymki, lecz przez wysokość i ogromność opuszki sobolej
3412   8|                portki" zwane u szlachty i mieszczan bogatych były
3413   8|           karmazynowego, także z atłasu i adamaszku błękitnego. Po
3414   8|                 nie stać było na galony i rygielki srebrne lub złote
3415   8|               taśmy jedwabnej błękitnej i rygielków takichże, co tylko
3416   8|                kutasiki na czas srebrem i złotem przerabiane mający,
3417   8|                 który spodnie nawlekano i onym zawięzywano sposobem
3418   8|         człowieka, nie czyniły grubości i nie odymały sukien jak na
3419   8|               błękitna, u adamaszkowych i atłasowych kitajkowa albo
3420   8|                 koloru: żółte, czerwone i czarne. Cholewa u bota krótka,
3421   8|        obwarowany, aby się nie koślawił i nie marszczył, pod napiętkiem
3422   8|          niemieckich botów, ale niższe; i to była moda ostatnia bota
3423   8|             groszy dwanaście; pobielane i srebrne wychodziły od innych
3424   8|          zapłatą trzech groszy od pary. I taki kowal nie robił żadnych
3425   8|                mając dosyć zatrudnienia i pożytku z samych podkówek.~
3426   8|             samych podkówek.~Pospólstwo i szlachta drobna różniła
3427   8|           szewca jako tańsze od żółtych i czerwonych nowych, acz cokolwiek
3428   8|          panowaniem Augusta III kontusz i żupan, długi niemal do samej
3429   8|                  starosta kąkolownicki, i Kraszewski, natenczas dworzanin
3430   8|                takiego koloru wdziewali i boty: żółte, czerwone, zielone,
3431   8|           obojga nic a nic niezałożyste i tylko brzegami poła poły
3432   8|                dosięgająca, w siedzeniu i chodzeniu otwierając się,
3433   8|             góry, aby się nie szargali, i było to podług przysłowia
3434   8|                także była długa, z tyłu i z przodu wszędzie równo
3435   8|           miastach, tylko wielkim panom i posłom podczas sejmu, a
3436   8|                sejmu, a reszta szlachty i wszelki lud możny i ubogi
3437   8|            szlachty i wszelki lud możny i ubogi roił się pieszo po
3438   8|           piętnastego panowania Augusta i we dwa roki najdalej od
3439   8|              nastała insza, w cale kusa i we wszystkim od pierwszej
3440   8|                pierwszej różna. Kontusz i żupan ledwo zakrywały kolano,
3441   8|               palców, szerokie jak wory i dla zbytecznej długości
3442   8|          uchodzi, choćby było najgorsze i najniewygodniejsze.~Pod
3443   8|               zażywano jak najdłuższych i jak najszerszych. Ze zaś
3444   8|                Ze zaś do miary grubości i szerokości, pretendowanej
3445   8|            przeto zwijali w kupę po dwa i po trzy pasy, ubożsi modnisiowie
3446   8|               wiązano jak bochen chleba i ten z pasem musiał być spuszczony
3447   8|           miarkowali pośrednią z starej i nowej kompozycją, używając
3448   8|         używając sukien nie tak długich i szczupłych jak pierwsze
3449   8|             pierwsze ani nie tak kusych i buchastych jak drugie. Opasowali
3450   8|        przykładano dla ciepła kuczbaje, i zwały się takie płaty bądź
3451   8|              używali wiechcia do botów, i była to funkcja chłopców
3452   8|               funkcja chłopców hajduków i pajuków co dzień kłaść panu
3453   8|                  które się z wiechciami i barłogami z nich zrobionymi
3454   8|      przemienione zostały na szkarpetki i meszty tureckie. Co do ciepła
3455   8|           meszty tureckie. Co do ciepła i zdrowia, lepsze były wiechcie
3456   8|                 szkarpetki z nóg zdjęte i podeszwy wyjęte z bota dla
3457   8|         porozwiesza onucze, potem z nóg i kwasem z bota przejęte i
3458   8|                i kwasem z bota przejęte i wyciągającym się przy wszelkiej
3459   8|            woskowaną zabarłoży.~Trzecia i ostatnia moda polskiej sukni
3460   8|            przedzie u kontusza obdłużne i wyloty u rękawów takież,
3461   8|                 z jednej materii w tyle i na przodkach. Litwini tył
3462   8|              diamentowe albo brylantowe i pierścienie na ręce, które
3463   8|           spodniach, dewizki, łańcuszki i taśmy z kutasami srebrne,
3464   8|                materialnych, bławatnych i kamlotowych tudzież do czapek
3465   8|            siedząc, wdziewali na rękawy i otulali się nimi, chodząc
3466   8|                przykrywając jedno ramię i bok, a drugie na powietrze
3467   8|        możniejsi krzyżakowe, marmurkowe i barankowe czarne i siwe;
3468   8|           marmurkowe i barankowe czarne i siwe; te zaś barankowe,
3469   8|               do stu czerwonych złotych i nie okrywała, tylko panów
3470   8|          okrywała, tylko panów wielkich i dobrze majętną szlachtę.
3471   8|          szlachta mniej majętna, skąpcy i służący ludzie, nie była
3472   8|         krajowych. Podolskie, szwedzkie i sibierskie wilki podług
3473   8|           pąsowych, ze złotymi guzikami i pałetami do rozporów ku
3474   8|               widzieć w miejskim stanie i między szlachtą ubogą. Bekiesa
3475   8|              żeby mogła wnińść na żupan i na kontusz, z pętlicami
3476   8|                 na kontusz, z pętlicami i sznurkami do zawiązywania.~
3477   8|          zapatrując się na tę tajemnicę i nie myśląc o niej, tylko
3478   8|             skoro te panowie porzucili, i on porzucił. Żółty kolor
3479   8|            rozmaitym futrem podszywane; i te dostały się do czasów
3480   8|                 bekiesy; lubiący ciepło i podróżni odziewali się razem
3481   8|            podróżni odziewali się razem i bekiesą, i kiereją. Karmazynowa
3482   8|          odziewali się razem i bekiesą, i kiereją. Karmazynowa kiereja
3483   8|           futrem podszytemu, przydawała i honoru, poki była w modzie.
3484   8|             służyła od deszczu wszędzie i od kurzawy w drodze. Mieszczankowie
3485   8|        Mieszczankowie małych miasteczek i szlachta drobna przylgnęła
3486   8|              podróży, w dzień za suknią i opończą, w nocy za pierzynę.
3487   8|                  choćby z najokrytszych i młodych niedźwiadków, ponieważ
3488   8|               pod długim włosem co wilk i skóra niedźwiedzia jest
3489   8|         przedyma niż wilczą, gęściejszą i kosmatszą.~Karmazynowy kolor
3490   8|                delie, nastały też razem i opończe wcinane rozmaitego
3491   8|            atłasem błękitnym podbijane; i była to suknia, w której
3492   8|                muszę wrócić do kontusza i żupana.~Najdawniejsi Polacy
3493   8|            srebrne, srebrne szmelcowane i marcypanowe albo pstro pozłacane
3494   8|               krwawnika, kolbuszowskiej i głogowskiej roboty, których
3495   8|                  teraźniejsze dwa złote i groszy szesnaście.~Suknią
3496   8|         guziczków, albo żółty. Kontusze i żupany sukienne bramowali
3497   8|             koloru, jakiego był kontusz i żupan, albo też srebrnymi
3498   8|               żupan, albo też srebrnymi i złotymi; w kontuszach najwięcej
3499   8|               zielonymi; znowu kontusze i żupany z jednakowego sukna,
3500   8|               które dawali do kontuszów i żupanów sukiennych, a wnieśli