Part

 501   4|                swoim przeciwnikiem bądź w lekcji, bądź w jakim zapytaniu
 502   4|       przeciwnikiem bądź w lekcji, bądź w jakim zapytaniu znienacka
 503   4|                 znienacka zadanym, bądź w pisaniu okupacji otrzymał
 504   4|                swoje przez przesadzenie w nauce pobudzało.~Pars Romana,
 505   4|                 honoru, wbity studentom w głowę, przydawał okrasy
 506   4|                 każdą stroną na ścianie w tyle ławek wisiała tablica
 507   4|              strona popisała się lepiej w lekcji szkolnej nad drugą
 508   4|                pochwałą profesora, tedy w takowym i tym podobnym razie
 509   4|              czyniło, a przecie ambicją w studentach do pierwszeństwa
 510   4|         profesora; jak dyktator rzymski w nagłych tylko i zdesperowanych
 511   4|                 kwestią odpowiedzieć, i w samej rzeczy odpowiedział
 512   4|                rzeczy odpowiedział albo w inakszy sposób podług rzeczy,
 513   4|            który jeżeli pana dyktatora, w nadzieję swoich przywilejów
 514   4|               przywilejów opuszczonego, w czymkolwiek udybał niegotowym,
 515   4|            zewsząd strzelano, osobliwie w ten dzień, kiedy strony
 516   4|    Imperatorowie mieli ten zaszczyt, że w ławkach szkolnych pierwsze
 517   4|             partii, trzymali, zapisując w nią każdego studenta podług
 518   4|                 mieszczan dzieci, które w lepsze od innych sukienki
 519   4|                 trzeba się było uczyć i w postępkach najmniej mieć
 520   4|          wszystkich przymiotów nie było w jednym, mógł jednak być
 521   4|            każdy student obowiązany był w sobotę powiedzieć, czyli
 522   4|                 pamięci.~Cenzor: Cenzor w każdej szkole był jeden,
 523   4|          notował postępki studentów tak w szkole, ażeby się między
 524   4|    nieprzystojność nie działa, jako też w kościele, i w nim najbardziej,
 525   4|                  jako też w kościele, i w nim najbardziej, ażeby skromność
 526   4|           przykład: gadał który student w kościele, to cenzor w linii
 527   4|           student w kościele, to cenzor w linii jego nazwiska zagiął
 528   4|           swawolnika bez końca i miary. W sobotę był egzaminowany
 529   4|              się nie odmieniali, jak to w akademiach, spoczywali przez
 530   4|                studenckich~ ~Rekreacje: W biegu szkolnych nauk były
 531   4|             szkolnych nauk były dwa dni w każdym tygodniu studentom
 532   4|                 zaczynając od południa; w maju niemal zawsze bywały
 533   4|            następowało jakie święto, to w takim przypadku nie dawano
 534   4|              nauczyć, i okupacją, którą w czasie rekreacji lub święta
 535   4|              wolno mu było zabawiać się w osobnej małej kompanii.
 536   4|                 niciarni różnego koloru w siatkę obszyty; niektórzy
 537   4|               obszyty; niektórzy kładli w sam środek piłki chrzęstkę
 538   4|           dwojako: raz do trafiania nią w rękę na ścianie wyciągnioną
 539   4|             drugi raz podczas rekreacji w polu do wyrzucania jej na
 540   4|                 gibkość ciału, szybkość w bieganiu i sprawność w ręku
 541   4|         szybkość w bieganiu i sprawność w ręku chwytaniem puki na
 542   4|                która od jednego z lekka w miarę piersi podrzucona,
 543   4|                 silno uderzona, tak się w górę wysadzała, że jej na
 544   4|                była, z natężeniem oczów w górę i z gotowością rąk
 545   4|             były kije, zwane palcatami, w które pojedynkowali studenci
 546   4|          wprawiający młódź do zręcznego w swoim czasie użycia szabli,
 547   4|          sięgając, że żaden żadnego ani w gębę, ani w głowę, ani po
 548   4|                 żadnego ani w gębę, ani w głowę, ani po bokach nie
 549   4|         jezuitami, jak pijarami, że się w kije arcyprzednio bili.
 550   4|                palcaty u studentów były w najczęstszym używaniu nie
 551   4|                rekreacjach, ale nawet i w samych szkołach, nim nastąpiła
 552   4|         zażywano do wlepienia studentom w głowę jak najmocniej konstrukcji
 553   4|              studentów tego, o czym się w szkole z profesorem traktowało;
 554   4|               repetycje odprawowały się w pewne czasy, zwykle w dnie
 555   4|               się w pewne czasy, zwykle w dnie majowe, między szkołami.~
 556   4|              nigdy i nigdzie, osobliwie w stancjach, po polsku gadać.
 557   4|                Za obiad - kilka placent w rękę, za noc - kilka plag
 558   4|               rękę, za noc - kilka plag w siedzenie. Dlatego studenci
 559   4|              nieprzystojność popełnioną w obyczajach, gdy albo z nie
 560   4|           godniejszym, albo miał pierze w czuprynie lub na sukniach,
 561   4|               pilniej wystrzegał, a tak w małej kwocie tego gatunku
 562   4|                Dla wprawienia studentów w rzeźwość, udatność i prezencją,
 563   4|                 i prezencją, wyprawiano w szkołach rozmaite dzieje,
 564   4|              dzieje, jako to deklamacje w syntaktyce i poetyce, które
 565   4|               odłożył.~Sejmiki: Sejmiki w retoryce były to mowy także
 566   4|             profesora studentom rozdane w jakiej materii publicznej,
 567   4|               bywały dwa do roku: jeden w zapusty magistra poetyki,
 568   4|          komedii, ale dużo tamtych, jak w reprezentacji, tak w strojach
 569   4|                jak w reprezentacji, tak w strojach teatralnych, nie
 570   4|                 szkoły albo zatrzymanie w tejże samej na drugi rok
 571   4|                kilkunastu słów polskich w mowę krótką, najtrudniejszy
 572   4|          szkolną przez sobotnie egzorty w szkołach i w wigilie świąt
 573   4|           sobotnie egzorty w szkołach i w wigilie świąt uroczystych.
 574   4|              tej cnoty, którą sentencja w kartce zawierała. Zgoła
 575   4|              powszechnych i publicznych w kościołach, spowiedzi miesięcznych,
 576   4|               było, wszelkimi sposobami w pobożność i bojaźń boską
 577   4|           najbardziej oświecony, jeżeli w sercu nie ma zaszczepionej
 578   4|             studentów, jak i profesorów w sprawie jakiej osobistej
 579   4|             rzetelnych lub czasem tylko w głowie dumą studencką zagorzałej
 580   4|           miasta nie wyniósł albo gdzie w ciasny kąt nie skrył, już
 581   4|               cokolwiek opłonione, albo w cale zganiwszy studentom
 582   4|          natychmiast studentom od tegoż w jakim domu sprawioną, z
 583   4|              takowemu zdaniu i mając go w takiej pewności jak artykuł
 584   4|            Jezusa umęczyli, tak wnieśli w zwyczaj, że do tego żadnego
 585   4|                Żydek, obskoczony, gdzie w jaki kąt nie uskrobał. Dlatego
 586   4|             ostrożności pod te godziny, w które studenci szli do szkół
 587   4|       zuchwalstwa, niebacznym uleganiem w kraju całym cierpiane, najwięcej
 588   4|         cierpiane, najwięcej dokazywały w Warszawie, gdzie też najpierwej
 589   4|              Dąbrowski, łat kilka będąc w szkołach jezuickich dyrektorem,
 590   4|             porzuciwszy szkoły udał się w służbę do szlachcica, nazwiskiem
 591   4|     odpowiedział, że pan chory pozostał w domu; a zaś na krew, iż
 592   4|            krwią polanym wozie sprawiła w kaczmarzu podejrzenie o
 593   4|               Żółtowskiego. I wzajemnie w Dąbrowskim inkwizycja kaczmarska
 594   4|          inkwizycja kaczmarska uczyniła w sumnieniu jego pomięszanie,
 595   4|               które zawsze mięsza szyki w rzeczach, by też najroztropniej
 596   4|            Dąbrowski, nie opierając się w Warszawie, wyjachał za nią,
 597   4|                utwierdzony tym bardziej w swoim porozumieniu, że zabił
 598   4|         Dąbrowskim pogoń; ta zastała go w karczmie pod Bielanami.
 599   4|              kiedy zginął, zasadził się w boru pod Okoniowem na Żydów
 600   4|              się oświadczyć panu, iż mu w tym nie posłuży, Żółtowski
 601   4|          wystrzelenia, ciął pana szablą w łeb raz i drugi tak dobrze,
 602   4|              nie posłużyła Dąbrowskiemu w sądzie marszałkowskim. Bieliński,
 603   4|              zabiciu pana swego, jeżeli w obronie życia popełnionym,
 604   4|           świeżo od szkół oddalony miał w nich wiele przyjaciół, więc
 605   4|                 nad nim krzyżem leżącym w śmiertelnej koszuli i w
 606   4|                 w śmiertelnej koszuli i w szlafmycy, tak jak był z
 607   4|                 studentów szukać, łapać w domach, na ulicach, gdzie
 608   4|                a schwytanych serdecznie w kordygardzie batogami ćwiczyć,
 609   4|                Warszawy do innych szkół w kraju, którzy byli pryncypałami
 610   4|              się być studentami, a inni w cale od tej daty szkoły
 611   4|               iż popełniający zabójstwo w obronie życia własnego powinien
 612   4|                 sądu. Marszałek trzymał w oblężeniu kilka dni klasztor
 613   4|               pozór, jakoby się mięszał w rezolucji, czy ją ma dać
 614   4|          każdego klasztoru, co ich jest w Warszawie, po dwóch teologów
 615   4|                teologów zgromadziło się w jedno, przypadek Dąbrowskiego
 616   4|                 nie przeciw niemu, więc w takowym razie Dąbrowski
 617   4|              przestroiwszy Dąbrowskiego w habit, wywieźli za Warszawę.~
 618   4|            omylił na swoich ułożeniach; w cztery lata bowiem po ucieczce
 619   4|               tycze studentów, ci, lubo w szkołach warszawskich od
 620   4|               studentów dwoistych szkół~W którymkolwiek mieście znajdowały
 621   4|                 akademickie, jakie były w Poznaniu, nigdy tam między
 622   4|               jedni z drugimi zostawali w dobrej przyjaźni, to takowe
 623   4|              dosyć szkodliwe, osobliwie w warszawskich szkołach, gdzie
 624   4|                nieustannie zazdrość raz w tych, drugi raz w owych
 625   4|          zazdrość raz w tych, drugi raz w owych szkołach większej
 626   4|       studenckie kłótnie.~Bywał zwyczaj w obojgu szkołach, gdy Wisła
 627   4|                się tedy obiedwie szkoły w jeden dzień wybrały w tę
 628   4|            szkoły w jeden dzień wybrały w tę świętą dróżkę, a spotkali
 629   4|            tytuł Medulla theologiae, co w prostym polskim tłomaczeniu
 630   4|                 samych nawet profesorów w tumult zamięszanych okaleczenia;
 631   4|            umysłu ją na ten naznaczali, w który ją też i druga szkoła
 632   4|                zwiódłszy jedni drugich, w dniu doniesionym trafunkiem
 633   4|               schodzili. Przecięż nigdy w tych bitwach nie przyszło
 634   4|               kreskę co prędzej zmykali w kupę, aby nie byli poznani
 635   4|             Lwowskiej~Acz jezuici mieli w zakonie swoim mężów wielce
 636   4|            doktorów, ponieważ ten tytuł w innych szkołach żadnemu
 637   4|                nie mógł być dany, tylko w akademii, gdy kto albo się
 638   4|             bullę, iż się na doktorstwo w tej a w tej sciencji rite
 639   4|               się na doktorstwo w tej a w tej sciencji rite et legitime
 640   4|           szkoły mieliby sobie za wstyd w cudzych terminować, a tym
 641   4|                 pismami publicznymi, iż w całej Koronie Polskiej nie
 642   4|        przywileju na założenie akademii w Lwowie, otrzymanego podstępnie
 643   4|                Akademia Lwowska została w swojej istocie do czasów
 644   4|      wyprowadzić spod rózgi i ukazać ją w różnych stanach, do których
 645   5|               zakonami pierwsze miejsce w szacunku powszechnym trzymali
 646   5|             tego zakonu do Polski- byli w pierwszych respektach u
 647   5|            zyskiwać już to przez wygodę w nabożeństwie, regularnie
 648   5|              ćwicząc swoich nowicjuszów w cnotach zakonnych i chrześcijańskich,
 649   5|         zapominali oraz dawać im lekcji w obyczajności świeckiej,
 650   5|        obyczajności świeckiej, jako to: w ochędóstwie około siebie,
 651   5|               ochędóstwie około siebie, w gestach, w mowie, w chodzie;
 652   5|                około siebie, w gestach, w mowie, w chodzie; zgoła
 653   5|             siebie, w gestach, w mowie, w chodzie; zgoła w każdym
 654   5|                 mowie, w chodzie; zgoła w każdym ruszeniu dala mieli
 655   5|              bez Socjusza mających; ale w średnim wieku, chociażby
 656   5|                chorych, pod murami albo w gnojach jęczących, pocieszać
 657   5|               byty to cnoty, jak bardzo w innych osobach rzadkie,
 658   5|                wykwintny łotr, który by w spowiednikach wybredzał,
 659   5|                 cnota lepiej się wydaje w osobie szlachetnej niżeli
 660   5|               osobie szlachetnej niżeli w podłej* i przyrodzona jest
 661   5|             szanujemy bogactwa, chociaż w cudzych ręku. Jezuici, mając
 662   5|                 Jezuici, mając młodzież w swojej edukacji, pociągali
 663   5|        osobliwie szlacheckiej kondycji, w których mogli przebierać
 664   5|                przebierać jak ogrodnicy w szczepach. Aby tylko iskierkę
 665   5|             duchownego stanu postrzegli w dzieciuchu jakim mającym
 666   5|                zwyciężywszy, wytrzymali w nim pobożnie aż do końca.
 667   5|        ofiarowanymi zakonowi sumami lub w inny sposób świadczonymi
 668   5|                 z samego rozumu, musiał w nim bardzo nad innych celować;
 669   5|                gdyż jezuici starali się w wszelkim rodzaju nauk i
 670   5|           rodzaju nauk i języków, jakie w kraju polskim były w używaniu,
 671   5|              jakie w kraju polskim były w używaniu, mieć swoje subiekta;
 672   5|               być synem jakiego bogacza w mieście, od którego spodziewać
 673   5|               ich od wszystkich zakonów w pierwszym poważaniu bardzo
 674   5|            jezuiccy rządzili dobrami, a w kolegiach kuchnią i piwnicą -
 675   5|                jeszcze byli dosyć mali; w prostocie zakonnej chodząc
 676   5|             imiona swoje temu zakonowi, w którym po kilka razy kolejno
 677   5|     prowincjałami, a niemal ustawicznie w pierwszych kolegiach rektorami,
 678   5|                polskich pierwszej rangi w wielu księgach przełożyli
 679   5|        kalendarzyk polityczny, przedtem w Polszcze nie znany, a za
 680   5|                miany był za najlepszego w czasie swoim kaznodzieję,
 681   5|                na których podniosła się w górę z niskości swojej sława
 682   5|                 długie. Żeby zaś utopić w niepamięci takową stroju
 683   5|              swemu świętemu fundatorowi w obrazach płaszczyk krótki
 684   5|                 wykrawane poprzerabiali w piuski subtelne, a na te
 685   5|           Augusta III już było znacznie w Polszcze i Litwie rozszerzone.
 686   5|             miejscach curam animarum, a w niektórych tylko byli przełożonymi
 687   5|              okraszony; wzbudzał jednak w słuchaczu afekta, jakie
 688   5|        upadający. Jednego razu na misji w Krakowie taki miał nacisk
 689   5|                 miał nacisk ludu, że aż w polu za miastem musiał do
 690   5|               stoi na ambonie wysokiej, w komży i stule, z krucyfiksem
 691   5|            komży i stule, z krucyfiksem w ręku do góry podniesionym,
 692   5|                tak na misjach, jako też w swoich własnych kościołach,
 693   5|             swoich własnych kościołach, w których trzymali curam animarum,
 694   5|            Ardelai z rodziców Francuzów w Polszcze urodzony, i wielu
 695   5|            latem kapelusz rozpuszczony, w zimie czapka sukienna z
 696   5|        seminarystowie tylko po jednemu; w chórze zimą zażywali takichże
 697   5|             zażywali takichże czapek, a w lecie biretów z trzema rogami.
 698   5|               na spodniej wardze prosto w nos mały kosmek włosów na
 699   5|             szczęką przystrzyżony, lecz w środku panowania Augusta
 700   5|          panowania Augusta wspomnionego w całej kongregacji ledwo
 701   5|              taką, jak swoim domownikom w refektarzu; nierównie zaś
 702   5|            przychodzących na rekolekcje w złym obuwiu, w złym odzieniu
 703   5|               rekolekcje w złym obuwiu, w złym odzieniu i z nędzną
 704   5|             nędzną twarzą.~Jest podanie w tym zgromadzeniu, że jeden
 705   5|              gałgancjuszów, umieszczony w komorze, w której stał okseft
 706   5|                  umieszczony w komorze, w której stał okseft z winem,
 707   5|                aby nie był poszlakowany w pijaństwie i szkodzie, którą
 708   5|        katedrach i kolegiatach; a nawet w swoich własnych dobrach,
 709   5|                  nie jedli ani nie pili w żadnym domu świeckim, do
 710   5|   przyjacielskich wstępowali. Chodzenie w parze zachowywali nawet
 711   5|            dożywotni od generała całego w świecie zgromadzenia. Przełożeństwa
 712   5|              się oni oszczędnie karmią. W niektóre święta, w ich zgromadzeniu
 713   5|              karmią. W niektóre święta, w ich zgromadzeniu za uroczystsze
 714   5|              zaś wszelka dla wszystkich w kupie; jej gatunki były:
 715   5|              zapłaty rocznej (która nie w każdym domu była równa;
 716   5|                 każdym domu była równa; w warszawskim pospolita czterysta
 717   5|              kasztanów, lub biszkokcik. W postne dnie przydatnią porcją
 718   5|                 osobliwie nowo zjawione w Polszcze reduty, maszkarady,
 719   5|             wlewające się już po trosze w Polskę zarazy dawnych ścisłych
 720   5|              kiedy misjonarze nie tylko w kościołach, ale i po domach
 721   5|       obrzydzenie występku zamykając je w kunę kościelną dla publicznego
 722   5|              jeden dom, czyli fundacja, w Horodence na Ukrainie, dobrach
 723   5|      kaniowskiego. Jako jawnogrzesznika w nałogach leżącego odprawili
 724   5|       kapucynach~Kapucjanie i reformaci w estymacji publicznej trzymali
 725   5|          misjonarzach. Zakon kapucyński w początkach panowania Augusta
 726   5|                trzy klasztory formalne: w Warszawie, w Lublinie i
 727   5|        klasztory formalne: w Warszawie, w Lublinie i w Uściługu na
 728   5|                 Warszawie, w Lublinie i w Uściługu na Wołyniu, lecz
 729   5|               nie ma żadnych odmian tak w stroju, jak w ustawach zakonnych.
 730   5|                odmian tak w stroju, jak w ustawach zakonnych. Chodzą
 731   5|            zakonnych. Chodzą z brodami, w sandałach na bosą nogę wzutych,
 732   5|         sandałach na bosą nogę wzutych, w habicie tylko samym bez
 733   5|                dłuższym i spiczastszym. W tym jednym obyczaju odmianę
 734   5|                 atoli miastach, jako to w Warszawie i Lublinie, obywatele
 735   5|                ogrodnictwa; dlatego też w ich ogrodach frukta i kwiaty
 736   5|               habitem ostrość powietrza w zimie i upały letnie łatwiej
 737   5|                a to podobno dlatego, iż w innych kuchniach sprawić
 738   5|              gotowany, i koniecznie nie w innym naczyniu, tylko w
 739   5|                 w innym naczyniu, tylko w porcji zakonnej, co - rozumiem -
 740   5|                  bo kuchnia Augusta III w całej Europie była najwykwintniejsza,
 741   5|          odprawują misjów, nie śpiewają w chórze obyczajem innych
 742   5|                 Nabożeństw szczególnych w ich kościołach nie masz,
 743   5|       kapucynach~Kapucjanie i reformaci w estymacji publicznej trzymali
 744   5|          misjonarzach. Zakon kapucyński w początkach panowania Augusta
 745   5|                trzy klasztory formalne: w Warszawie, w Lublinie i
 746   5|        klasztory formalne: w Warszawie, w Lublinie i w Uściługu na
 747   5|                 Warszawie, w Lublinie i w Uściługu na Wołyniu, lecz
 748   5|               nie ma żadnych odmian tak w stroju, jak w ustawach zakonnych.
 749   5|                odmian tak w stroju, jak w ustawach zakonnych. Chodzą
 750   5|            zakonnych. Chodzą z brodami, w sandałach na bosą nogę wzutych,
 751   5|         sandałach na bosą nogę wzutych, w habicie tylko samym bez
 752   5|                dłuższym i spiczastszym. W tym jednym obyczaju odmianę
 753   5|                 atoli miastach, jako to w Warszawie i Lublinie, obywatele
 754   5|                ogrodnictwa; dlatego też w ich ogrodach frukta i kwiaty
 755   5|               habitem ostrość powietrza w zimie i upały letnie łatwiej
 756   5|                a to podobno dlatego, iż w innych kuchniach sprawić
 757   5|              gotowany, i koniecznie nie w innym naczyniu, tylko w
 758   5|                 w innym naczyniu, tylko w porcji zakonnej, co - rozumiem -
 759   5|                  bo kuchnia Augusta III w całej Europie była najwykwintniejsza,
 760   5|          odprawują misjów, nie śpiewają w chórze obyczajem innych
 761   5|                 Nabożeństw szczególnych w ich kościołach nie masz,
 762   5|              innych zakonach~Bernardyni w regule św. Franciszka trzymają
 763   5|        kwestarze, i nie wystrzegają się w kompaniach poufałych przesadzać
 764   5|          poufałych przesadzać świeckich w tęgości głowy na trunki,
 765   5|                tęgości głowy na trunki, w chórze śpiewają tonem świeckich
 766   5|       nowicjuszom swoim łamią chrzęstkę w nosie, a bernardyni konew
 767   5|                jak kota. Która surowość w. Polszcze zadawniona u bernardynów
 768   5|              sposobami jest przytrudne; w powszechności jednak biorąc
 769   5|         panowania poczęli się niektórzy w zimie pokazować z pończochą
 770   5|          dawniej byli; odmianę uczynili w sukni i w twarzy; na początku
 771   5|              odmianę uczynili w sukni i w twarzy; na początku albowiem
 772   5|           bródki; na końcu wzięli kolor w cale czarny i golą całą
 773   5|           swoich kapelanów- rękodajnych w każdym klasztorze podług
 774   5|                Dominika mięsa nie jedzą w refektarzu; w izbie gościnnej
 775   5|                 nie jedzą w refektarzu; w izbie gościnnej przy gościu
 776   5|       zaproszeni na obiad, jedzą, także w celach chorzy za pozwoleniem
 777   5|              Braciszkowie u nich nie są w takim uszanowaniu jak w
 778   5|                 w takim uszanowaniu jak w innych zakonach. Posługują
 779   5|               tylko miastach chodzą raz w tydzień z sakwami na kwestę
 780   5|                a to z przyczyny, iż się w ochędóstwie kościelnym nie
 781   5|          przyczyną pustek i nieporządku w kościołach i klasztorach.~
 782   5|              nie odbierają od klasztoru w naturze, ale w pieniężnych
 783   5|                klasztoru w naturze, ale w pieniężnych rocznych pensjach,
 784   5|                 tym samym roztargnienia w zakonnej osobności.~Dominikanie
 785   5|      Franciszkiem będąc na świecie żyli w ścisłej przyjaźni; dlatego
 786   5|              ścisłej przyjaźni; dlatego w dzień św. Dominika celebrują
 787   5|                Franciszka, a na odwrót, w dzień św. Franciszka u zakonników
 788   5|                  gdzie obadwa mięszkają w jednym mieście, bo gdzie
 789   5|              Salvę dominikanie wychodzą w kapach, od Wielkiej Nocy
 790   5|               Świętych bez kapów, tylko w habitach. Wychodząc na miasto
 791   5|                 forma publica , to jest w habicie, z kapą i kapturem,
 792   5|             albo bernardyński, i starsi w zakonie tym, przeszedłszy
 793   5|       aspirantów niż do innych zakonów, w których ustawiczną równość
 794   5|            pewną pensją i każdy konwent w czasie bawienia jego u siebie
 795   5|                dominikanie co trzy lata w jednym klasztorze z bogatszych
 796   5|                 klasztorze z bogatszych w dochody, naznaczając co
 797   5|                wszyscy słuchają klęcząc w kościele parami, z znakami
 798   5|              urzędu, to jest z biczami, w ręku. Po odbytej wotywie
 799   5|                 a jeżeli którego znajdą w którym z tych punktów źle
 800   5|      sprawującego, a tym gorzej, jeżeli w stajni przy koniach nie
 801   5|       naszelnikiem rzemiennym od szoru, w krajkę lub kawał płótna
 802   5|                 patronowie zaś służą mu w tej sprawie tym, że go obalają
 803   5|              macają, jeżeli sobie czego w spodnie nie włożył dla mniejszego
 804   5|              wiedziała, jak liczne było w Polszcze duchowieństwo za
 805   5|           osobliwego o którym, dotchnąć w krótkości nie zaniedbam.
 806   5|               urzędu wyznaczają jednego w każdej prowincji, który
 807   5|            bosych; prócz nóg, u jednych w sandałach, u drugich w trzewikach,
 808   5|          jednych w sandałach, u drugich w trzewikach, u wszystkich
 809   5|           rzemiennymi, nie sznurkowymi; w klasztorze używają, którzy
 810   5|               fortę nie wychodzą, tylko w czarnym.~Kanonicy regularni
 811   5|                 rokiety, to jest komże, w rozmaite fałdy fryzowane,
 812   5|                swoim dworem, podlegając w okolicznościach powszechnej
 813   5|                 saraceńskich, zostawało w rękach chrześcijańskich;
 814   5|     parochialnych, im zawsze służących. W Miechowie, w krakowskim
 815   5|                 służących. W Miechowie, w krakowskim województwie,
 816   5|                mają klasztor generalny, w nim nowicjat i proboszcza,
 817   5|               tylko jeden jest klasztor w Krakowie, a drugi, kościołek
 818   5|             księdzu, który choć mięszka w archidiecezji gnieźnińskiej,
 819   5|            nazwani. Nie mięszkają atoli w puszczach, lecz w miastach
 820   5|                 atoli w puszczach, lecz w miastach i wsiach, i nie
 821   5|             słynącym, jako też fortecą, w różnych wojnach polskich
 822   5|          dobywaną, a nie dobytą. Koloru w habitach zażywają białego,
 823   5|            szargał. Generała swego mają w Węgrzech.~Marianie nazwisko
 824   5|                są znajomi i podobno się w innych państwach nie znajdują,
 825   5|           państwach nie znajdują, tylko w Polszcze. Krój ich sukni
 826   5|                biały. Powstał ten zakon w wieku XVII albo na początku
 827   5|              postanowieni, znajdują się w Polszcze w wielu miejscach.
 828   5|                 znajdują się w Polszcze w wielu miejscach. Są pospolicie
 829   5|                jeden, a najwięcej dwóch w klasztorze; ci są tegoż
 830   5|             laików. Wzbili się byli raz w górę nad laików i opanowali
 831   5|            znowu laikowie zepchnęli ich w dawne poniżenie i są teraz
 832   5|       pustelnicze, siedliska swoje mają w borach; kameduli swego klasztoru
 833   5|              mają dla każdego osobne, a w pośrodku kościół. To zaś
 834   5|                 podług możności; chodzą w bieli, od którego koloru
 835   5|            pospolicie bielanami. Gdy są w drodze, zażywają do obuwia
 836   5|            obuwia trzewików albo botów, w eremie zaś chodzą na trepkach
 837   5|             których dlatego stoi zawsze w zakrystii po kilka par.
 838   5|              jeden do drugiego. Sypiają w habitach, ale bez płaszcza.
 839   5|                 ale bez płaszcza. Mięsa w eremie nie jadają, w domach
 840   5|              Mięsa w eremie nie jadają, w domach poufałych w gościnie
 841   5|              jadają, w domach poufałych w gościnie jedzą, ale bardzo
 842   5|              jedzą, ale bardzo rzadko i w osobności albo w małej kompanii.
 843   5|               rzadko i w osobności albo w małej kompanii. Chorzy także
 844   5|                 dla całego zgromadzenia w refektarzu nie bywa u nich,
 845   5|                 dwanaście razy do roku, w pewne święta. W inne dni
 846   5|                do roku, w pewne święta. W inne dni każdy jada osobno
 847   5|              inne dni każdy jada osobno w swojej rezydencji. Kiedy
 848   5|                 rezydencji. Kiedy jedzą w refektarzu, tedy do napoju
 849   5|          glinianych płaskich, wyrażając w tej manierze dawnych pustelników,
 850   5|                 dokoła koronę.~Śpiewają w chórze tonem jednostajnym
 851   5|                  wielu się ich znajduje w eremie, po tercji w jednej
 852   5|            znajduje w eremie, po tercji w jednej godzinie msze odprawują,
 853   5|           odprawują, a to dlatego, żeby w chórze było ich więcej,
 854   5|                tylko czytaną (do której w dni solenne przydają turyfikacją,
 855   5|              kościoła, cały czas trawią w puszczy na przechadzce i
 856   5|         zabawach; ponieważ zaś kameduli w wytwornym ochędóstwie trzymają
 857   5|         kościoła swego zmywają.~Kazania w ich nabożeństwie nie masz
 858   5|              ani spowiedzi dla niewiast w ich kościołach od ich zakonników.
 859   5|            bożego miewają egzorty mocne w kapitularzach, gdzie przełożony
 860   5|         kapitularzach, gdzie przełożony w sposobie zwyczajnym nauki
 861   5|               gromi wady i błędy jakie, w swoim zgromadzeniu postrzeżone.
 862   5|               są tak czyste i powietrze w nich tak wolne, że żadnego
 863   5|            swoich i inne osoby świeckie w katakumbach, czyli lochach
 864   5|          murowanych. Wsunąwszy umarłego w katakumbę zasklepiają pięknie
 865   5|        przybyłego nieboszczyka wsadzają w katakumbę wypróżnioną.~Erem
 866   5|              argumentów złożoną. Przeor w klasztorze zawiaduje tak
 867   5|             niczym nie rządzi. Lubo zaś w rzeczach ważniejszych przeor
 868   5|                 kamedułów to znaczy, co w innych zakonach prowincjał,
 869   5|                eremów kamedulskich jest w Polszcze i w Litwie siedym.
 870   5|          kamedulskich jest w Polszcze i w Litwie siedym. Patriarchą
 871   5|         takiegoż jak i szkaplerze, i że w podróży nie białych, ale
 872   5|              nie chodzą co dzień, tylko w prywatnych celach za daniem
 873   5|                 której ubierają się nie w zakrystii jak inni księża,
 874   5|                dwu palcach tejże ręki i w takiej posturze czyni medytacją
 875   5|             świętą. Jadają także osobno w celach prócz pewnych dni,
 876   5|               celach prócz pewnych dni, w które schodzą się do refektarza.~
 877   5|          dlatego śmierć nastąpić miała. W święta pewne schodzą się
 878   5|               przyniesie do czekających w chórze wiadomość, że nie
 879   5|             wielkimi pauzami.~Niewiasty w ich kościołach nigdy nie
 880   5|          Milczenie zachowują ustawiczne w klasztorze; nawet kiedy
 881   5|             samotność nie wprawiali ich w melancholią, dwa razy w
 882   5|                 w melancholią, dwa razy w tydzień wychodzą razem wszyscy
 883   5|          niewiasty, jeżeli się znajdują w tamtej stronie, w którą
 884   5|              znajdują w tamtej stronie, w którą idą kartuzi, na bok
 885   5|       ustępowały. Ze zaś klasztory mają w własnych dobrach, więc niewiasty,
 886   5|               uwiadomione dniem wprzód. w którą stronę panowie ich
 887   5|                 oni przed nią uciekają; w podróżach znajdujący się
 888   5|                prokurator nie mięszkają w klasztorze, ale za fortą
 889   5|                za fortą, nie chowają go w grobie communitatis, ale
 890   5|                grobie communitatis, ale w osobnym, dla tych dwóch
 891   5|            swojej powinności nie nocuje w klasztorze, ale powraca
 892   5|               zamknięty razem z drugimi w środku klasztoru, cały rząd
 893   5|                 zaprzątają. Tego zakonu w Polszcze tylko się trzy
 894   5|           kartuzi". Drugi klasztor mają w Litwie, w Berezie, trzeci
 895   5|                 klasztor mają w Litwie, w Berezie, trzeci w Gidiach,
 896   5|               Litwie, w Berezie, trzeci w Gidiach, w Polszcze, kilka
 897   5|              Berezie, trzeci w Gidiach, w Polszcze, kilka mil od Częstochowy.
 898   5|             prowadzący, wielkimi słynie w Kościele bożym i ludzkim
 899   5|            wielce nauką stawny, Kalmet, w państwie cesarskim żyjący,
 900   5|        dotychczas nie przestaje wydawać w największej obszerności
 901   5|         ułatwiających, przesądy ludzkie w rzeczach wielkich gruntownymi
 902   5|             gruntownymi przyczynami tak w teologicznych, jako i w
 903   5|                 w teologicznych, jako i w historycznych materiach
 904   5|          głębokie puszcze i dzikie pola w żyzne grunta przemienili
 905   5|           sposób rolnictwa, kraje puste w ludne i bogate zamienić,
 906   5|                dwa monastery: kassyński w Hiszpanii i kluniaceński
 907   5|                Hiszpanii i kluniaceński w Francji, są głowami monasterów
 908   5|       benedyktyńskich polskich, których w Polszcze i w Litwie rachuje
 909   5|          polskich, których w Polszcze i w Litwie rachuje się dziewięć.
 910   5|              przybywających fundacjach: w Sieciechowie, na Łysej Górze (
 911   5|           inaczej u Św. Krzyża zwanej), w Płocku, w Mogilnie za Gnieznem,
 912   5|               Krzyża zwanej), w Płocku, w Mogilnie za Gnieznem, w
 913   5|                 w Mogilnie za Gnieznem, w Nieświeżu, w Horodyszczu
 914   5|               za Gnieznem, w Nieświeżu, w Horodyszczu i Trokach w
 915   5|                 w Horodyszczu i Trokach w Litwie. Te osim monasterów
 916   5|            który dogląda tylko, aby się w klasztorze, czyli monasterze,
 917   5|              podług świętej reguły, ale w szczególne rządy i interesa
 918   5|               wszystkim zawiadują. Opat w klasztorze nie mięszka i
 919   5|                nic wspólnego z mnichami w rzeczach doczesnych nie
 920   5|              duchownej chce się zabawić w klasztorze, natenczas dają
 921   5|            wszelką wygodę, oprócz wina, w które powinien się przysposobić,
 922   5|           jedyny, iż przeorowi doradzać w jakich sprawach większej
 923   5|                  oni sami moc mają. Ale w elekcjach na urzędy kreski
 924   5|             albo monasterów formalnych, w których się rachuje po 40
 925   5|               trzy lata, ale pospolicie w podeszłą starość zbierają
 926   5|              sprawuje, takiego czasem i w pierwszym roku rewokują.
 927   5|                  z których opatruje się w grosze na przyszłe mięszkanie
 928   5|                 z niego spada, gdy albo w rzeczy gospodarskiej nie
 929   5|              benedyktynów jest trojaki: w klasztorze, w celach i do
 930   5|             jest trojaki: w klasztorze, w celach i do refektarza,
 931   5|               klasztor niedaleko chodzą w spodnim habicie, który jest:
 932   5|              który jest: suknia czarna, w zimie sukienna, w lecie
 933   5|               czarna, w zimie sukienna, w lecie kamlotowa, do ziemi
 934   5|               ziemi wiszącymi. Kiedy są w drodze, używają na wierszch
 935   5|           siwymi barankami.~Nabożeństwo w ich kościołach jest każdemu
 936   5|                na płaczliwy pochodzącą. W każdym niemal monasterze
 937   5|           monasterze mają kapelę, która w dni uroczyste gra msze śpiewane,
 938   5|                 oprócz wielkiego postu, w który sami tonem chórowym
 939   5|             wtorek i co czwartek kolędy w refektarzu; jest to schadzka
 940   5|          Dziewiąty monaster, lubieński, w Wielkiej Polszcze, mil trzy
 941   5|                 jakich używają jezuici. W innych wszystkich okolicznościach
 942   5|              się z drugimi monasterami. W takim odszczepieniu albo
 943   5|                 jezuickich do Poznania. W takich szkołach wydoskonaliwszy
 944   5|         Klemensa Branickiego, uformował w swoim monasterze szkoły;
 945   5|              kilka przed śmiercią wpadł w jakieś pomięszanie rozumu,
 946   5|              Cierpiał go atoli monaster w tej słabości do samej śmierci,
 947   5|                 każdy monaster z osobna w swoich czasach, jako się
 948   5|       kromrasowej, pod które podkładają w zimie kaftany futrem podszyte,
 949   5|                kaftany futrem podszyte, w lecie lekkie. Do chóru biorą
 950   5|                 do trzewików srebrnych. W drodze noszą palendrony
 951   5|               księży nie różnią. Czapki w klasztorze noszą wykrawanki,
 952   5|          baranem czarnym lub siwym albo w cieplejszą porę kapelusze.
 953   5|                jak benedyktyński, tylko w klasztorze. Jeżeli objeżdża
 954   5|                 nad dzień zabawić, lecz w takiej potrzebie kilkodniowej
 955   5|             Generał zakonu, mięszkający w Francji, dawał cystersom
 956   5|             druga osoba - lubo mniejsza w zasługach - rekomendacje
 957   5|                 za ręce, wyrobili sobie w Rzymie brewe, mocą którego
 958   5|                i edukacji wysokiej, ale w powołaniu młodszy, miał
 959   5|               tymi dwiema opatami urósł w Rzymie wielki proces, w
 960   5|                 w Rzymie wielki proces, w który wszyscy opatowie i
 961   5|            których niemało znajduje się w Polszcze i Litwie, jako
 962   5|             ksieni, mając na ten koniec w pobliskich mięszkaniach
 963   5|                 zabrnąwszy z Iłowieckim w proces wielki do nuncjatury
 964   5|               tak była mocna i obrotna. W tym godna pochwały, że wiele
 965   5|                zakonnikach ritus graeci~W obrządku greckim nie widziemy
 966   5|           obrządku greckim nie widziemy w całym świecie, tylko jeden
 967   5|                  Eliasza.~Bazylianie są w Polszcze dwojacy: jedni
 968   5|         schizmatykami.~Unitów na Rusi i w Litwie jest bardzo wiele
 969   5|              bardzo wiele klasztorów, a w Warszawie jedna tylko rezydencja
 970   5|             kapliczce małej na Podwalu, w pałacu metropolity ruskiego,
 971   5|           klasztorów znajduje się także w tychże prowincjach niemało
 972   5|            tychże prowincjach niemało i w Warszawie na Lesznie mają
 973   5|                klasztorach chodzą tylko w sukni jednej, która jest
 974   5|          końcami na piersi spadającymi, w szerokości i podobieństwie
 975   5|             przestronnymi. Czapki noszą w zimie wykrawanki futrem
 976   5|       wykrawanki futrem lisim podszyte, w lecie kapelusze. Głowy strzygą
 977   5|               brody ogolili i tym tylko w powierszchownej postaci
 978   5|              Zakonnicy bazylianie-unici w formalnych konwentach zawsze
 979   5|              tylko z masłem i rybami, a w posty, których mają cztery
 980   5|              poszczą na oleju i rybach. W drodze i w rezydencjach
 981   5|              oleju i rybach. W drodze i w rezydencjach nie czyniących
 982   5|         czyniących formalnego klasztoru w czasy od postu wolne jadają
 983   5|                 Bazylianie schizmatyccy w tym przechodzą unitów, że
 984   5|                nigdy mięsa nie jedzą, a w wielki post nawet ani ryb,
 985   5|               jarzynami, dwa dni jednak w tymże poście wielkim mają
 986   5|             osobliwie Moskale, że tylko w niedzielę jedzą potrawy
 987   5|         roztartą roztworzonej.~Są także w obrządku greckim unitów
 988   5|           panowaniem Augusta III bywały w Warszawie kobiety ruskie,
 989   5|                 ruskie, czarnego koloru w nakryciach głów i sukniach
 990   5|            dominikanek, które mięszkają w kupie, ale nie są za klauzurą,
 991   5|               żyją z pracy rąk i chodzą w odzieniu zakonniczym. Czernice
 992   5|                zakonnikach ritus graeci~W obrządku greckim nie widziemy
 993   5|           obrządku greckim nie widziemy w całym świecie, tylko jeden
 994   5|                  Eliasza.~Bazylianie są w Polszcze dwojacy: jedni
 995   5|         schizmatykami.~Unitów na Rusi i w Litwie jest bardzo wiele
 996   5|              bardzo wiele klasztorów, a w Warszawie jedna tylko rezydencja
 997   5|             kapliczce małej na Podwalu, w pałacu metropolity ruskiego,
 998   5|           klasztorów znajduje się także w tychże prowincjach niemało
 999   5|            tychże prowincjach niemało i w Warszawie na Lesznie mają
1000   5|                klasztorach chodzą tylko w sukni jednej, która jest