Part

1001   5|          końcami na piersi spadającymi, w szerokości i podobieństwie
1002   5|             przestronnymi. Czapki noszą w zimie wykrawanki futrem
1003   5|       wykrawanki futrem lisim podszyte, w lecie kapelusze. Głowy strzygą
1004   5|               brody ogolili i tym tylko w powierszchownej postaci
1005   5|              Zakonnicy bazylianie-unici w formalnych konwentach zawsze
1006   5|              tylko z masłem i rybami, a w posty, których mają cztery
1007   5|              poszczą na oleju i rybach. W drodze i w rezydencjach
1008   5|              oleju i rybach. W drodze i w rezydencjach nie czyniących
1009   5|         czyniących formalnego klasztoru w czasy od postu wolne jadają
1010   5|                 Bazylianie schizmatyccy w tym przechodzą unitów, że
1011   5|                nigdy mięsa nie jedzą, a w wielki post nawet ani ryb,
1012   5|               jarzynami, dwa dni jednak w tymże poście wielkim mają
1013   5|             osobliwie Moskale, że tylko w niedzielę jedzą potrawy
1014   5|         roztartą roztworzonej.~Są także w obrządku greckim unitów
1015   5|           panowaniem Augusta III bywały w Warszawie kobiety ruskie,
1016   5|                 ruskie, czarnego koloru w nakryciach głów i sukniach
1017   5|            dominikanek, które mięszkają w kupie, ale nie są za klauzurą,
1018   5|               żyją z pracy rąk i chodzą w odzieniu zakonniczym. Czernice
1019   5|       nazywanych, póty opaci klasztorni w paradzie, ekwipażach i stołach
1020   5|               dawna i mają ten zaszczyt w Polszcze, że są oraz i senatorami,
1021   5|          zagranicznych, którzy równi są w charakterze biskupom senatorom,
1022   5|               miejsca, gdzie będę pisał w szczególności o dworach,
1023   5|                Biskupi nosili się długo w stroju stanowi swemu przyzwoitym
1024   5|         publicznych miejscach, jako też w domach swoich. Do senatu
1025   5|             senatu wchodzili zwyczajnie w rokietach i w mucetach;
1026   5|                zwyczajnie w rokietach i w mucetach; kolor sukni fioletowy
1027   5|              używał purpurowego koloru. W lat kilka później, po śmierci
1028   5|           słyszałem tylko od starszych, w rzeczach politycznych wiadomość
1029   5|        niemieckiej sukni; wszędzie, tak w domu, jako też w podróży,
1030   5|          wszędzie, tak w domu, jako też w podróży, habit nosili, biskupom
1031   5|                 ołtarza niemal co dzień w kaplicach swoich pałacowych,
1032   5|          kaplicach swoich pałacowych, a w dnie uroczyste w publicznych
1033   5|          pałacowych, a w dnie uroczyste w publicznych kościołach odprawowali.
1034   5|            któremu zdrowie chore kazało w dni postne używać mięsa,
1035   5|              samotnie, nie dając innym, w takiej przygodzie nie będącym
1036   5|                o nawracanie niewiernych w żydowskich nawet bożnicach
1037   5|           cudzej był słuchaczem; gdy mu w chorobie doktorowie zakazali
1038   5|        przemyślski, lubo nie tak ścisły w postach, jako też po Kobielskim
1039   5|              biskupiej, został jezuitą, w którym zakonie świątobliwego
1040   5|             wieś Kobyłkę pod Warszawą i w niej kosztowny wyfundowawszy
1041   5|                biblioteki warszawskiej, w kolegiacie warszawskiej
1042   5|                warszawskiej proboszcz i w niej z okazji jakowej nadzwyczajnej
1043   5|               biskup żmudzki, nie tylko w swojej katedrze, ale też
1044   5|                swojej katedrze, ale też w różnych innych kościołach
1045   5|               który bardzo często nawet w powszednie dni uczęszczał
1046   5|                atoli grymasem, że kiedy w którym kościele trafił na
1047   5|                 piszę o Warszawie, gdyż w jego Warmii zapewne musiał
1048   5|                 raz na zawsze milczenie w przytomności swego i pana,
1049   5|             odkładał, którą uszykowanym w rząd przed oknem swego pałacu,
1050   5|              znalazł wiary, gdybym same w ogólności pisał zwyczaje,
1051   5|                którzy niemieckiej sukni w domach i podróżach, a nawet
1052   5|           domach i podróżach, a nawet i w publicznych kompaniach zażywać
1053   5|                rzadko, ledwo kilka razy w rok do służby ołtarza przystępowali;
1054   5|       zatrudniali. Mięsne stoły otwarte w dnie postne (jakby im do
1055   5|                 mięsnych stołów dawania w postne dni pierwszy wprowadził
1056   5|                 górnych duchownych jadł w post mięso, to przynajmniej
1057   5|             słotów publicznych mięsnych w dni postne nie otwierał.~
1058   5|            zakonni, naśladowcy biskupów w światowości, co się tycze
1059   5|       światowości, co się tycze postów, w tych wstrzemięźliwość zachowywali;
1060   5|           zaglądać nie powinno; a zatem w tej sprawie pióro moje idzie
1061   5|            szkół rozchodziła, a te będą w szczególności: palestra,
1062   6|             palestrze~Imieniem palestry w Polszcze oznacza się stan
1063   6|             jedni są patronami, służący w sprawach prawującym się
1064   6|            edukacji lub też dla dalszej w tej profesji promocji do
1065   6|       odprawujące się, trybunał koronny w Piotrkowie i Lublinie, trybunał
1066   6|             Lublinie, trybunał litewski w Wilnie i Grodnie, komisja
1067   6|             komisja skarbowa i wojskowa w Radomiu, sądy ziemskie i
1068   6|               jacy się której podobały, w równej z obu stron liczbie
1069   6|                 obawiający się ścigania w sądzie wyższym za zły dekret,
1070   6|                 bywał jeszcze jeden sąd w wszelkich sprawach, a taki
1071   6|            przeważał równość, dla czego w kompromisie nigdy rozpisku
1072   6|                 niecofnione, pękały się w trybunałach, kiedy dekret
1073   6|               spodziewanym, znalazła go w deputatach przez przekupstwo
1074   6|              jura dla napisania dekretu w należytej formie. Ale taki
1075   6|             całym kraju sprawiedliwość. W tych klasach młodzież szlachecka,
1076   6|                 strawiwszy po lat kilka w palesterze na rozpuście
1077   6|               stanu rozmaitego; dlatego w tej mierze nie mam co o
1078   6|               ratusz i nie chcąc stawać w sprawach, gdy który z mecenasów
1079   6|         deputata został urażony. Nieraz w takowym razie musiał trybunał
1080   6|                 do odbierania grzywien, w każdym trybunale byli dwaj;
1081   6|              dla której pauzów częstych w sądzeniu spodziewać się
1082   6|              skrzynkowemu po części lub w całości bywały darowane,
1083   6|            serwisie do pisania służącym w izbie sądowej, o świecach,
1084   6|               była powinność: przynosić w dni sądowe na ratusz rano
1085   6|                 domy szynkowne, aby się w nich kłótnie i pijatyki
1086   6|                 zważając na kondemnaty, w inne się strony wynosili.
1087   6|         sprawiedliwą była, owszem każdy w taki trafunek wpadający
1088   6|              gdy miarkowali, że się już w ogarnięcie i grosze zapomogły,
1089   6|        ośmielona żadnej już ostrożności w szafunku zakazanego towaru
1090   6|                służbę swoją, odpoczywał w kordygardzie i bywał z urzędu
1091   6|                  najwięcej po czterech; w lubelskim trybunale po czterech
1092   6|           śmiechu, jak gdy jednego razu w Lublinie zamiast wpisu przeczytanego
1093   6|          Instygator natychmiast zawołał w jednej liczbie: "Woźny,
1094   6|                marszałek dał znak laską w stół uderzywszy i słowem
1095   6|        wychodzeniu na ustęp, mianowicie w akcesoriach, patronowie
1096   6|             dawania roków.~Gdy miał być w trybunale czytany dekret
1097   6|               zawsze z mocnym szelestem w otwieraniu i zamykaniu.
1098   6|                 człowiekowi, że gdy się w takowym razie znajdują przez
1099   6|            sprawiedliwością wprawia ich w jakoweś zmysłów pomięszanie,
1100   6|             ucho, sprawili wzdrygnienie w sercu i przerażenie do pokuty
1101   6|              kogo, porwie się do szabli w publicznej kompanii, wyzwie
1102   6|               niepodległy. Takiemu tedy w stancji lub gdzie go znajdzie
1103   6|    prześwietnego trybunatu rokowany." A w tym samym razie po komplemencie
1104   6|                 i uderzając go raz ręką w ramię, powtarza słowa: "
1105   6|                ich -regestru taktowego. W niższych subseliach, gdy
1106   6|               ustąpcie się", choć ciżby w izbie, a czasem i nikogo
1107   6|                talera bitego lub dukata w garść włożyli.~Opisawszy
1108   6|                      O kole bijącym się w kije~Służalcy palestranccy,
1109   6|                pod ratusz. Tam po dwóch w uformowanym od innych kole
1110   6|                 od innych kole bili się w kije, które podług osób
1111   6|         marszałkiem koła, po nim drugi, w sztuce pierwszemu bliższy,
1112   6|       ukontentowani, żadnemu by Żydkowi w rynku pokazać się bez wciągnienia
1113   6|          pokazać się bez wciągnienia go w koło i wytrzepania mu tam
1114   6|           eksperymentowali; i - jak się w takich przygodach rado odmieniać
1115   6|           ludzie, doskonali owi rębacze w kordy, dla uciechy sobie
1116   6|     szkodliwszego oręża nie wybaczała i w kole się przez wzajemne
1117   6|             instygatorów powołane byty. W nieprzytomności marszałka
1118   6|       zastępował.~Ten zwyczaj bicia się w kije nie tylko był używany
1119   6|         dysymulowana od zwierszchności, w Piotrkowie i w Lublinie
1120   6|          zwierszchności, w Piotrkowie i w Lublinie się znajdowała.~
1121   6|           Trybunał koronny zaczynał się w Piotrkowie. Trybunał litewski
1122   6|          Trybunał litewski zaczynał się w Wilnie.~Litewskich trybunałów,
1123   6|                jak się łączyła z Koroną w wielu okolicznościach politycznych,
1124   6|                 politycznych, tak też i w obyczajności współkę z nią
1125   6|               kompaniach lub schadzkach w Koronie, toż samo pewnie
1126   6|                samo pewnie działo się i w Litwie; a zatem z opisania
1127   6|              początek, według prawa był w pierwszy poniedziałek po
1128   6|                4 octobris. Poczynał się w Piotrkowie i jeżeli dnia
1129   6|           podług prawa być powinna była w sobotę przed Kwietną Niedzielą;
1130   6|          limitowali, datę jednak limity w aktach zapisowali podług
1131   6|        zapisowali podług prawa, to jest w Sobotę Kwietnią, i woźny
1132   6|            odwoływał sądy trybunalskie.~W dzień poprzedzający reasumpcją
1133   6|          utrzymować.~Cztery partie byty w kraju na kształt czterech
1134   6|                nie mający żadnych spraw w trybunale, byłby względem
1135   6|                 się do trybunału, kiedy w nim żadnej wielkiej wagi
1136   6|                 jest strony, powąchali, w jak największej na pozór
1137   6|             konni na koniach dzielnych, w rzędy sute przybranych,
1138   6|                się do kościoła farnego, w którym jeden z deputatów
1139   6|                do zakrystii, aby się mu w przypadku tumultu, bez którego
1140   6|           stronę ubiegała do opanowania w kościele miejsca pierwszego,
1141   6|         dowiedli ich nieprawności, albo w dobry sposób zagodzili.
1142   6|              tego i po innych stronach, w kościele i za kościołem,
1143   6|                 stolika, która wpadłszy w ręce przyjazne deputatowi
1144   6|       przejmowania zarzutu. Co wszystko w ciżbie, zgiełku, między
1145   6|           partie, dobywali szabel i tak w niejakim zawieszeniu przygotowani
1146   6|                  mięsa narobili, stolik w sztuki zrąbali, ziemstwo
1147   6|                 nabył, jako się do niej w żaden sposób interesować
1148   6|          funkcji deputackiej pokwituje. W czym aby zawodu nie było
1149   6|              wypływał ex vi legis, gdyż w nim prawo szkaradny gwałt
1150   6|               cierpiało. A choć panowie w tak ważnych okolicznościach
1151   6|              się jednak nigdy łamać ich w przepisie czasu. Więc jeżeli
1152   6|             laskę marszałkowską, zawsze w schowaniu u ziemstwa sieradzkiego
1153   6|                asystowali mu z świecami w solennej procesji; przed
1154   6|            procesji; przed umieszczonym w kaplicy obrazem kapelan
1155   6|         pocałowania marszałkowi i innym w kolej deputatom tudzież
1156   6|                 sieradzkim zamykali się w izbie sądowej, tam układali
1157   6|             jako też dla przybywających w sprawach swoich do trybunału,
1158   6|                szły porządkiem ułożonym w ordynacji. Sądy te otwierały
1159   6|                 przywołał którą sprawę, w której po zapisaniu komparycji
1160   6|                  bo nagle zaprzęgać się w pracą nie było w modzie,
1161   6|          zaprzęgać się w pracą nie było w modzie, ile że oprócz prezydenta
1162   6|              palestry dawanymi; dlatego w pierwszym tygodniu mato
1163   6|             wcale nic nie było postępku w administracji sprawiedliwości;
1164   6|           bogatymi, wziętymi, reputacją w narodzie mającymi i wszelkich
1165   6|                 instar klucza tajemnego w liście rekomendującym sprawę
1166   6|                 choćby była najpierwsza w regestrze. Jeżeli trzeba
1167   6|               pilnowano mocno regestru, w którym była, i kiedy już
1168   6|              albo kilkodniowym na łóżku w stancji spoczywaniem, póki
1169   6|              nie minął czas regestrowi, w którym była sprawa, służący.~
1170   6|              przytomnych, ale zapisując w wokandzie i ogłaszając: "
1171   6|                którymi musiał nadrabiać w takowej licencji i oni wzajemnie
1172   6|              wzajemnie z nim, aby sobie w podobnej okazji wet za wet
1173   6|               laski poodbywał. I tak to w zwyczaj powoli weszło, że
1174   6|         przenosili, a poniesioną zwłokę w sprawiedliwości jmci panu
1175   6|            jakich importunów, którzy go w stancji zabawiali; patrona
1176   6|            przytrzymano. Tymczasem sąd, w zmowie z stroną podstępną
1177   6|                nagle przywołał regestr, w którym była sprawa; i tak
1178   6|         niedziel dybał na swoją sprawę, w jednej godzinie został okryty
1179   6|            samej tylko chytrości strony w wszelkim rodzaju podstępu
1180   6|           mandati każdej godziny, nawet w środku rozpoczętej innej
1181   6|              koniecznie więźnia okutego w kajdany, pod straż żołnierską
1182   6|         taktowego należącą miał sprawę, w której nie zaszło zabójstwo
1183   6|             chociaż niewinnego, okutego w kajdany prowadził do trybunału.
1184   6|                 ilacją, iż jest więzień w tej a tej sprawie świeżo
1185   6|                aby tego więźnia osadził w kordygardzie, drugą do instygatora
1186   6|         skrzynkowego, aby sprawę wpisał w regestr directi mandati.
1187   6|            pośpiechu; najdalej albowiem w trzy dni po oddaniu więźnia
1188   6|       inkwizycje, które już musiały być w którymkolwiek sądzie pierwszej
1189   6|           pierwszego, jak mówią, wióra, w niższym sądzie nie przedrabowana,
1190   6|              inkwizycyj, gdy te więźnia w niczym nie oskarżały, uwolniano
1191   6|           kontenta była, że się prędzej w trybunale odbyła. Sprawa
1192   6|         wywiedzenia zaś między szlachtą w tym razie urodzenia nie
1193   6|              złotych, jeść dobrze i pić w kordygardzie przez kilka
1194   6|        uwolnieniu, jako zasłużonemu nie w bagatelnej okazji, mieć
1195   6|               cały czas, póki się bawił w trybunale, niżeli włóczyć
1196   6|                  po stancjach.~Koneksje w sprawach należą także do
1197   6|              których deputaci pacjentom w pośpiechu sprawy przysługę
1198   6|                 i nic nie szkodziło, że w trakcie sprawy między Mietlickim
1199   6|         sposobem do kraju nie wrócili i w nim nie ukrywali, postanowiono
1200   6|         postanowiono przeciw nim osobny w trybunałach regestr, pod
1201   6|          trybunałach regestr, pod który w dalszym czasie podciągnięto
1202   6|              przez rok i sześć niedziel w klątwie kościelnej, z jakiejkolwiek
1203   6|              więc żeby mogło mieć forum w trybunałach, patronowie
1204   6|               nazwiskiem sądzone bywało w trybunałach, ale już nie
1205   6|                już nie karą śmierci jak w sądach sejmowych, tylko
1206   6|              odsądzeniem go od funkcji. W tym także regestrze miały
1207   6|             panowania Augusta III ciżby w nim nie było, czarodziejstwu
1208   6|               wierzono, życie rozkoszne w modę weszło, dochodzenie
1209   6|          rzęsiste grzywny.~Dekret jeden w trybunale litewskim otrzymany
1210   6|          otrzymane, aby sprawa przeszła w rzecz odsądzoną, in rem
1211   6|         przeciwko dekretowi, gdzie albo w cale przeciwnie wygrywał,
1212   6|           przeciwnie wygrywał, albo też w motywach lub kategoriach
1213   6|           pierwszy dekret nie był kubek w kubek podobnym do drugiego,
1214   6|             jednę stronę; przeto sprawy w trybunatach wiekowały i
1215   6|                 trybunatach wiekowały i w sukcesji się synom i wnukom
1216   6|            Dotąd pisałem, co się działo w izbie sądowej, albo jak
1217   6|                 będzie długi, osobliwie w długie wieczory zimowe,
1218   6|                 do czupryn i policzków, w które gdy się bardzo wdali,
1219   6|               ustępie marszałek kołatał w stół laską, prezydent dzwonił
1220   6|                laską, prezydent dzwonił w dzwonek, za którymi znakami
1221   6|           ustępu hurmem wpadali, i taka w tym razie dla młodzieży
1222   6|           ciemnica ustępowa, mianowicie w wieczory długie adwentowe.~
1223   6|              dziewiątej tenże sam parol w liście zapieczętowanym odsyłał
1224   6|                niego schodził, albo też w innej potrzebie przechodził
1225   6|                 kordygardy i uszykowani w rząd, czyli glejt, po żołniersku
1226   6|        marszałka przydawał dobosz bicie w bęben po trzy razy, co się
1227   6|           asystentów i służących ludzi, w których się podług możności
1228   6|                z gołymi głowami, choćby w najtęższe mrozy, a za nim
1229   6|            którzy przed nim paradowali, w czym byli w zimie szczęśliwsi
1230   6|                 paradowali, w czym byli w zimie szczęśliwsi od panów
1231   6|         marszałkiem trybunału, a po nim w lat kilka prezydentem Michał
1232   6|            każąc asystującym przed sobą w czasy zimne i dżdżyste nakrywać
1233   6|                 go regularnie trzymano. W tym rodzaju usługi niektórzy
1234   6|            jaśnie wielmożnych". Gdy zaś w ogólności wspominano trybunał,
1235   6|          sprawującego bankiet.~Deputaci w wszystkich kompaniach publicznych
1236   6|                  kiedy deputat zadufany w swoim charakterze albo zuchwale
1237   6|             szalonymi, winem zapalonymi w zbytnią się konfidencją
1238   6|                  Garlickiego, deputata, w Lublinie uderzył w gębę
1239   6|            deputata, w Lublinie uderzył w gębę za maty żarcik w publicznej
1240   6|           uderzył w gębę za maty żarcik w publicznej kompanii. Starosta
1241   6|             swoich więcej, niż ich było w garnizonie asystującym trybunałowi,
1242   6|               ich nie opisuję. To tylko w ogólności powiem, że deputaci
1243   6|               siedział przestępca, albo w cale był uwolnionym na drugim
1244   6|                 panów lub ich ministrów w nadzieję swoich pryncypałów,
1245   6|            których osoby nie masz prawa w Polszcze, tylko na ich szkatuły
1246   6|          grzywnami, czasem też wieżą, a w niedopełnieniu tego - zajazdem
1247   6|              dziewiątej tenże sam parol w liście zapieczętowanym odsyłał
1248   6|                niego schodził, albo też w innej potrzebie przechodził
1249   6|                 kordygardy i uszykowani w rząd, czyli glejt, po żołniersku
1250   6|        marszałka przydawał dobosz bicie w bęben po trzy razy, co się
1251   6|           asystentów i służących ludzi, w których się podług możności
1252   6|                z gołymi głowami, choćby w najtęższe mrozy, a za nim
1253   6|            którzy przed nim paradowali, w czym byli w zimie szczęśliwsi
1254   6|                 paradowali, w czym byli w zimie szczęśliwsi od panów
1255   6|         marszałkiem trybunału, a po nim w lat kilka prezydentem Michał
1256   6|            każąc asystującym przed sobą w czasy zimne i dżdżyste nakrywać
1257   6|                 go regularnie trzymano. W tym rodzaju usługi niektórzy
1258   6|            jaśnie wielmożnych". Gdy zaś w ogólności wspominano trybunał,
1259   6|          sprawującego bankiet.~Deputaci w wszystkich kompaniach publicznych
1260   6|                  kiedy deputat zadufany w swoim charakterze albo zuchwale
1261   6|             szalonymi, winem zapalonymi w zbytnią się konfidencją
1262   6|                  Garlickiego, deputata, w Lublinie uderzył w gębę
1263   6|            deputata, w Lublinie uderzył w gębę za maty żarcik w publicznej
1264   6|           uderzył w gębę za maty żarcik w publicznej kompanii. Starosta
1265   6|             swoich więcej, niż ich było w garnizonie asystującym trybunałowi,
1266   6|               ich nie opisuję. To tylko w ogólności powiem, że deputaci
1267   6|               siedział przestępca, albo w cale był uwolnionym na drugim
1268   6|                 panów lub ich ministrów w nadzieję swoich pryncypałów,
1269   6|            których osoby nie masz prawa w Polszcze, tylko na ich szkatuły
1270   6|          grzywnami, czasem też wieżą, a w niedopełnieniu tego - zajazdem
1271   6|               Ta komisja odprawiała się w Radomiu, trwała przez sześć
1272   6|               sześć niedziel poczynając w poniedziałek po św. Stanisławie
1273   6|            generałom i szefom o krzywdy w żołdzie, w awansie, degradacji,
1274   6|             szefom o krzywdy w żołdzie, w awansie, degradacji, odprawie
1275   6|             żołnierzy, wiolencje jakowe w przechodach i na stacjach
1276   6|               posesją zajeżdżano, która w dzierżeniu żołnierskim do
1277   6|                stanu, a tym samym coraz w większy brnąc dług, walor
1278   6|            regiment, mający takową wieś w swojej repartycji, upominał
1279   6|       egzystencji nie miał, choć służąc w partii nieprzyjacielskiej,
1280   6|           płatnym był; choć sam tę wieś w gonitwie wojennej spalił;
1281   6|               osoby z tych, którym żołd w czasie należał, nie miał;
1282   6|                to wszystko odbywało się w Radomiu biegiem pospiesznym,
1283   6|                biegiem pospiesznym, ile w sprawach uczynkowych, a
1284   6|                 nierównie bywało niżeli w trybunałach, ile gdy ten
1285   6|                 cudzoziemskiego, którzy w charakterze plenipotentów
1286   6|               całych regimentów tudzież w prywatnych sprawach swoich
1287   6|                imię "towarzysz", wielce w narodzie poważane, dawało
1288   6|                 się dobrze przysposobić w trunki i otworzyć piwnicę,
1289   6|                wypić - byłoby podać się w niebezpieczeństwo kłótni
1290   6|               resztę kropel pozostałych w oczach tego wytrząsnąć do
1291   6|       obyczajniejszy, do panny stojącej w tańcu wypił duży kielich
1292   6|                 kielich wina, z którym, w strych nalanym, czekał na
1293   6|               nigdy jednak nie przyszło w Radomiu do bitwy i pojedynku,
1294   6|           zakazane, a sąd, mający miecz w ręku, ściśle był respektowany
1295   6|                  wojewody malborskiego, w takowym tumulcie samych
1296   6|          ułożenia; byli też między nimi w cale grzeczni i umoderowani
1297   6|                 nosili imię wojskowe, a w samej rzeczy byli obywatele
1298   6|         szanowania starszych, nie mieli w sobie żadnej dzikości. Mieli
1299   6|              przyczyn zawsze byli milsi w kompaniach od towarzystwa.~
1300   6|                 kości druga zabawa była w Radomiu dla wojskowych,
1301   6|         zakładali publiczne gry, drudzy w prywatnych stancjach dni
1302   6|      kwarcianego zostawały, dekreta zaś w grodzie radomskim.~
1303   6|                 po roku i po kilka lat. W takowym niedostatku sprawiedliwości
1304   6|               sądów grodzkich, wtenczas w powiecie takowym nie było
1305   6|             miały kadencje swoje dwa, a w niektórych ziemiach trzy
1306   6|        oficjalistów nie miały wszędzie; w województwach poznańskim
1307   6|                były trzy grodzkie sądy, w Poznaniu jedne, w Kaliszu
1308   6|                 sądy, w Poznaniu jedne, w Kaliszu drugie; tych sędziowie
1309   6|                pisarz miał więcej oleju w głowie niż pan surogator,
1310   6|        surogator, dysponował sentencją. W Wschowie były trzecie grodzkie
1311   6|              starosty, nie od generała; w Wschowie sprawujący jurysdykcją
1312   6|             nazywał się surogatorem jak w Poznaniu i Kaliszu, ale
1313   6|        potestatem", a tym pokazując się w władzy równym sądowi ziemskiemu.
1314   6|         wszystkie też same odbywały się w grodach co i w ziemstwach,
1315   6|             odbywały się w grodach co i w ziemstwach, wyjąwszy sprawy
1316   6|                 subdelegatów grodzkich. W kryminalnych atoli sprawach
1317   6|         zatrudniać się inkwizycją. Lecz w innych, mniejszej importancji
1318   6|                i trzeci ekspensować się w mieście na żywność. A skoro
1319   6|          mieście na żywność. A skoro mu w rękę wsadził co dobrego,
1320   6|                 i świadków ekspediował.~W województwach mazowieckich,
1321   6|               grodzkich był większy niż w opisanych dopiero wielkopolskich
1322   6|              pisarzem, z tą różnicą, iż w jednych województwach pisarz
1323   6|                 miał votum consultivum, w drugich decisivum.~
1324   6|          torturach~Tortury były używane w sprawach gardłowych, kiedy
1325   6|          wyznania winy podług zwyczaju, w wszelkich sądach praktykowanego,
1326   6|              były dokładne, przecięż go w takowym razie brano na tortury,
1327   6|              męczenia ludzi był takowy: w miastach pryncypalnych pod
1328   6|                piwnica do tego używana, w której ścianach w jednej
1329   6|              używana, w której ścianach w jednej był osadzony hak
1330   6|             ziemi na półtrzecia łokcia; w drugiej ścianie takiż hak
1331   6|            posadził więźnia, związał mu w tył ręce jednym powrozem,
1332   6|             ręki okręciwszy, aby się mu w ciągnieniu nie wymknął.~
1333   6|           wisiały, tylko się znajdowały w wyciągłości. Na boku przy
1334   6|    nieprzytomnego (jak mu się podobało) w krótkiej perorze upraszał
1335   6|             duszy własnej, którą podaje w niebezpieczeństwo utraty,
1336   6|                  którego koniec trzymał w ręku, jako się wyżej rzekło;
1337   6|             stawów ramion, podnosić się w górę tyłem głowy i stanęły
1338   6|             tyłem głowy i stanęły z nią w równej wysokości, pozytura
1339   6|             nawet inne ekscesa rozmaite w życiu swoim popełniane,
1340   6|                chodziło, taił, trzymany w pozyturze pierwszego traktu,
1341   6|           wykręciły się tyłem i stanęły w prostej linii z ciałem nad
1342   6|               linii z ciałem nad głową, w piersiach zrobił się dół
1343   6|                 zrobił się dół głęboki, w który tłoczyła się głowa;
1344   6|                 żebra, kości i junktury w nim niemal widać było, że
1345   6|                 ściśnieni - zdawali się w tych mękach usypiać, nie
1346   6|              próbowano, i gdy tak długo w milczeniu zostawał, przymuszano
1347   6|                 się trafiło, że więzień w samej rzeczy umarł na torturach,
1348   6|                 opisanym, kiedy więzień w uporze był zatwardziały,
1349   6|             wszędzie ich używano, tylko w miastach większych. Powiadano
1350   6|            sprowadzony, męczono więźnia w lada domu lub stodole, ciągnąc
1351   6|             natura data, powiadając, iż w włosy diabeł się kryje i
1352   6|       czarownikowi wyznania i że ukryty w włosach za niego lub za
1353   6|              wytrzymał. Wtenczas kacia, w rzeczach fizycznych wielcy
1354   6|                   nabijał i naprowadzał w stawy, co było mało co mniej
1355   6|            tortury; ubrał potem więźnia w suknie i zaprowadził do
1356   6|          więźniach lub niejednostajnych w wyznaniu winy były powtarzane
1357   6|                 dekretami kryminalnymi, w których na końcu po sentencji
1358   6|                  iż kanclerze wyręczali w nich królów, do których
1359   6|              wtóre: sądy asesorskie, iż w nich zasiadali z kanclerzem
1360   6|              jest, iż do niego należało w przypadku jakowej ciemności
1361   6|             przypadku jakowej ciemności w sprawie lub prawie dawać
1362   6|                1 oktobra do 30 kwietnia w Koronie i Litwie.~Porządek
1363   6|             stołu zastępowali. Po nich, w oddaleniu, na kraju stołu
1364   6|              drugim końcu stołu, prosto w kanclerza, stawali patronowie
1365   6|                 na ławach lub kanapach, w sali sądowej przy ścianach
1366   6|          rozstawionych, spoczywali. Gdy w granicznej sprawie trzeba
1367   6|               znaki graniczne i co było w rzeczy, a kanclerz i asesorowie,
1368   6|          sylabizowali. Który modelusz i w trybunatach w sprawach granicznych
1369   6|                modelusz i w trybunatach w sprawach granicznych zachowywano,
1370   6|                  o którym żem zapomniał w swoim miejscu, przepraszam
1371   6|                bywał pałac pieczętarza, w jednej sali z przysionkiem
1372   6|                 marszałkowie wielcy lub w niebytności tych marszałkowie
1373   6|             tych marszałkowie nadworni: w Koronie koronni, w Litwie
1374   6|            nadworni: w Koronie koronni, w Litwie litewscy. Woźny tylko
1375   6|               nie mianowano jednak sądu w liczbie składanej, tylko
1376   6|                liczbie składanej, tylko w pojedynczej, obracając mowę
1377   6|           odbytych induktach i kanclerz w dekrecie musiał wyrażać
1378   6|             bytu sprawa, nie wspominano w dekrecie instancji, ale
1379   6|             pryncypałami nosili na sądy w torbach płóciennych. Agentów
1380   6|            szlacheckie, które z posesji w miastach nabytej albo z
1381   6|            wszystkie sprawy miały forum w asesorii, które tykały praw
1382   6|                przywilejów królewskich, w rozpoznanie których żaden
1383   6|                musieli być biegłymi tak w prawie magdeburskim, chełmińskim
1384   6|             prawach miejskich, jako też w statutach królewskich i
1385   6|             innych patronów, mianowicie w tym, że drożej rozum swój
1386   6|         wychodzące, droższe tu były niż w innych sądowniach; moneta
1387   6|           ściślejszym charakterem niżli w grodach, ziemstwach i trybunałach,
1388   6|                 wiele powinno być liter w jednym wierszu. Stosując
1389   6|      dwadzieścia i więcej wierszów, ale w wierszu ledwo się znajdowało
1390   6|          ekspensie na inkaust i papier.~W asesorii litewskiej taż
1391   6|               sama była forma sądu co i w koronnej, wyjąwszy prawa,
1392   6|         koronnej, wyjąwszy prawa, które w rozmaitych przypadkach służyły
1393   6|           aktualnych, bądź tytularnych; w niższej zaś palestrze: stolnikiewiczów,
1394   6|               rozmaitych cyców.~Metryki w Koronie były dwie: większa
1395   6|             dwie: większa i mniejsza; i w Litwie takież dwie; nazywały
1396   6|               pieczęci równe były sobie w ogromności. Pieczęci pomienione
1397   6|                koniach - herb litewski; w środku herb królewski, jakim
1398   6|               się panujący pieczętował.~W metryki wpisowano wszystkie
1399   6|               wolno było każdemu czynić w nich wszelkie transakcje
1400   6|                  miała każda transakcja w metryce uczyniona taką ważność,
1401   6|           ważność, jakby była uczyniona w własnym grodzie albo ziemstwie.
1402   6|                relacje pozwów nie miały w metrykach miejsca, prawem
1403   6|       przywileje królewskie wychodziły, w takiej metryce ingrosowane
1404   6|        profitował. Między pieczętarzami w tej mierze nie było żadnego
1405   6|             według faworu pieczętarzów, w jaki który u króla lub magnatów
1406   6|             zdatny, każdemu przygodny i w protekcji kanclerza zostający,
1407   6|            referendarskich~Wszystko się w tych sądach toczyło jedną
1408   6|               toczyło jedną formą, co i w sądach kanclerskich; ta
1409   6|         stołowych, aby chłopi królewscy w uciążliwościach swoich od
1410   6|                przez dekret wygrany, to w egzekucji nie wzięła skutku
1411   6|     referendarski bywał zawsze człowiek w rzemieśle prawniczym doskonały;
1412   6|                 akcydensa patronizacji, w sądach referendarskich opuszczonej,
1413   6|                 bez słusznych przyczyn, w nadzieję tylko wsparcia
1414   6|                  póki dekret nie stanął w trybach pożądanych.~Najwięcej
1415   6|                 wychodziło za miastami, w sektarzów Marcina Lutra
1416   6|              Małachowskiego, kanclerza. W sądach jego miał sprawę
1417   6|                 takowy tekst wyraża się w pozwach po łacinie: "Pro
1418   6|           jakoby dekret, drugi o gorszą w samej rzeczy apelacją. Wszyscy
1419   6|            wezwani na sukurs, wdali się w tę sprawę. Czartoryscy,
1420   6|                 który by był zostawiony w neutralności. Palestra wszystka
1421   6|        uroczyście wyrokiem swoim dekret w tej mierze trybunalski i,
1422   6|           wszystkie relacje i manifesta w tej sprawie poczynione z
1423   6|                    O sądach relacyjnych~W tych sądach żadne inne sprawy
1424   6|             podczas nich znajdowali się w Warszawie. Odprawiały się
1425   6|                 Odprawiały się na zamku w miesiącu maju, nie trwały
1426   6|            patronowie asesorscy stawali w tych sądach, indukowali
1427   6|               zatrudniał. Stołu żadnego w tym sądzie nie było; majestat
1428   6|                ministrów; za krzesłami, w małym oddaleniu, stali patronowie
1429   6|                patron przewracał kartę, w ten czas sam wszyscy czytający
1430   6|                 sprawę zachowywał tempo w przewracaniu. Na jednej
1431   6|             starszy, doniósł przytomnym w kilku słowach, na który
1432   6|        urzędników koronnych miał sprawę w tych sądach, nie stal, ale
1433   6|      konsyderowane między najpierwszymi w kraju; sprawy też w nich
1434   6|       najpierwszymi w kraju; sprawy też w nich dla tejże przyczyny
1435   6|                 dla tejże przyczyny jak w trybunale albo w asesorii
1436   6|          przyczyny jak w trybunale albo w asesorii leniwo się odbywały.
1437   6|               ani święcenia nie mająca. W sprawach jednak wielkiej
1438   6|          patronowie stawali ciż sami co w asesorii, indukowali bardzo
1439   6|             Agenci patronów, dobrze już w prawie przekrzesani, przychodzili
1440   6|              jeden z strony pozywającej w tychże księgach zapisał
1441   6|         pretensji; pierwszy, obaczywszy w aktach odpowiedź, znowu
1442   6|             racjami; i to wszystko było w księgach zapisane. Po takich
1443   6|           patronowie składali dokumenty w ręce pisarza nuncjaturskiego,
1444   6|            przywiedzione; i to wszystko w jeden plik pieczętowali,
1445   6|                 przeczytawszy go wprzód w obecności audytora. Jeżeli
1446   6|                  Odprawiały się te sądy w Warszawie, w pałacu teatyńskim,
1447   6|                się te sądy w Warszawie, w pałacu teatyńskim, w którym
1448   6|         Warszawie, w pałacu teatyńskim, w którym stawał nuncjusz.~
1449   6|      konsyderowane między najpierwszymi w kraju; sprawy też w nich
1450   6|       najpierwszymi w kraju; sprawy też w nich dla tejże przyczyny
1451   6|                 dla tejże przyczyny jak w trybunale albo w asesorii
1452   6|          przyczyny jak w trybunale albo w asesorii leniwo się odbywały.
1453   6|               ani święcenia nie mająca. W sprawach jednak wielkiej
1454   6|          patronowie stawali ciż sami co w asesorii, indukowali bardzo
1455   6|             Agenci patronów, dobrze już w prawie przekrzesani, przychodzili
1456   6|              jeden z strony pozywającej w tychże księgach zapisał
1457   6|         pretensji; pierwszy, obaczywszy w aktach odpowiedź, znowu
1458   6|             racjami; i to wszystko było w księgach zapisane. Po takich
1459   6|           patronowie składali dokumenty w ręce pisarza nuncjaturskiego,
1460   6|            przywiedzione; i to wszystko w jeden plik pieczętowali,
1461   6|                 przeczytawszy go wprzód w obecności audytora. Jeżeli
1462   6|                  Odprawiały się te sądy w Warszawie, w pałacu teatyńskim,
1463   6|                się te sądy w Warszawie, w pałacu teatyńskim, w którym
1464   6|         Warszawie, w pałacu teatyńskim, w którym stawał nuncjusz.~
1465   6|                jaki czas bawił, to jest w Warszawie i w Grodnie; a
1466   6|            bawił, to jest w Warszawie i w Grodnie; a że w Grodnie
1467   6|             Warszawie i w Grodnie; a że w Grodnie ledwo był ze cztery
1468   6|            marszałkowskie najwięcej się w Warszawie agitowały. Dzieliły
1469   6|               pisarzem i odprawiały się w kamienicy, w której mięszkał
1470   6|             odprawiały się w kamienicy, w której mięszkał sędzia.
1471   6|     kryminalnych zasiadał sam marszałek w pałacu swoim. Kiedy się
1472   6|                koronny, to miejsce jego w tej jurysdykcji i w innych
1473   6|                jego w tej jurysdykcji i w innych powinnościach, do
1474   6|            kładli znowu broń na ramię i w takiej pozyturze asystowali
1475   6|            huczącego po capstrzyku albo w szynkowni, lub przez podłość
1476   6|       pancernych lub husarskich wpadali w ręce rontom, kiedy zagrzaną
1477   6|          trunkiem głowę powracali późno w noc do domów z huczeniem
1478   6|              szabel po brukach albo też w zwadzie i bitwie między
1479   6|              oni nie śmiejąc dla wstydu w dzień wychodzić z takiej
1480   6|               zranienie; pospolita kara w takim trafunku była wieża
1481   6|               królewskich albo na zamku w przysionku izby senatorskiej
1482   6|               polskie nie tak są surowe w egzekucji, jak w osnowie;
1483   6|                 surowe w egzekucji, jak w osnowie; instancje, respekt
1484   6|            defektami, dał się widzieć i w ojcach naszych, którzy w
1485   6|                w ojcach naszych, którzy w pewnym statucie za Aleksandra
1486   6|            kazali! A jeżeli to napisano w prawie, że porywający się
1487   6|              brane na uwagę, mitygowało w sędziach rygor prawa.~Sądy
1488   6|         lokalnej jurysdykcji, podlegali w wszelkich sprawach jurysdykcji
1489   6|                 goszczący, przydybawszy w Warszawie swego dłużnika,
1490   6|               pozywał go do tych sądów, w których prędka gradacja
1491   6|          położonym pozwie (który zawsze w takowych okazjach bywał
1492   6|                albo z interesu prawnego w innych sądach agitowanego
1493   6|                Najwięcej zaś było spraw w sądach marszałkowskich ludu
1494   6|             wolnymi od sądu miejskiego, w samej rzeczy władzy swojej
1495   6|              wzbraniali się, tylko albo w sądach grodzkich, albo w
1496   6|                w sądach grodzkich, albo w marszałkowskich; a że w
1497   6|                 w marszałkowskich; a że w sądach grodzkich nie tak
1498   6|                 nie tak ostry rygor jak w marszałkowskich, przeto
1499   6|                 spostponowawszy, biegły w zapale do instygatora marszałkowskiego.
1500   6|            prowincji, gdy się delatorom w innych jurysdykcjach miejscowych