Part

   1 Czy|            Augusta, wystawić potomności w dwóch osobnych opisaniach.
   2 Czy|              czytamy z dziejów dawnych, w cale byli odmiennych od
   3 Czy|                 dosyć doskonale ukazuje w portretach i posągach staroświeckich.
   4 Czy|                 to piszę, przegląda się w dawniejszych i nowszych
   5 Czy|                się wystrzega. Za omyłki w pisaniu przepraszam mojego
   6   1|                   O wiarach, jakie były w Polszcze~Najpierwsza wiara
   7   1|              Polszcze~Najpierwsza wiara w Polszcze panująca była za
   8   1|          tureckiego państwa wprowadzona w małej liczbie, bo tylko
   9   1|                 małej liczbie, bo tylko w Lucku na Wołyniu i w Haliczu
  10   1|              tylko w Lucku na Wołyniu i w Haliczu na Podolu, Karaimów;
  11   1|                 potomkowie Samarytanów, w Ewangelii często wspomnionych.
  12   1|               więcej ich widzieć, tylko w jednym Łucku, gdzie może
  13   1|          granicą szląską, bradeburską i w Prusach. Jest dosyć familij
  14   1|            lutrów i kalwinów, osobliwie w Wielkiej Polszcze i w Litwie,
  15   1|         osobliwie w Wielkiej Polszcze i w Litwie, a oprócz tego znajdują
  16   1|                oprócz tego znajdują się w Krakowskiem, Sendomirskiem
  17   1|                 obrządków swoich, prócz w jednym Lesznie w Wielkiej
  18   1|                  prócz w jednym Lesznie w Wielkiej Polszcze i w drugiej
  19   1|           Lesznie w Wielkiej Polszcze i w drugiej Wschowie, w których
  20   1|          Polszcze i w drugiej Wschowie, w których dwóch miastach większa
  21   1|                składa się r dysydentów. W Lesznie lutrzy i kalwini
  22   1|               od przysłowia, które miał w mowie, nazwanego Bale bale.
  23   1|           arianismi, który wtenczas był w trybunale i do którego sprawy
  24   1|             dziedziczną fortunę ziemską w nadzieję otrzymania za to
  25   1|                swoich dóbr przyjmowali. W miastach także królewskich
  26   1|         osiadało, którzy smakując sobie w polskim chlebie i mając
  27   1|             proces z kalwinami o krypel w Kręsku, wsi jego dziedzicznej,
  28   1|                 Bońkowski, dzieci swoje w ubóstwie zostawiwszy.~Coraz
  29   1|                Augusta III wzmagała się w Polszcze luteria i kalwinizm.
  30   1|                najwięcej podobali sobie w służących dysydentach, iż
  31   1|               utrzymać i dorobić chleba w obcym kraju, sprawowali
  32   1|          dawniejsze szkrupuły, mieścili w usługach swoich dysydentów.
  33   1|                 ta zaś gniazdo swoje ma w Litwie, wprowadzone od Witolda,
  34   1|                 Augusta III na Podlasiu w Drohiczynie, w dobrach słuckich
  35   1|                 Podlasiu w Drohiczynie, w dobrach słuckich książąt
  36   1|           słuckich książąt Radziwiłłów, w Litwie i na Rusi po wielu
  37   1|                znajduje na Rusi tylko i w małej liczbie; ma to być
  38   1|                lokowali około Gdańska i w samy m Gdańsku.~Dziesiąta -
  39   1|              nie docieczono, choć na to w różnych państwach surowe
  40   1|     Farmazonowie zaś swoje zgromadzenie w sekrecie powiększali, raz
  41   1|               osobami rozmaitego stanu, w różnych państwach, przy
  42   1|          polskich farmazonów, umierając w Warszawie z katolicką wyprawą
  43   1|                 katolicką wyprawą duszy w drogę wieczności, po uczynionej
  44   1|                 a nic nie doniósł, choć w młodszym wieku, że jest
  45   1|         Początek jej takowy: Żyd bogaty w tureckim państwie, imieniem
  46   1|             tymi skutkami, które zaszły w religii i narodzie żydowskim,
  47   1|                mógł się dłużej pozostać w dawnych błędach żydowskich.
  48   1|             więcej innych Żydów, tak iż w kilkanaście familij wyszedł
  49   1|             ponieważ tam czynić odmianę w religii niebezpieczno mu
  50   1|                się. Ukazał się najprzód w diecezji kijowskiej, potem
  51   1|              diecezji kijowskiej, potem w łuckiej, coraz większą liczbę
  52   1|             Testamentu nie zachowywali, w którego przestępstwie wielokrotnie
  53   1|           przyjął. Wielu panów na Rusi, w Krakowskiem i Sendomirskiem
  54   1|              wierze świętej katolickiej w krótkim czasie uczynił i
  55   1|          krótkim czasie uczynił i który w przyszłym czasie większe
  56   1|                 ich będę dalej nazywał) w parochii misjonarskiej,
  57   1|                 parochii misjonarskiej, w tyle ogroda misjonarskiego,
  58   1|                schodzących się do niego w pewne godziny ciapciuchów,
  59   1|                robią; więc przez szpary w izbie, do której się schodzili,
  60   1|            ciapciuchowie, otoczywszy go w koło, na kolana padali i
  61   1|               na kolana padali i czołem w ziemię przed nim bili.~Wypatrzywszy
  62   1|                 Król kazał Frenka wziąć w areszt i przeprowadzić do
  63   1|               et homo natus est in ea", w czym nie dał się przeprzeć.
  64   1|              małe dziecko karmiła. Lecz w Częstochowie odpadły ją
  65   1|                opuszczeni, rozeszli się w różne strony.~Gdy potem
  66   1|             Augusta powstała zawierucha w kraju, wielu z nich przeniosło
  67   1|           czasów Augusta III. Żyjąc oni w małych gromadkach, po różnych
  68   1|      przynajmniej nie byli poszlakowani w żadnym mięszaniu Starego
  69   1|                 ich pryncypał, siedział w Częstochowie z żoną i córką (
  70   1|               śmiejąc więcej dosiadywać w Polszcze, gdzie jego mesjaszowską
  71   1|          wszystko dobre.~Deistowie byli w Polszcze jako i wszędzie
  72   1|            dawniejszych wieków; lecz że w Polszcze były prawa ostre
  73   1|                 dlatego nicht, choć był w sercu deistą, to jest bez
  74   1|          arianismi, który znajdował się w trybunałach, szczególnie
  75   1|           używani do paniąt edukowanych w kraju, pospolicie bywali
  76   1|          pospolicie bywali cudzoziemcy, w kraju swoim dla małych talentów
  77   1|             przyrodzenia są lekkomyślni w zdaniach religii (jako dawno
  78   1|          podłego gminu, aby go utrzymać w posłuszeństwie, który inaczej
  79   1|        bezbożników, wdawszy się do tego w kompanie rozwiozłych ludzi,
  80   1|        rozwiozłych ludzi, formowali się w deistów doskonałych.~Lecz
  81   1|               Deizm tedy rozszerzył się w Polszcze przez metrów, przez
  82   1|                 dwaj bracia wodzący rej w tym zakonie, dla pożytku
  83   1|          jezuitami) kolegium, wystawili w Warszawie wspaniały konwikt,
  84   1|            Księża zaś pijarowie miewali w swoim konwikcie po kilkadziesiąt
  85   1|              wiary, ile że ci metrowie, w mieście mieszkający, tylko
  86   1|      przychodzili, ale mieli sposobność w tej godzinie, kiedy paniętom
  87   1|      konwiktorom swoim dawali tak jak i w publicznych szkołach nauki
  88   1|           spowiedzi miesięczne, egzorty w oratoriach, ale w pewnych
  89   1|               egzorty w oratoriach, ale w pewnych czasach wyprawiali
  90   1|            kawalerów przebierali, potem w każde ostatki zapustne prowadzali
  91   1|        pobożnością przez nauki duchowne w oratoriach, to wybili w
  92   1|                 w oratoriach, to wybili w cale na komediach przez
  93   2|           religie, które się znajdowały w Polszcze za panowania Augusta
  94   2|             wiara katolicka prym trzyma w tym królestwie, jej zaś
  95   2|                jest i nigdy nieodmienna w całym Kościele i po wszystkie
  96   2|               wieki jedna była i będzie w prawdziwym Kościele Chrystusowym,
  97   2|          pobożność, ten że się odmienia w ludziach podług okoliczności:
  98   2|                bardzo częste, osobliwie w wielkich miastach, z wystawieniem
  99   2|           trębaczów przed tym kościołem w wieczór, w którym się nazajutrz
 100   2|                tym kościołem w wieczór, w którym się nazajutrz takowe
 101   2|                 wielcy panowie i panie. W kościołach jezuickich co
 102   2|              Sakramentu Ciała Pańskiego w puszcze, z śpiewaniem przed
 103   2|                 Ciało, znajdującego się w pacierzach kapłańskich)
 104   2|               ich nie mógł. A nie tylko w dni święte, ale też i w
 105   2|                 w dni święte, ale też i w dni powszednie z trudna
 106   2|               mszą świętą odprawiali, a w wieczór, zszedłszy się wszyscy
 107   2|               na wczas się rozchodzili. W święta zaś uroczystsze zjeżdżali
 108   2|        zakonników, u których więcej niż w parochialnym kościele bywać
 109   2|                Polski wprowadzone, były w wielkim szacunku. Te zaś
 110   2|              byty znakomitsze: najprzód w szkotach dla studentów tak
 111   2|             miała swego prefekta, który w święta pewne z swoimi sodalisami
 112   2|           jeżeli który sodalis nie jest w jakim znacznym występku
 113   2|            pospolicie: przenoszenie się w biegu szkół nieopowiedne
 114   2|            dwoiste, jak to trafiało się w niektórych miastach, że
 115   2|                pochwycony, stu batogów. W takowe występki, rzadko
 116   2|                 do księgi sodaliskiej i w obecności kongregacji uczynił
 117   2|                 kongregacjach zasiadali w ławkach, tyronowie stali
 118   2|               tyronowie stali na środku w oratoriach albo klęczeli,
 119   2|                ławki został rugowanym i w rząd między tyronów stojących,
 120   2|             szkolnej do wprawienia onej w bogobojność. Nie tylko zaś
 121   2|          pijarów zaś, choć jest, to nie w takim poważeniu, więc chciałem,
 122   2|                 chciałem, aby ślady jej w piśmie moim potomności zostawić.~
 123   2|         Litteratorum, czyli Literackie. W to bractwo wchodziły osoby
 124   2|          kościelnym, z którego śpiewali w dni święte, pospolicie w
 125   2|                w dni święte, pospolicie w farnym kościele, mszą wotywę
 126   2|              nie znajdował się wpisanym w pierwsze lub drugie. Różańcowe
 127   2|             dominikańskiej, zaprowadza; w każdym albowiem kościele
 128   2|              trzyma miejsce najpierwsze w publicznym nabożeństwie.~
 129   2|                 Ojcu, na ostatku Wierzę w Boga i litanią. Kończy się
 130   2|             Jezus; porządek nabożeństwa w obydwóch jeden, z tą tylko
 131   2|                  z tą tylko różnicą, że w różańcu o imieniu Jezus
 132   2|               nauczycielach, i musi być w zakonie dobrze zasłużony,
 133   2|                ale ma przydatnią porcją w refektarzu, którą zakonnicy
 134   2|         wkradającymi, ma się jak pączek w maśle. W innych kościołach
 135   2|                 się jak pączek w maśle. W innych kościołach niedominikańskich,
 136   2|             często na różańcu, siedzące w ławkach z innymi różnej
 137   2|                 różańca tymże paciorkom w szczególności nadane. Kto
 138   2|              nadane. Kto paciorki nosił w kieszeni, mniej miał odpustu,
 139   2|         pancernej królewskiej, stojącej w Krzepicach i w Wieruszowie,
 140   2|                 stojącej w Krzepicach i w Wieruszowie, których nabożeństwo
 141   2|                bywały dwa razy do roku; w święto różańcowe i w święto
 142   2|              roku; w święto różańcowe i w święto Nawiedzenia Najświętszej
 143   2|             procesje tylko po miastach, w których się znajdowali dominikanie.
 144   2|        sprawiali ucztę dla tych, którzy w tej procesji najwięcej pracowali:
 145   2|       szewskiego i rzeźnickiego, którzy w takowych ucztach znajdowali
 146   2|            koszuli, dla gadu, który się w nim zapleniał. Były to dwa
 147   2|               ramienia się nie zmykał i w robocie im nie przeszkadzał;
 148   2|              Zdrowaś Maria i raz Wierzę w Boga. Innych obowiązków
 149   2|               zajmująca się powszechnie w narodzie polskim niepobożność.~
 150   2|              Rocha u księży misjonarzów w Warszawie; zawiaduje tą
 151   2|          pożyczenia żąda. Taksę na fant w zastaw idący kładzie misjonarz
 152   2|              zmalała i nie obróciła się w monadę, kapitał jej oblokowany
 153   2|             cyrkuluje. Dlatego nie jest w stanie wygadzania wielkim
 154   2|               ulicę wyrzucały, a czasem w Wiśle albo lada gdzie w
 155   2|                 w Wiśle albo lada gdzie w błocie topiły, co także
 156   2|               Oboźne nazwanego. Osadził w niej trzy panny miłosierne,
 157   2|        kamienicę podrzucano, tak iż już w spomnionej kamienicy pomieścić
 158   2|             większą. Okupił wielki plac w tyle kościoła misjonarskiego,
 159   2|            leżących; a dalej postępując w miłosierdziu, umówiwszy
 160   2|                 zdrowych, osadzając ich w nowym szpitalu. Wkrótce
 161   2|               musiał rozpuścić, ile gdy w jałmużnach przyrzeczonych
 162   2|                 piśmie, że są wychowane w tym szpitalu. Jakoż wiele
 163   2|              niego dzwonek z sznurkiem, w to koło należy dziecko włożyć
 164   2|                 dzieci podrzucać co noc w to koło, tak że ich mamkami
 165   2|             przy dziecięciu podrzuconym w kratę znajdują czerwony
 166   2|              słuchać płaczu dziecinnego w domu oddają swoje dzieci
 167   2|            dzieci nie mieści się więcej w jednej izbie jak ośmioro;
 168   2|                 dzieci przy piersiach i w pieluszkach będące; dopiero
 169   2|             dzieciństwa trybu, biorą je w swój dozór, ucząc pacierza
 170   2|          przyjeżdżają do tego szpitala; w wielkim sekrecie, ile ten
 171   2|               wielkim sekrecie, ile ten w zgrai kobiet może być utajony,
 172   2|              może być utajony, składają w nim płód swój, także pod
 173   2|                 uczą żadnych, bo nie ma w tym szpitalu żadnych rękodzieł
 174   2|             zaręczeniem panowie i panie w służby albo rzemieślnicy
 175   2|              funduszów miłosiernych tak w Warszawie, jako też po różnych
 176   2|                 się potem odmieniło lub w cale zaginęło.~
 177   2|                 fundacja nowa, przedtem w Polszcze nie znana, ukazała
 178   2|         Polszcze nie znana, ukazała się w Warszawie około roku 1749
 179   2|                i kilka wiosek za Wisłą; w środku tego Marienwilu (
 180   2|               do chóru, który odprawują w języku polskim mową głośną,
 181   2|                 śpiewaniem, na jutrznią w nocy nie wstawają, odbywając
 182   2|              wychodzić pieszo, które są w niższym chórze. Wszystkie,
 183   2|               naznaczonej; które zaś są w leciech podeszłe, mogą takie
 184   2|                 takie wizyty przyjmować w swoich stancjach, biorąc
 185   2|          elekcji czyni szlub czystości, w czym nie ma żadnej przykrości,
 186   2|                 do swego upodobania niż w kącie domowym. Są też drugie
 187   2|              też drugie i niezgrabne, i w lata podeszłe, którym stracona
 188   2|                 fortuny nie masz, chyba w dolnym chórze. Krój sukien
 189   2|            podupadłych nie znajduje, bo w Polszcze, gdzie częste ognie
 190   2|                tym zaś, którzy nie byli w bractwie albo, choć byli,
 191   2|              albo, choć byli, nie mieli w nim zasług, asystowali za
 192   2|            zapłatą.~Opisawszy pobożność w pryncypalniejszych jej częściach
 193   3|   Najpryncypalniejszy był post prywatny w środę; ten dzień bardzo
 194   3|                co się dyspensowali jeść w piątek z masłem, w sobotę
 195   3|                 jeść w piątek z masłem, w sobotę nigdy maślnych potraw,
 196   3|                 jeść nie chcieli.~Także w znacznym używaniu byty nowenny,
 197   3|       nabożeństwo z postami jeden dzień w tydzień, na zjednanie sobie
 198   3|                 przyczynę tego świętego w powszechności albo też w
 199   3|                w powszechności albo też w jakim skutku szczególnym,
 200   3|          Ciemność, która mi się zrobiła w opisowaniu ogólnym tych
 201   3|                tych postów, objaśni się w szczególniejszym onych wyłuszczaniu.
 202   3|               Tak na przykład szukający w smutku pocieszenia albo
 203   3|           pocieszenia albo determinacji w wątpliwym do stanu powołaniu
 204   3|              mogli - jako to rezydujący w miastach - przydawali w
 205   3|                 w miastach - przydawali w każdy taki wtorek spowiedź
 206   3|               była sposobność spowiedzi w ten dzień i komunii. Quindenna -
 207   3|               ściślej nad inne albo też w cale suchotami poszczonych.
 208   3|        pierwszego piątku przypadającego w marcu i ciągnął się przez
 209   3|            nabożeństwo co piątek takowy w kościołach księży pijarów
 210   3|         obchodzili nie tylko ci, którzy w Bractwo Serca Pana Jezusa
 211   3|                ale też i ci, którzy się w nim nie znajdowali.~Wyliczyłem
 212   3|               wyżej opisanej było także w niemałym używaniu tercjarstwo
 213   3|            tercjarce kazać się pochować w zupełnym habicie zakonnym,
 214   3|              takowe strojenie: "chodzić w szarzyźnie", lubo taką szarzyznę
 215   3|         kanclerzyną koronną mięszkającą w Babicach pod Warszawą, Korzeniowską,
 216   3|             kilka innych. A te chodziły w szarzyźnie nie z żadnego
 217   3|                 jakich klasztorach albo w cale w klasztorach, jedynie
 218   3|                 klasztorach albo w cale w klasztorach, jedynie pilnując
 219   3|              przez dwadzieścia trzy lat w Choczu u reformatów, wymurowawszy
 220   3|                 oficynkę przy ogrodzie, w której pobożnego życia dokonał.
 221   3|              dokonał. Drugi na Wołyniu, w Krzemieńcu, Węclawski, czyli
 222   3|                pod Stanisławem Augustem w Łowiczu u bernardynów, na
 223   3|             wiele łożył. Ale ten nudził w swojej dewocji, odmieniał
 224   3|               przesiadywał długie czasy w domach swoich pokrewnych
 225   3|              albo synowskich, nareszcie w łowickim klasztorze życia
 226   3|       pospolicie nazywa się nabożeństwo w wielki post używane. Po
 227   3|       niektórych kolegiackich - jako to w Warszawie u Św. Jana - najprzód
 228   3|                 komplecie, według dnia, w którym się gdzie pasja odprawuje,
 229   3|           kapela na chórze zaczyna grać w łacińskim języku rozdział
 230   3|                a lud zaczyna jaką pieśń w języku polskim o Męce Pańskiej,
 231   3|                pasji, nabożeństwa, co i w katedrach dopiero opisany,
 232   3|             tajemnic Męki Chrystusowej, w niektórych kościołach na
 233   3|                  jako to u dominikanów, w niektórych na trzy, jako
 234   3|                i dalej wszystko tak jak w kościołach katedralnych.~
 235   3|              swoje publiczną dyscyplinę w kościołach podczas pasji
 236   3|                 na reduty.~Ubierano się w kapy w jakiej izbie kościoła
 237   3|             reduty.~Ubierano się w kapy w jakiej izbie kościoła bliskiej
 238   3|               twarz, z oczami wyciętymi w płótnie lub materii kaptura
 239   3|            mogąca się odchylić z twarzy w górę i założyć na głowę,
 240   3|             założyć na głowę, kiedy kto w izbie przed pasją nie miał
 241   3|               posiłku chciał się napić, w czym kapnicy, osobliwie
 242   3|                  i zakrywała plecy gołe w czasach, gdy ich do dyscypliny
 243   3|                mali, chłopcy z świecami w lichtarzach, za tymi ciągnął
 244   3|               urząd szykowania kapników w kościele, jak mieli klęczeć.
 245   3|               Męce Pańskiej, a wchodząc w drzwi kościelne, przestawali
 246   3|                śpiewać, aby śpiewającym w kościele pasją, zwykle przed
 247   3|              się już uszykowali kapnicy w porządku, najprzód za daniem
 248   3|         marszałka przez zapukanie laską w posadzkę kościelną kładli
 249   3|          poleżawszy tak do pewnych słów w śpiewaniu kościelnym nadchodzących,
 250   3|           pleców na ramię-biczowali się w gołe plecy dyscyplinami
 251   3|             rzemiennymi albo nicianymi, w powrózki kręte splecionymi.
 252   3|                 rzemiennych przypiekali w ogniu dla dodania większej
 253   3|                albo szpilki zakrzywione w dyscypliny niciane i rzemienne
 254   3|            podnosili się na nogi, stali w miejscu, przystępując parami
 255   3|              albo też po trzech, jeżeli w trzy rzędy klęczeli; który
 256   3|            następujący nie trącił laską w nogę, a to dla zachowania
 257   3|           przyszli, do izby ubieralnej, w której składali kapy. Te
 258   3|             albo też do bractwa jakiego w tym kościele będącego należące;
 259   3|          zawiadującemu nimi wetchnąć co w rękę, ponieważ bywał do
 260   3|             chcąc cudzego waporu i krwi w kapie zostawionego brać
 261   3|            pobożne skrycie ubierały się w kapy, na suknią męską włożone,
 262   3|                grobach wielkopiątkowych~W Wielki Piątek kapnicy z
 263   3|                niosąc krzyż przed sobą. W każdym kościele, w którym
 264   3|                sobą. W każdym kościele, w którym grób odwiedzali,
 265   3|                letkości zrobiony, który w pośrodku kapników dźwigał
 266   3|             idący nie wyprostowany, ale w pół człeka pochylony tak,
 267   3|                 z których jeden trzymał w ręce koniec łańcucha. Wyobrażający
 268   3|               Jezu!" Wtenczas nosiciel, w samej rzeczy pochyłym chodem
 269   3|               procesją, kończył.~Jeżeli w kościele, do którego wchodziła
 270   3|              pod kościołem, pobiegł sam w cierniowej koronie do najbliższej
 271   3|              szlachta, panowie i panie, w kompaniach zebranych albo
 272   3|           kompaniach zebranych albo też w domowych familiach lub pojedynczo,
 273   3|           asystencją swoich profesorów.~W każdym kościele na wniściu
 274   3|               na pożytek tego kościoła, w którym takową kwestę czyniły.
 275   3|                 urodzie skłonność nawet w pobożnej szczodrobliwości.
 276   3|                szóstak bity, który miał w sobie waloru dwanaście groszy
 277   3|                  leżał krucyfiks z tacą w końcu postawioną, na którą
 278   3|       obchodzili groby panowie i panie, w nocy służebna czeladź, której
 279   3|            obchodzić nie dostało. Gdzie w którym kościele znajdowało
 280   3|               tam o godzinie dziewiątej w nocy zaczynała się przed
 281   3|                 grobów odprawioną była. W sobotę zaś, przed zaczęciem
 282   3|              Sama królowa, kiedy bywała w Polszcze, wraz z mężem królem,
 283   3|     nabożeństwie rannym wielkopiątkowym w kościele farnym kolegiackim
 284   3|                 wizytek.~Gdy zaś umarła w Saksonii, a sam król, wypędzony
 285   3|                 mięszkał przez ten czas w Warszawie z, grobów nie
 286   3|                nie poruszony i wlepiony w Sanctissimum przez całą
 287   3|           zapomniawszy, że się znajdują w kościele, nie na operze.~
 288   3|              nie na operze.~Przy grobie w kościele kolegiackim drabanci
 289   3|        królewscy, u panien benedyktynek w kościele Św. Trójcy artylerystowie
 290   3|     Gdziekolwiek zaś przed pałacami lub w koszarach stały szyldwachy
 291   3|           pamiątkę śmierci Chrystusowej w te dni oznacza.~Groby robione
 292   3|             oznacza.~Groby robione były w formę rozmaitą, stosowaną
 293   3|      wpuszczanego, albo Daniela proroka w jamie między lwami zostającego,
 294   3|       krzyżowaniu przypatrowali; skałę, w której grób był wycięty
 295   3|               której grób był wycięty i w którym ciało Chrystusowe
 296   3|             zemdlone na dół opuszczały. W osobie albo właściwie mówiąc
 297   3|            osobie albo właściwie mówiąc w wizerunku osoby, która była
 298   3|           wyrznięta była dziura okrągła w piersiach lub w boku tak
 299   3|                 okrągła w piersiach lub w boku tak wielka jak hostia,
 300   3|                dawała sama tylko hostia w monstrancji będąca, za tąż
 301   3|            rzeźbą, malowaniem, arkadami w głęboką perspektywę ułożonymi,
 302   3|      przesadzając się jedni nad drugich w ozdobności grobów. Najpiękniejsze
 303   3|               groby bywały u jezuitów i w Warszawie u misjonarzów.
 304   3|                 świec woskowych białych w pewnej symetrii tak na ołtarzu,
 305   3|             było przed Wielkim Piątkiem w tym opisaniu umieścić Kwietną
 306   3|              katolicki rzymski obchodzi w tę niedzielę pamiątkę wjazdu
 307   3|              wstążkowym, przewiązanymi, w ręku. Te dzieci, w pewnym
 308   3|       przewiązanymi, w ręku. Te dzieci, w pewnym zastanowieniu procesji,
 309   3|                 zastanowieniu procesji, w rząd uszykowane prawiły
 310   3|                obuch drewniany usmolony w ręku, z kart grackich zrobione
 311   3|           wzdłuż brody i dwie pod nosem w górę zakrzywione na kształt
 312   3|            wyrażeń ułożoną. Po odbytych w kościele perorach rozbiegali
 313   3|                co trzecie słowo obuchem w ziemię lub laską pielgrzymską
 314   3|               ku audytorom swoim perory w kościele powiedziane, a
 315   3|           wywleczone.~Gdy te błazeństwa w uczciwym domu, dopieroż
 316   3|                 uczciwym domu, dopieroż w kościele nieprzystojne,
 317   3|                 się zrazu uśmiechający, w gwałtowny się po tym śmiech
 318   3|                Rezurekcja albo procesja w dzień wielkanocny cum Sanctissimo
 319   3|               Zaczynała się ta procesja w miastach wielkich zazwyczaj
 320   3|             byty katedry, zaczynała się w wieczór w sobotę o godzinie
 321   3|                 zaczynała się w wieczór w sobotę o godzinie dziewiątej.
 322   3|             wsie, zaczynała się do dnia w niedzielę albo też na wschodzie
 323   3|                kilku lub kilkunastu rur w jedno łoże osadzonych, w
 324   3|                w jedno łoże osadzonych, w jednym rzędzie żłobkowatym
 325   3|             ręcznej strzelby, pod którą w niektórych miejscach stawali
 326   3|                ci ludzie nie wyćwiczeni w taktyce częstokroć nie razem,
 327   3|                 między myśliwymi, kiedy w kniei gęsto do zwierza strzelano: "
 328   3|           Strzelają jak na rezurekcją."~W Warszawie, kiedy król mięszkał,
 329   3|                 jak kiedy znajdował się w kraju, zaczynała się rezurekcja
 330   3|             orderowi. Skoro się ruszyła w kościele procesja, artyleria
 331   3|             procesja, artyleria koronna w tyle kościoła farnego z
 332   3|                 panowania swego już był w podeszłym wieku, przeto
 333   3|         troistym kościoła obchodzeniem, w obecności jego procesja
 334   3|             jedenastej przed północkiem w kościele misjonarskim -
 335   3|              Najpunktualniejsi zaś byli w tym rodzaju dewocji rzezimieszkowie,
 336   3|   rzezimieszkowie, którzy mięszając się w ciżbę, kieszenie z pieniędzmi
 337   3|                poczuł takowe madrowanie w swojej kieszeni, będąc niesiony
 338   3|          niesiony ciżbą i ściśniony jak w prasie, albo się mu nie
 339   3|                            O procesjach w Boże Ciało~Te procesje bywały
 340   3|                bywały zawsze publiczne: w miastach po rynku, w wsiach
 341   3|         publiczne: w miastach po rynku, w wsiach po ulicy około kościoła.
 342   3|                po ulicy około kościoła. W miastach, w których są jakie
 343   3|             około kościoła. W miastach, w których są jakie kościoły,
 344   3|           formowali drugi. Kolor sukien w obu batalionach rozmaity.
 345   3|              przez szybkie nią miotanie w różne strony i w cyrkuł
 346   3|               miotanie w różne strony i w cyrkuł wykręcanie zawadził
 347   3|              cyrkuł wykręcanie zawadził w łeb jakiego spektatora nieostrożnie
 348   3|              albo tłokiem napchniętego. W dokazywaniu chorągwią Niemcy
 349   3|                 ale za to Polacy zawsze w dawaniu ognia przepisowali
 350   3|               kupcy tylko ci, którzy są w magistracie albo chcą z
 351   3|                świeckim duchowieństwem. W Warszawie dla tej procesji,
 352   3|                nie puszczająca motłochu w środek, a nawet i z okazalszych
 353   3|               wszystko wojsko pod Pirną w Saksonii, odbywała taż gwardia
 354   3|                  że Chrystus, narodzony w stajni, złożony był in praesepio.
 355   3|              praesepio. Praesepe znaczy w polskiej mowie żłób. Jasła
 356   3|              mówią się też jasia, kiedy w oborach, w których bydło
 357   3|                 jasia, kiedy w oborach, w których bydło stawa, nie
 358   3|                  nie masz żłobów, tylko w takie zagrody, z deszczek
 359   3|              ruchomości małe, ustawione w jakim kącie kościoła, a
 360   3|             mszy świętej wolną.~Była to w pośrodku szopka mała na
 361   3|              wielkości ćwierćłokciowej, w tej lub w tym osóbka Pana
 362   3|              ćwierćłokciowej, w tej lub w tym osóbka Pana Jezusa z
 363   3|        konopiami wypchanego uformowana, w pieluszki z jakich płatków
 364   3|              Józef stojący przy kolebce w postaci nachylonej, afekt
 365   3|                 podziwienia wyrażający.~W górze szopki pod dachem
 366   3|              excelsis Deo". Toż dopiero w niejakiej odległości jednego
 367   3|                zabawy wyrażające: panów w karetach jadących, szlachtę
 368   3|              gdy te jasełka, rokrocznie w jednakowej postaci wystawiane,
 369   3|             martwe posągi nie wzniecały w ludziach stygnącej ciekawości,
 370   3|            ruszane, które przez szpary, w rusztowaniu na ten koniec
 371   3|               potem się bijące z sobą i w bitwie znikające. To znowu
 372   3|           jasełkowych, kiedy uciekający w tył przed batogiem jedni
 373   3|                jasełków bywały, prawda, w godzinach od nabożeństwa
 374   3|                  rozruch i tumult nigdy w kościele czasu ani miejsca
 375   3|           powszedniejąc coraz bardziej, w jednych kościołach zdrobniały,
 376   3|          jednych kościołach zdrobniały, w drugich w cale zostały zaniechane.~
 377   3|        kościołach zdrobniały, w drugich w cale zostały zaniechane.~
 378   3|                rewelacyj; albo jeżeli i w tych nie ma nic o nim, to
 379   3|          odprawowała się ta kołyska nie w kościele, ale w izbie jakiej
 380   3|             kołyska nie w kościele, ale w izbie jakiej gościnnej przy
 381   3|              takowa: kolebka zwyczajna, w jakiej kołyszą dzieci, ale
 382   3|               dzieci, ale jak najsuciej w kwiaty i materią bogatą
 383   3|           ubrana, stała na środku izby; w niej osóbka Pana Jezusa
 384   3|            miary dziecięcia zwyczajnej, w pieluszki bogate uwinionego,
 385   3|            bogate uwinionego, śpiącego. W głowach kolebki osoba dwułokciowa
 386   3|         dwułokciowa Najświętszej Panny, w suknie według mody ustrojona,
 387   3|           suknie według mody ustrojona, w głowach św. Józefa, żydowskim
 388   3|           Józefa, żydowskim krojem, ale w światłe materie ubranego.~
 389   3|               strony, a pierwszy po nim w stopniu godności z drugiej
 390   3|                 bywała, tylko raz jeden w rok, w sam dzień Bożego
 391   3|                  tylko raz jeden w rok, w sam dzień Bożego Narodzenia.
 392   3|                 trzymać powinna. Przeto w tym moim opisaniu obyczajów
 393   3|             nieprzyzwoitości, które się w opisaniu poprzedzającym
 394   4|               macierzyńskiego kładły go w kąpiel ciepłą, z wody i
 395   4|            różnych ziółek przygotowaną, w której obmyte dziecię obwijały
 396   4|                 obmyte dziecię obwijały w pieluszki, i tę kąpiel do
 397   4|               aby spało, kołysano go, a w dzień to mu i kołysząc go
 398   4|               porzuciła, czasem na polu w bruździe przy żniwie, zasłoniwszy
 399   4|      zasłoniwszy go snopkiem od słońca.~W Polszcze zażywano kolebek
 400   4|                 na biegunach, na Rusi i w Litwie wiszących na sznurach.
 401   4|          dzieciom swoim pchały toż samo w gębę, co same jadły: groch,
 402   4|              kluski, przeżuwając wprzód w swojej gębie i studząc dmuchaniem.
 403   4|                 postępować, wsadzano go w wózek okrągły, pod pachy
 404   4|             nigdy dziecię, chyba na noc w kolebce, gdy spało, nie
 405   4|     wyściełanymi, jako też całe dziecię w sukienki i futra tudzież
 406   4|                sukienki i futra tudzież w trzewiczki i pończoszki,
 407   4|                i pończoszki, a chłopców w bociki ubierali. Których
 408   4|             znając, przykrość powietrza w lichej sukmance, a częstokroć
 409   4|           lichej sukmance, a częstokroć w jednej koszulinie, z gołą
 410   4|                obchodzono się z dziećmi w karmieniu ich i odziewaniu
 411   4|              wedle pieca stojących albo w zimie po lodzie ślizgających
 412   4|                długi, z gorsem wyciętym w miarę piersi, czasem chustką
 413   4|             według mody, nie zakrytych, w stanie wcięty, u dołu fałdzisty,
 414   4|            łokcia nie dochodzące. Głowa w warkocze spleciona goła
 415   4|                 spleciona goła albo też w jaki kornet i bukiety ubrana.
 416   4|                kornet i bukiety ubrana. W zimie duecik aksamitny czarny,
 417   4|             Trzewik z skórek malowanych w kwiaty, która moda w środku
 418   4|         malowanych w kwiaty, która moda w środku lat panowania Augusta
 419   4|             bławatne.~Chłopców strojono w żupan bławatny i kontusz
 420   4|                na ręce zawdziewane, ale w tył na krzyż pod pas założone.
 421   4|           czarnej skóry cielęcej. Głowa w warkocz spleciona, na głowie
 422   4|              łat zaczynano uczyć czytać w domu, nie oddawano ich atoli
 423   4|                powszechnie do szkół, aż w roku siódmym zaczętym lub
 424   4|                 dzieci do szkół, musiał w domu wprzód je nauczyć czytać,
 425   4|               do tej usługi sposobnego.~W szkole parochialnej uczono
 426   4|               który już zaczął wchodzić w modę. Panów wielkich córki
 427   4|            uczone były tego wszystkiego w domu przez ochmistrzynie,
 428   4|          pisania i tańcowania.~Chłopców w szkole parochialnej uczono
 429   4|              jest skóra okrągła, gruba, w kilkoro złożona, na dłoń
 430   4|             osadzona, którą - za omyłki w czytaniu lub na pamięć tego,
 431   4|           naznaczono, odmawianiu - bito w rękę; za zupełne nienauczenie
 432   4|               rózgą lub dyscypliną bito w tył~obnażony, uderzając
 433   4|           składany. Kańczugiem nie bito w gołe ciało, które by kaleczył,
 434   4|             dzieci, że kańczugowe plagi w gołe ciało wytrzymowały
 435   4|           Jeszcze był jeden rodzaj kary w szkole parochialnej, i ten
 436   4|              publicznych~Przekrzesanych w szkole parochialnej w pierwszych
 437   4|    Przekrzesanych w szkole parochialnej w pierwszych rudymentach łaciny
 438   4|                 po wszystkich miastach, w których się znajdowały,
 439   4|               bywały tak liczne, że się w niektórych po tysiącu studenta
 440   4|               preferencją, że zasiadali w szkole pierwsze ławy; chyba
 441   4|                 do nauki oprowadzano go w takiej koronie po wszystkich
 442   4|                 na infimę maiorem, lubo w obydwóch niemal jedna była
 443   4|                  z tą tylko różnicą, iż w infamie mniejszej wybierali
 444   4|             takie składy co łatwiejsze, w infamie większej - co trudniejsze;
 445   4|                 zwała się parwa; uczono w niej jednej tego samego
 446   4|              niej jednej tego samego co w dwóch infimach u jezuitów.
 447   4|       postępowali, chyba ci, którzy już w szkołach do stanu duchownego
 448   4|    rozprzestrzeniał. A tak już z łaciną w syntaktyce przetartą, z
 449   4|        syntaktyce przetartą, z dowcipem w poetyce rozprzestrzenionym
 450   4|         retoryki, sztuki dobrze i długo w jakiej materii mówienia,
 451   4|                dobrze myśli swoich bądź w dyskursie, bądź w pisaniu
 452   4|           swoich bądź w dyskursie, bądź w pisaniu tłomaczenia. Co
 453   4|                jako każdemu człowiekowi w jakimkolwiek sposobie życia
 454   4|      Philosophia miała swój konszt inny w cale od szkół przed sobą
 455   4|                pewnych, przez które się w innych filozoficznych scjencjach
 456   4|            możno. Dzieliła się ta nauka w szkołach ordynaryjnych,
 457   4|                zaś studentów kilka razy w tydzień po godzinie dawano
 458   4|             godzinie dawano matematykę.~W akademiach zaś publicznych,
 459   4|              iuxta mentem divi Thomae". W akademiach kto się promował
 460   4|                 do godności doktorskiej w filozofii, musiał przysięgać,
 461   4|                 odważyli się wydrukować w jednym kalendarzyku politycznym
 462   4|                 Koloru nie masz żadnego w rzeczach, tylko te barwy,
 463   4|             dowodem jabłko na przykład, w dzień zielone, które toż
 464   4|             czucia nie mają swego placu w ciele, tylko w duszy, ponieważ
 465   4|              swego placu w ciele, tylko w duszy, ponieważ ciało bez
 466   4|                a jeżeli czucie nie jest w ciele, tylko w duszy, to
 467   4|                 nie jest w ciele, tylko w duszy, to też i głos nie
 468   4|            czasu panowania jego, wzięła w szkołach polskich początek
 469   4|             szkolne, albo nie chcąc się w cale uczyć ustąpić ze szkół.
 470   4|            swego profitowali, osobliwie w mniejszych szkołach aż do
 471   4|              tych nauk uczono po trosze w pewne godziny języków niemieckiego
 472   4|              zazwyczaj minorum ordinum. W wyższych szkołach nauczycielów,
 473   4|           patrami, a to z przyczyny, iż w tych szkołach dający lekcje
 474   4|                Nie dosyć było na lekcji w szkole dawanej i na profesorze,
 475   4|             nazwani dyrektorami, którzy w jednych stancjach z studentami
 476   4|                 częstokroć panów swoich w nauce przewyższali. Posługa
 477   4|             stracili sposób uczenia się w konwiktach, albowiem nie
 478   4|                konwiktorami, na ody jak w tureckim saraju podzielonymi,
 479   4|               do czterech od jednego, a w jednej odzie mieściło się
 480   4|                pijara, pod zamknięciem; w końcu zaś stancja dla profesora
 481   4|                    Do szkół publicznych w Warszawie za mojej edukacji
 482   4|             bardzo wielu znajdowało się w każdych szkołach.~Czwarty
 483   4|                  którzy powinność mieli w piecach palić i drwa rąbać
 484   4|              rózgami karany, kalefaktor w końcu zapiecka, za zasłoną,
 485   4|            Narąbawszy drew i napaliwszy w piecu, resztę czasu kalefaktor
 486   4|                zysk chłopaków po domach w dni niedzielne, aby tym,
 487   4|                 noszącemu wodę wrzucali w dzbanek po szelągu. Dwie
 488   4|            ewangelistę. Co zaś wrzucano w dzbanek, całkowicie należało
 489   4|                 kontrahentom, z których w przypadku nierzetelności,
 490   4|            Chrystusowych u Mateusza św. w rozdziale 10, wierszu 13: "
 491   4|           plebani lub ich wikariuszowie w te czasy jeżdżą po dworach
 492   4|             chodzą po domach, ogłaszają w krótkiej przemowie przyńście
 493   4|               pójdzie. Po wsiach chłopi w Wielkiej i Małej Polszcze
 494   4|                po dworach szlacheckich, w których pospolicie po odbytej
 495   4|         bankietem według przepomożenia.~W Prusach zaś kolędny akcydens
 496   4|            Kiełbasa: Rzecz nowa i tylko w samych Prusiech znajoma:
 497   4|              sztukami różnej wielkości. W Prusiech Zaś te, które należą
 498   4|                o pobożności, ale gdy mi w swoim miejscu z pamięci
 499   4|             umiejętność tego, co uczył, w uczniów; nie dosyć było
 500   4|   najskuteczniejszymi sposobami zapalić w studentach taką chęć do