Part

2501   8|              które także szacowane było w Warszawie pod imieniem czarnego
2502   8|           panowania Augusta III nastały w Warszawie najprzód, a potem
2503   8|                więcej propinacji, tylko w Warszawie przy pałacu tegoż
2504   8|                przy pałacu tegoż pana i w Oborach, gdzie go robiono,
2505   8|              zysku nauczyły się nalewać w butle i w butelki małe piwa
2506   8|          nauczyły się nalewać w butle i w butelki małe piwa młodego,
2507   8|         wyrobionego, to przytkane gliną w butli dużej po odrobieniu
2508   8|             lepszy jak prosto z beczki; w butelce zaś małej, dobrze
2509   8|               swoją straciły, wszedłszy w rząd piw pospolitych; grodziskie
2510   8|           szlachcic tam, który nie miał w swoim domu piwa grodziskiego,
2511   8|                we wszystkich chorobach, w których zabraniają wszelkich
2512   8|              piwo pić pozwalają, owszem w pewnych chorobach pić go
2513   8|          pewnych chorobach pić go każą.~W Krakowskiem i Sendomirskiem
2514   8|          prawdziwe angielskie, nie było w szacunku, ponieważ pospólstwo
2515   8|            chłopstwo, tak jak na Rusi i w Litwie, gorzałkę mają za
2516   8|              podają na tacy próbki piwa w kieliszkach (choć to jest
2517   8|                 jak złe wino, jakim się w partykularnych domach częstują
2518   8|            drybusów i pras węgierskich, w których wino tłoczą.~Jaki
2519   8|                tłoczą.~Jaki tedy trunek w której prowincji panował,
2520   8|               taką trzeźwość zachowywał w domu swoim, niewielką miał
2521   8|            estymacją, niewiele wart był w kompanii i pospolicie nazywano
2522   8|       wędzikiszką. Tam, gdzie piwo było w modzie, pili go od śniadania
2523   8|     prześladowania słabego.~Beczka piwa w komin, kiedy się dobrała
2524   8|            lusztyki słynęły najbardziej w Mazurach i w Sieradzkiem,
2525   8|                najbardziej w Mazurach i w Sieradzkiem, gdzie się więcej
2526   8|             botów, kiedy beczka stanęła w kominie, jak kiedy do niej
2527   8|               biegać z konwią, stojącej w piwnicy. Czterech, a czasem
2528   8|            junakieria czyniła reputacją w narodzie rycerzom kuflowym,
2529   8|            magistraturach. Gdy albowiem w narodzie nic nie możno było
2530   8|          najmocniejszych, którzy by ich w takowej potrzebie garłem
2531   8|                dziwnie łamać i wyprężać w tył. Kufelek kto chciał
2532   8|              drudzy go obstąpili dokoła w urzędzie sędziów i świadków,
2533   8|               świadków, wziął szklenicę w rękę, jaka mu się podobała,
2534   8|             brodzie tymże palcem prosto w nos z góry na dół raz, pod
2535   8|              góry na dół raz, pod brodą w tejże linii raz z dołu do
2536   8|              góry, tymże palcem uderzyć w stół z wierszchu raz, ze
2537   8|               raz, ze spodu raz, tupnąć w podłogę nogą raz i wymówić
2538   8|                 brodę dwa razy, uderzyć w stół z wierszchu dwa razy,
2539   8|             spodu dwa razy, tupnąć nogą w podłogę dwa razy i wymówić
2540   8|                 wymówić słowo: "nalej". W którymkolwiek geście, liczbie
2541   8|          zajmowały, ile gdy zrywane raz w raz sejmy nikogo nie wabiły
2542   8|                 po różnych gospodach, a w lecie po sadach i podwórzach
2543   8|       zaostrzało pragnienie. Gdy weszły w modę do stołu łyżki, noże,
2544   8|                masła i kilka pieczeniów w zrazy pokrajanych, co naprędce
2545   8|                pokrajanych, co naprędce w stojączki między siebie
2546   8|            kawalce pieczeniów nie tylko w brzuchy, ale też w kieszenie
2547   8|                tylko w brzuchy, ale też w kieszenie i torby, co wolno
2548   8|                płotem, na środku ulicy, w rynsztoku, w błocie, gdzie
2549   8|              środku ulicy, w rynsztoku, w błocie, gdzie kogo nogi
2550   8|                 smacznym śnie, choć nie w puchowej pościeli, ujrzał
2551   8|                i kolegi trzeźwiejszego. W takowym stanie szedł do
2552   8|               czapki, suknie za suknie, w co wszystko panowie burzący
2553   8|                 pieniędzmi, nie czyniąc w takowej nadgrodzie żadnej
2554   8|           kawała szczęki wyciętej, albo w cale i życia; bo nie tylko
2555   8|              Augusta II przestroili się w niemiecką suknią. Podczas
2556   8|            żadnego nie wyłączając, byli w polskiej sukni. Lecz skoro
2557   8|               że się ci wrócili, którzy w niej przedtem, jako się
2558   8|        zagranicy, upatrywała dla siebie w stroju cudzoziemskim jakąś
2559   8|            jakąś dystynkcją; i choć nie w jednej kompanii, mianowicie
2560   8|             paniczom do niemczyzny, gdy w nadgrodę od białej płci
2561   8|              fortuny i talentów, a było w mocy damy obierać sobie
2562   8|                 wypolerowani za granicą w te umizgi, łechcące płeć
2563   8|                  gdy miały podostatkiem w stroju cudzoziemskim gachów
2564   8|      wypiżmowanych. Jest to powszechnie w naturze lubić obmioty sobie
2565   8|            coraz na inną modę. Ja biorę w rękę kontusz jako rodowity
2566   8|            Mieszczanin tak ubrany niósł w ręku laskę, czyli trzcinę
2567   8|             laskę, czyli trzcinę grubą, w pas od ziemi krótką skuwką
2568   8|        przypasywał szablę do boku, brał w rękę obuch, który oprócz
2569   8|                 na cal diametru, krótka w pas człowieka od ziemi,
2570   8|               srebrna, posrebrzana albo w cale mosiężna, na drugim
2571   8|            nadziakiem, jeżeli zawinięty w kółko jak obarzanek, to
2572   8|              Straszne to było narzędzie w ręku Polaka, ile podówczas,
2573   8|             pokazywać się z nadziakiem; w kościele zaś katedralnym
2574   8|               do razu zabijał wpędzając w skronie żelazo fatalne aż
2575   8|             Szabla prosta czarna, alias w żelazo oprawna, na rzemiennych
2576   8|                są to dwa gatunki skóry, w które szable oprawiano)
2577   8|               szable oprawiano) obszyta w węgorzową skórkę; nic to
2578   8|               syna do wnuka i tam dalej w sukcesji między najdroższymi
2579   8|          jakiego przepędzić przez błoto w białych pończochach. W powszechności
2580   8|            błoto w białych pończochach. W powszechności zaś czarna
2581   8|            używana bywała od wszystkich w okolicznościach, w których
2582   8|           wszystkich w okolicznościach, w których się spodziewano
2583   8|               od wielkiego palca, który w niego wchodził. W dalszym
2584   8|                 który w niego wchodził. W dalszym czasie, kiedy sejmy
2585   8|         żelaznych jak klatka i z blachy w środku wielkości dłoni.
2586   8|                bywać dawniej na świecie w Rzeczypospolitej Rzymskiej,
2587   8|             acum", co znaczy po polsku:~W dużej pochwie Pomyka ~Igiełka
2588   8|              upodobanie kiereszować się w kordy po wiechach i szynkowniach,
2589   8|        czeczugów tatarskich i patasików w srebro oprawnych albo pozłacanych,
2590   8|             lewy, schodząc się do węzła w tyle, na krzyżu człowieka
2591   8|                 do karabeli lub szabli, w paskach zaś jedności koloru
2592   8|             wygodno było, bo się szabla w chodzeniu tłukła po boku.
2593   8|           zażywano do samych pałasików, w oków srebrny i srebrno-pozłocisty
2594   8|                 szabli czarnej, to jest w żelazne skuwki oprawnej,
2595   8|            niczym nie podszywali. Kiedy w modzie było nosić nóż za
2596   8|       odpowiadającej skuwkom, jedwabna, w kolorze albo srebrna, albo
2597   8|               około pasa okręcała.~Pasy w pierwszym używaniu za mojej
2598   8|        szmuchlerskiej roboty, z końcami w sznurki kręconymi, w kolorach
2599   8|            końcami w sznurki kręconymi, w kolorach rozmaitych, lecz
2600   8|              rozmaitych, lecz najwięcej w karmazynowym, z końcami,
2601   8|           szlaki, czyli brzegi, dziwnie w miłe kwiaty wyrobione. Samego
2602   8|               karmazynowy i biały-i był w takim szacunku, że choć
2603   8|              szacunku, że choć nie miał w sobie nic drogiego ani ozdobno
2604   8|             złotej, kwiatami jedwabnymi w rozmaite kolory przerabiany.
2605   8|                 widzieć pasy francuskie w gatunku tureckich i perskich,
2606   8|               Rozmnożyła się na ostatku w Polszcze fabryka pasów rozmaitych
2607   8|             fabryki pasów zagęściły się w kraju, dlaczegóż pasy nie
2608   8|               to bardzo jasna: nie mamy w kraju naszym ani jedwabiu,
2609   8|               zza granicy i utrzymujemy w kraju naszym kosztownie.
2610   8|        kosztownie. Za czym pas zrobiony w kraju drożej kosztuje przy
2611   8|                rozcinanym na przodzie i w tyle, z wierszchem czworograniastym,
2612   8|           czapki właśnie takiego kroju, w jakich malują papieżów,
2613   8|                wyściełane. Dalej weszły w modę czapki z wysokimi baranami,
2614   8|                  takie czapki zwały się w swoim początku kuczmami,
2615   8|              innego koloru baranki były w guście tylko ludzi młodych
2616   8|           mianowicie wyporek, ale tylko w kolorze kasztanowatym, pstrym
2617   8|         kasztanowatym, pstrym i białym; w czarnym i siwym nigdy.~Wierszchy
2618   8|              ostatnich lat Augusta III, w których zaczęto używać na
2619   8|            Kapeluszów albowiem chodzący w polskim stroju nie używali (
2620   8|                  przypinając do kołpaka w środek opuszki sobolej nad
2621   8|         adamaszku błękitnego. Po szwach w kroku niektórzy te portki
2622   8|             kostek długie, żeby się zaś w zuwaniu bota nie zmykały
2623   8|         zawiązywała na przedzie, prosto w rozpór, który zakrywały
2624   8|                 sposobem zapinane.~Boty w używaniu były troistego
2625   8|                u bota łubem drewnianym, w środek skór zasadzonym,
2626   8|                  u panów pobielana albo w cale srebrna, u chudych
2627   8|         pilnikiem cokolwiek pogładzona. W dalszym czasie panowania
2628   8|                III Augusta.~Poki trwały w modzie podkówki, przy każdych
2629   8|               chcąc każdy takowy zostać w rozumieniu, jakoby miał
2630   8|               czarnymi przyszwami, choć w samej rzeczy takie kupił
2631   8|                acz cokolwiek droższe od w cale czarnych, pospolitych.
2632   8|         należącą, obaczmyż teraz Polaka w to wszystko w czasach swoich
2633   8|              teraz Polaka w to wszystko w czasach swoich ustrojonego.
2634   8|            długi niemal do samej ziemi, w plecach wąsko - podług miąższości
2635   8|         brzegami poła poły dosięgająca, w siedzeniu i chodzeniu otwierając
2636   8|                była konwikcja, iż osoba w takich chodząca małego jest
2637   8|                  kiedy błoto uginać się w takim długim stroju chodzących
2638   8|              portki, brali fałdy sukien w rękę z tyłu, podnosząc je
2639   8|            metaforycznego: "Nieść zadek w garści." Ci, co mieli złe
2640   8|                 Poki suknie długie były w modzie, czupryna także była
2641   8|              jej miejsce nastała insza, w cale kusa i we wszystkim
2642   8|            wydawały człowieka jakby nie w sukni przykrojonej, lecz
2643   8|                przykrojonej, lecz jakby w kawał sukna obwiniętego.
2644   8|            pachy. Nie potrzeba się było w takim stroju obawiać rozczosnięcia,
2645   8|         opuszczone, nieprzywykłym oczom w czasy pogodne śmieszną,
2646   8|               postać; lecz póki co jest w modzie, póty za dobre uchodzi,
2647   8|               szerokości, pretendowanej w modnym opasaniu, pasy żadne
2648   8|             wystarczały, przeto zwijali w kupę po dwa i po trzy pasy,
2649   8|              końce zaś pasa pozakładane w tył człowieka. Wielu jednak
2650   8|             słomą, a stopy nóg obwijali w chusty płócienne latem,
2651   8|             płócienne latem, do których w zimie przykładano dla ciepła
2652   8|         kuczbajowe onuczkami; słoma zaś w bot używana-wiechciami.
2653   8|          panowie, senatorowie, hetmani, w polskim stroju chodzący,
2654   8|             pajuków co dzień kłaść panu w boty świeże wiechcie, strzygąc
2655   8|                wiechcie, strzygąc słomę w miarę bota nożyczkami albo
2656   8|                albo też przecierając ją w ręku do tejże miary. Przed
2657   8|                coraz większe ochędóstwo w stroju polskim zajmowało,
2658   8|           ochędożniej pokazuje się gość w domu uczciwym, kiedy położy
2659   8|         ostatnich lat Augusta III, moda w cale przystojna, ani zbyt
2660   8|              kusa; ani zbyt długa. Krój w cale przystojny, niezbyt
2661   8|             ponieważ się prędko brudził w tych otworach, przeto wymyślili
2662   8|             albo diamentowymi zapinane; w tym czasie z trudna kiedy
2663   8|             całkowite, z jednej materii w tyle i na przodkach. Litwini
2664   8|                do najbogatszego żupana.~W tenże sam czas zagęściły
2665   8|               zegarki, Polacy nosili je w kieszonkach małych u żupanów,
2666   8|                  na prawym boku, Niemcy w spodniach, dewizki, łańcuszki
2667   8|                a Niemcy zostawili swoje w dawnym schowaniu.~Poczęli
2668   8|           naśladując kobiecą pieszczotę w stroju, wymyślili pod bławatne
2669   8|             zawięzywanych. Te wilczury, w powozach siedząc, wdziewali
2670   8|           jeszcze po dziś dzień widzieć w miejskim stanie i między
2671   8|        Najpierwsze bekiesy pokazały się w żółtym kolorze, siwymi barankami
2672   8|                życzliwymi sługami, choć w sercu inakszymi ku niemu
2673   8|               nagle zginął; ale bekiesy w długim zostawały używaniu
2674   8|               długim zostawały używaniu w rozmaitych kolorach, rozmaitym
2675   8|                ta suknia jest bez stanu w pasie, z rękawami szerokimi,
2676   8|          przydawała i honoru, poki była w modzie. Kto nie miał kierei
2677   8|           deszczu wszędzie i od kurzawy w drodze. Mieszczankowie małych
2678   8|            stroju, jako też do podróży, w dzień za suknią i opończą,
2679   8|              dzień za suknią i opończą, w nocy za pierzynę. Kierejka
2680   8|                z tą różnicą, iż kto był w kierejce przy szabli, uznawany
2681   8|                 szabli, tylko z trzciną w ręce, za mieszczanka; lecz
2682   8|                Kiereje jednak, choć się w barwę odmieniły, jednak
2683   8|   najwygodniejsze okrycie zimowe czy to w mieście, czy w drodze, ale
2684   8|            zimowe czy to w mieście, czy w drodze, ale nie były tak
2685   8|             tylko jednym stanem wciętym w miarę pasa, którego nie
2686   8|            podbijane; i była to suknia, w której godziło się wnińść
2687   8|               do pokoju, gdy przeciwnie w opończy bez stanu, choćby
2688   8|              choć się przez to nazwisko w niczym nie odmieniły.~Jeszcze
2689   8|                 lub pozłociste z małymi w końcach osadzonymi rubinkami.
2690   8|                 z dużymi sześcią guzami w formie głogu, wielkości
2691   8|                też srebrnymi i złotymi; w kontuszach najwięcej używali
2692   8|                podszywane; dalej weszły w modę kontusze bez podszewki,
2693   8|                  to z wycinanymi dokoła w ząbki albo w łuszczkę rybią
2694   8|          wycinanymi dokoła w ząbki albo w łuszczkę rybią brzegami,
2695   8|                 z których sobie podobną w kształcie, choć nie w szacunku,
2696   8|           podobną w kształcie, choć nie w szacunku, zrobił.~Piotr
2697   8|                się na pierwszych sądach w Poznaniu wyśmienicie taka
2698   8|                dystynkcja; on sam jeden w czechmanie multanowym paradował.
2699   8|                województwa poznańskiego w czechmanach multanowych,
2700   8|       czechmanach multanowych, choć nie w cale aksamitem podbitych,
2701   8|           zdziwił się, kiedy tegoż roku w Warszawie pełno multanowych
2702   8|                 poprzechodziły.~Choć ja w całym tym opisaniu stroju
2703   8|              zapomniałem jednak położyć w swoim miejscu żupanów dymowych
2704   8|               tasiemką wąską, jedwabną, w ząbki robioną, około kołnierza
2705   8|               także pasów kałamajkowych w różnym kolorze, z szlakami
2706   8|              różnym kolorze, z szlakami w rozmaite kwiaty jedwabną,
2707   8|          srebrną. Te pasy były zażywane w jednym czasie z pasami siatkowymi,
2708   8|            służących; a to tylko latem; w zimową porę nosili takież
2709   8|            podług zwyczaju obowiązanego w ładownicy i przy szabli.~
2710   8|         niemieckiego, dotchnąć go atoli w przedniejszych okolicznościach
2711   8|             sprowadzali z Francji; haft w materiach pomienionych był
2712   8|            pomienionych był tak ułożony w sztuce, jak i w których
2713   8|                 ułożony w sztuce, jak i w których miejscach miał przypadać
2714   8|                miejscach miał przypadać w sukni. Do mankietów około
2715   8|           najdroższych kamieni~robione; w inne zaś czasy używali guzików
2716   8|          szmuchlerskiej roboty albo też w cale szmuchlerskich.~Głowy
2717   8|      szmuchlerskich.~Głowy nosili jedni w naturalnych włosach, podług
2718   8|                mody fryzowanych, drudzy w pudrowanych, inni, najwięcej
2719   8|                 inni, najwięcej starzy, w wielkich perukach pół policzków
2720   8|             włosów przyrodzonych kładli w worki kitajkowe czarne,
2721   8|                 pudrem oblepiał i kiedy w izbie musiał z głowy przenieść
2722   8|                mającemu, widzieć Niemca w najtęższy mróz z gołą głową
2723   8|                 po ulicy biegającego, a w futrze ciężkim, wilczym
2724   8|               kiedy miał mieć audiencją w senacie turecki poseł, wtenczas
2725   8|                 dla osłabionej pamięci, w kobietach prędzej niż w
2726   8|                 w kobietach prędzej niż w mężczyznach wietrzejącej,
2727   8|           nicianą, wstążkami rozmaitymi w pukle powiązanymi opięta.
2728   8|              szyją, drugi raz zawinięte w górę. Żółte kornety pod
2729   8|                 stroju staroświeckiego. W zimową porę na kornet zażywały
2730   8|             twarz na dobrą dłoń, tak iż w takowym duecie pod gębą
2731   8|      podwiązanym wydawała się twarz jak w głębokim pudle. A kiedy
2732   8|                 głębokim pudle. A kiedy w nim czuły zbytek ciepła,
2733   8|           zbytek ciepła, to go zawijały w miarę skroni. Duety nie
2734   8|                  najeżonych na drutach, w których modnym damom było
2735   8|                 damom było ciepło, choć w trzaskący mróz, bo moda
2736   8|              paryskiego upinano podobne w Warszawie, skąd rozchodziły
2737   8|                po całym kraju. Choć zaś w domu mogłaby sobie niejedna
2738   8|         siedziały z swoimi dziewczętami w sklepach, z oknami - w zimie
2739   8|     dziewczętami w sklepach, z oknami - w zimie dla ciepła, w lecie
2740   8|            oknami - w zimie dla ciepła, w lecie dla kurzawy-zamkniętymi,
2741   8|               źle umieszczonego zginęło w drodze denko z kornetem.
2742   8|                  a przy tym podochocony w nadzieję korneta, bierze
2743   8|                 korneta, bierze pudełko w ręce, niesie prosto i oddaje
2744   8|            biorącej za spód wpadła ręka w próżne pudło, uderzyła go
2745   8|                 przodu i z tyłu, gładko w górę wymuskanymi i wypudrowanymi,
2746   8|               materyj tęgich bławatnych w kwiaty, samych jedwabnych
2747   8|                 podszywane były futrem, w lecie kitajką albo płótnem
2748   8|                  Dalej te jupeczki były w stan wcinane opięto, na
2749   8|             jedwabiem, złotem i srebrem w kwiaty haftowaną, kolorów
2750   8|              przeźroczystości. Na plecy w miarę łopatek spuszczał
2751   8|          redutach, na których całe noce w przysionkach zimnych pokutować
2752   8|             wpół udów, trwał długi czas w modzie, choć nastały inne
2753   8|         jupeczki kazakinkami; a gdy się w takie jupeczki stroiły,
2754   8|       stosowanymi; a na takie kazakinki w zimne czasy kładły kontusiki
2755   8|           ogonem, który paziowie nosili w ręku za swoimi paniami.~
2756   8|             przodu, i że nie miał fałdu w tyle przez całe plecy aż
2757   8|             małe perłowe lub rubinkowe; w złoto oprawne, potem większe
2758   8|            złoto oprawne, potem większe w figurę róży z brylantów
2759   8|        krepinowych albo też jedwabnych, w siatkę robionych; przez
2760   8|                 dla modestii, osobliwie w kościołach, jak dla uniknienia
2761   8|               palec. Te rękawiczki były w różnych kolorach, częstokroć
2762   8|                wachlarza nigdy nie były w drodze i na przechadzce,
2763   8|               na przechadzce, a nawet i w domach zasłaniały się nim
2764   8|                 kwiatów.~Pończochy były w modzie zimową porą wełniane,
2765   8|                białego koloru, ponieważ w takich wydaje się noga subtelniejsza;
2766   8|              noga subtelniejsza; i choć w mróz dokucza zimno, ale
2767   8|     ukontentowanie, które znajduje dama w swojej sarniej nodze, choć
2768   8|         nieprawda, kiedy niejedna, lubo w jedwabnej pończosze, ma
2769   8|          ładownice.~Trzewiki najdawniej w modzie były u dam dystyngwowanych
2770   8|       dystyngwowanych irchowe, malowane w kwiaty. Ta moda już zaczęła
2771   8|              nóg dystyngwowańszych osób w początkach panowania Augusta
2772   8|           trzewika malowanego obuły się w czarny zamszowy, pręgą na
2773   8|                  skórzanego, a niektóre w błotne czasy i zimowe bocików
2774   8|          trzewików, które bardzo rzadko w tamtych stronach na prostych
2775   8|                  córkach i młynarskich.~W średnich latach panowania
2776   8|                sprzączkę srebrną, która w początkach swoich była mała,
2777   8|          dziewczyny, nie obaczył, tylko w bławatnym trzewiku. Zbytek
2778   8|                 szurgota nie widać było w innym trzewiku, tylko w
2779   8|                 w innym trzewiku, tylko w bławatnym, choć przydeptanym
2780   8|              tegoż samego szewca, który w Warszawie robił bardzo gustowne
2781   8|             trzewiki tuzinami i kopami; w prezentach nawet przedślubnych
2782   8|             salopy na dwóch Francuzkach w Warszawie, Bersouville zwanych,
2783   8|                prędko na osobę włożona, w czym przysługuje się białogłowom
2784   8|                 która mieszczka ustroić w rogówkę, zawsze jej afront
2785   8|              afront zrobiono, dla czego w samym tylko dystyngwowanym
2786   8|                kości obszyta, na jednej w pas, na drugiej w kolano,
2787   8|                jednej w pas, na drugiej w kolano, na trzeciej wpół
2788   8|             najprzód damy, strojące się w rogówkę, spódnicę materialną,
2789   8|                suknią wielką, jaka była w modzie. Nic nie było niewygodniejszego
2790   8|                nad te rogówki; wszędzie w tym stroju było im ciasno.
2791   8|               Siadłszy dwie koło siebie w karecie, musiała jedna drugą
2792   8|               się przy stole, osobliwie w ciasnym zasadzeniu. Jeżeli
2793   8|              zaś nie masz nic tak złego w rzeczach ziemskich, żeby
2794   8|          ziemskich, żeby oraz nie miały w sobie jakiej cząstki dobroci,
2795   8|                 wielką subiekcją, atoli w zwadliwych kompaniach służyły
2796   8|             policzki, obcinali ręce, on w dobrym zdrowiu pod rogówką
2797   8|             jedna go nakryła, a drugie, w kąt zbite na kształt wałów
2798   8|               Rogówki nie trwały dłużej w częstym zażywaniu nad piętnaście
2799   8|                się bez rogówki, nawet i w domu przy gościu. Potem
2800   8|               III te gmachy zawadzające w cale zostały zarzucone,
2801   8|               senatorskim przeznaczone; w takowe dni prezentowały
2802   8|           prezentowały się damy królowi w robach, a zatem na rogówkach.
2803   8|                  O łóżkach i pościelach~W domach wielkich łóżko małżeńskie
2804   8|                obiciem był obity pokój, w którym stało. Kształt jego
2805   8|               środek pokoju postawione. W każdym patatu pańskim takich
2806   8|              karmazynowa, lubo bywały i w różnych kolorach, i z różnych
2807   8|                pierzyna gruba, puchowa, w poszwie bławatnej, w powłoce
2808   8|           puchowa, w poszwie bławatnej, w powłoce cienkiej białego
2809   8|         jedwabną, złotą i srebrną nicią w różne wzory haftowanej,
2810   8|                najczęściej od zakonnicy w klasztorze zamkniętej. W
2811   8|                w klasztorze zamkniętej. W równym czasie z betami nastały
2812   8|         wzdrygając się spania na słomie w karczmie dla pchlów albo
2813   8|                karczmie dla pchlów albo w domu cudzym w obcej pościeli
2814   8|               pchlów albo w domu cudzym w obcej pościeli na czas nieporządnej
2815   8|                  O łóżkach i pościelach~W domach wielkich łóżko małżeńskie
2816   8|                obiciem był obity pokój, w którym stało. Kształt jego
2817   8|               środek pokoju postawione. W każdym patatu pańskim takich
2818   8|              karmazynowa, lubo bywały i w różnych kolorach, i z różnych
2819   8|                pierzyna gruba, puchowa, w poszwie bławatnej, w powłoce
2820   8|           puchowa, w poszwie bławatnej, w powłoce cienkiej białego
2821   8|         jedwabną, złotą i srebrną nicią w różne wzory haftowanej,
2822   8|                najczęściej od zakonnicy w klasztorze zamkniętej. W
2823   8|                w klasztorze zamkniętej. W równym czasie z betami nastały
2824   8|         wzdrygając się spania na słomie w karczmie dla pchlów albo
2825   8|                karczmie dla pchlów albo w domu cudzym w obcej pościeli
2826   8|               pchlów albo w domu cudzym w obcej pościeli na czas nieporządnej
2827   8|             Drugi modny zbytek nastąpił w pojazdach i karetach. Dwojakie
2828   8|         przezwanym, oprócz których były w używaniu skarbniki, karabony,
2829   8|               należy do wozów, była też w pierwszych leciech panowania
2830   8|           panowania Augusta III jeszcze w zażywaniu, lubo rzadkim,
2831   8|            osobliwie studenci, skoro ją w jakim mieście postrzegli,
2832   8|               omięszkali, zbiegłszy się w kupę do kilkunastu, póty
2833   8|         jadącego z miasta lub do miasta w dziennej porze, nie chybiło.~
2834   8|            chybiło.~Długi czas nie było w kraju innych karet, tylko
2835   8|          majętni nie ściągali do kraju, w którym mały był na ich towary
2836   8|              także miasto swoje Końskie w Sendomirskiem, gdzie także
2837   8|      pryncypalnych miastach, mianowicie w Warszawie.° Że jednak we
2838   8|           cudzoziemski, przeto zrobione w kraju powozy, by też najlepsze,
2839   8|              morzem sprowadzonych, lubo w samej rzeczy były tworem
2840   8|            skądinąd, tylko ile celowała w modzie i w guście to sądzącym
2841   8|                 ile celowała w modzie i w guście to sądzącym za piękniejsze,
2842   8|              czyli lisztwami brązowymi, w ogniu suto wyzłacanymi,
2843   8|                wyzłacanymi, adornowane, w środku zaś aksamitem i galonami
2844   8|                z taflów zwierciadlowych w ramy bogate osadzonych i
2845   8|          wysokość taka, aby osoba mogła w niej wygodnie stanąć. Pudło
2846   8|                oraz skrzynką stangreta, w której chował zgrzebło,
2847   8|             paradzie, jako o tym będzie w swoim miejscu.~Jakie było
2848   8|              wszystkim szamerunkiem jak w karecie, i zwało się czaprakiem;
2849   8|                gustu pańskiego, jakiego w tej randze chłopca chował,
2850   8|             były obluzowane, zawsze się w takowym razie błota lub
2851   8|                uwaliwszy nogi siedzącym w karecie jakby piechotnym,
2852   8|                pałace mieli, mianowicie w Warszawie, która długo (
2853   8|             mogły się uchylać cokolwiek w górę, gdy o co twardego
2854   8|                 były nadkładane żelazem w górę zakrzywionym na kształt
2855   8|           gąsiorem zwanej, aby wygodnie w obracaniu karety koła przednie,
2856   8|               pudła były niskie, tak iż w nim siedząca osoba stanąć
2857   8|               ani pił błota, ale został w karecie drzwiami przymknięty,
2858   8|            mocne, przybite do podnóżka, w które ucha wsuwał stangret
2859   8|             czarno, a niektóre malowano w pasy. Tegoż właśnie czasu
2860   8|                że nie mogło mieścić się w nich obok siebie dwie osoby,
2861   8|          nieludzkie i smutne, osobliwie w drodze. Zostali przy karetach
2862   8|              bogatszych kupców, nastały w końcu panowania Augusta
2863   8|               po parze koni i stangreta w barwie, najmując potrzebującym
2864   8|                 stangreta ująć, albo go w takim miejscu przytrzymać,
2865   8|              Inaczej, jeżeli nie dostał w garść jakiego pieniądza,
2866   8|               przywieźli do Warszawy; i w drugim razie, kiedy który
2867   8|               albo też jechać konno niż w karecie parokonnej.~Ale
2868   8|                 karecie parokonnej.~Ale w sześciu leciech ostatnich
2869   8|             poczęli się panowie ujmować w ekwipażach i kalwakatach;
2870   8|              Zatem karet używanie, jako w parę koni od sześciu łatwiejsze,
2871   8|               się widzieć pieszo, tylko w karecie lub kolasce jakiej
2872   8|             wsiadaniu i wysiadaniu. Ale w dni galowe u dworu pierwsi
2873   8|            wciąż mody sześciokonnej tak w dni galowe, jako i niegalowe.
2874   8|                 albowiem miał swój czas w dzień; w nocy nie był potrzebny,
2875   8|                 miał swój czas w dzień; w nocy nie był potrzebny,
2876   8|              był potrzebny, ale błoto i w nocy kazało zaprzęgać po
2877   8|               panowie jedni nad drugich w cugi i szory; mówmy o każdym
2878   8|                 kształtne; taki cug był w najpierwszym szacunku. Dobierano
2879   8|                  i te gatunki koni były w używaniu pierwszych lat
2880   8|             jaśniejszą, ani ciemniejszą w jednym, jak w drugim, o
2881   8|               ciemniejszą w jednym, jak w drugim, o co że w polskich
2882   8|           jednym, jak w drugim, o co że w polskich osobliwie i tureckich
2883   8|         najrówniejszy, i gdy ten dobrze w podobieństwie odpowiadał,
2884   8|             dobry i paradny.~Szory były w używaniu trojakie: pierwsze
2885   8|                 do cugów sześciokonnych w podróżach i prywatnym jeżdżeniu
2886   8|            sztuki srebrne albo mosiężne w ogniu pozłacane lub posrebrzane,
2887   8|                 sascy lub karwanierowie w paradnych mundurach byli
2888   8|             lokaje przed końmi, hajducy w długich kontuszach, w wysokich
2889   8|           hajducy w długich kontuszach, w wysokich węgierskich magierkach
2890   8|        konserwowani) pajucy, po turecku w bogate materie suto ubrani.
2891   8|                 i czterech paziach, ale w drugim zaraz roku tak szumny
2892   8|        orderowych na dzielnych koniach, w bogatych siądzeniach, z
2893   8|              liberia królewska i kareta w sześć koni, pospolicie izabelowatych,
2894   8|             przodu i z tyłu, siedzącego w karecie samego jednego,
2895   8|               drabantów lub karwanierów w bogatych koletach, z jednym
2896   8|         oficjerem na froncie i z drugim w odwodzie. Na widok takiego
2897   8|          osadzona, jeżdżono nią i tylko w samą godzinę przejazdu królewskiego
2898   8|            przepych wyczytuje Czytelnik w tym wjeździe królewskim,
2899   8|           różnych dworów zebrana, która w Warszawie za rozkazem marszałka
2900   8|                godziło, i nie wychodził w innym składzie biletów,
2901   8|                 składzie biletów, tylko w składzie prośby. Ale że
2902   8|          marszałka wielkiego koronnego; w oddaleniu o kilka kroków
2903   8|               nie odprawował się, tylko w dzień, ten zaś nie miał
2904   8|                jeżeli kareta jego gdzie w kącie innymi karetami była
2905   8|              stąd wypadało karetom stać w miejscu, toż samo i koniom
2906   8|          masztalerze i pacholicy nudząc w takim położeniu kilka godzin,
2907   8|          postrzegli kogo przechodzącego w wilczurze lub w barankach,
2908   8|          przechodzącego w wilczurze lub w barankach, lub w lisach,
2909   8|          wilczurze lub w barankach, lub w lisach, nie omięszkali krzyczeć
2910   8|                mu albo się z nim równał w zajeżdżaniu, prędzej sobie
2911   8|               swojemu panu. Co wszystko w tumulcie i w nocy uchodziło,
2912   8|                Co wszystko w tumulcie i w nocy uchodziło, choć przez
2913   8|             mniejszych szkód i szwanków w podrapanych sukniach, w
2914   8|                 w podrapanych sukniach, w pozbytych okach i potaśmowanych
2915   8|          niejednemu tak się trafiło, iż w zepsutej karecie, albo o
2916   8|          zepsutej karecie, albo o drugą w ciasnym kącie, mianowicie
2917   8|               ciasnym kącie, mianowicie w bramie, uwadzonej, tak iż
2918   8|             cisnąc się do zajazdu, choć w przeciwną stronę wykierowawszy,
2919   8|              przypadek nie potkał, póty w karecie siedział, póki go
2920   8|               marszałek wielki koronny, w wielu rzeczach zatrudniał
2921   8|               plac wolny i że jej nicht w zajeżdżaniu wyprzedzać nie
2922   8|         wkorzeniając się coraz bardziej w zwyczaj i szerząc od masztalerzów
2923   8|                jaki bal damy zaproszone w nocy, w tłoku wysiadały
2924   8|                 damy zaproszone w nocy, w tłoku wysiadały z karet,
2925   8|        wygarbowaniem mu skóry należycie w kozie; ale darmo, bo skoro
2926   8|            swawole wyrabiali. A gdy się w tamten kąt, gdzie był hałas,
2927   8|             przysionku, nie wpuszczając w środek między te szyldwachy
2928   8|           żadnego służalca, ale każdego w tył żołnierzy wypychając.
2929   8|              zaś do wrzasku, ten został w modzie, jako żadnym sposobem
2930   8|             Czwartek, ledwo hamując się w swywoli w pierwszy piątek
2931   8|             ledwo hamując się w swywoli w pierwszy piątek postny,
2932   8|              Jezusowego poświęcony, był w wielkiej obserwie; przeto
2933   8|           wielkiej obserwie; przeto już w niego tańcować nie śmieli,
2934   8|       gardzielów tłustości mięsopustne.~W domach atoli biskupich i
2935   8|               dwunastą godzinę północną w ostatni wtorek na środę
2936   8|                 wtorek na środę ani raz w taniec nogą posunąć nie
2937   8|             Skoro ta wybiła, zaraz dudy w miech, a kompania do poduszki
2938   8|              oboje państwo wpisani byli w jaki zakon tercjarski.~Takowe
2939   8|                służącą i co tylko mieli w domu dorosłego, nie zostawując
2940   8|               dorosłego, nie zostawując w nim, tylko małe dzieci pod
2941   8|                 ciągnęli dalej, aż póki w kolej do tych, którzy zaczęli
2942   8|         zapaśnych szpiżarniów, niedługo w domach swoich kompanią zabawili,
2943   8|             zabawili, ile już deboszami w innych domach dostatniejszych
2944   8|                się te kuligi zwyczajnie w przedostatni tydzień zapustny
2945   8|                i brawury te kuligi były w województwie rawskim, gdzie
2946   8|                jak leśne jabłko, suknie w płatki na nim podrapali
2947   8|           kuligu, jako też i bez niego, w kuse dni zapustne (tak albowiem
2948   8|       przestrajali się i przekształcali w różne figury: mężczyźni
2949   8|                 postać na siebie brali; w ostatni zaś wtorek jeden
2950   8|                szyi zawiesiwszy, stanął w kącie pokoju na stołku,
2951   8|           kobiercem do ściany przybitym w pół pasa zasłoniony, wydając
2952   8|             zasłoniony, wydając się jak w ambonie; miał kazanie z
2953   8|        zapustnego.~Po wieczerzy mięsnej w ostatni wtorek dawali około
2954   8|                 podkurek; była wszędzie w używaniu tak w wielkich
2955   8|                 wszędzie w używaniu tak w wielkich domach, jako też
2956   8|               wielkich domach, jako też w małych.~Po wielkich miastach
2957   8|            małych.~Po wielkich miastach w Stępną Środę czeladź jakiego
2958   8|                 ale najwięcej na wsiach w ostatni wtorek bywało we
2959   8|                kiełbasy, jajca, z czego w samej rzeczy mogli zrobić
2960   8|            obeszło.~Zaś przy kościołach w Stępną Środę po miastach
2961   8|              dystyngwowaną, postępowała w kościół z dobrą miną, gdy
2962   8|                                  Comber~W Krakowie tylko samym był
2963   8|               samym był ten zwyczaj, że w pierwszy czwartek postny
2964   8|            rozmaitego jadła i trunków i w środku rynku, na ulicy,
2965   8|                      O Wstępnej Środzie~W ten dzień w kościołach dawano
2966   8|            Wstępnej Środzie~W ten dzień w kościołach dawano ludowi
2967   8|        posypował głowy popiołem z palmy w Kwietną Niedzielę święconej (
2968   8|                 tym sposobem, że kiedyś w proch się obróci, zatem
2969   8|               nie wszyscy byli sposobni w Stępną Środę do przyjęcia
2970   8|       kościołach, mianowicie po wsiach, w pierwszą niedzielę postu.
2971   8|              pod panowaniem Augusta III w latach początkowych, że
2972   8|               słabości przyjąć popielcu w kościele, prosili o niego,
2973   8|                o niego, aby im był dany w łóżku.~Lecz ku końcu panowania
2974   8|              gdy wiara stygnąć poczęła, w młodzieży osobliwie duchem
2975   8|              ledwo miał ciżbę do siebie w kościele, i to najwięcej
2976   8|               go, gdy nicht nie prosił, w cale zaniechano. Ale natomiast
2977   8|                 z popiołem bywała długo w używaniu po miastach i po
2978   8|            okazją wolno było, osobliwie w Warszawie, gdzie Żydzi,
2979   8|                 więc afrontowanie Żydów w cale nie tylko w ten sposób,
2980   8|     afrontowanie Żydów w cale nie tylko w ten sposób, ale i w inny
2981   8|               tylko w ten sposób, ale i w inny wszelki ustało. ~ ~
2982   8|              jutrzni i Wielkiej Środzie~W Wielką Środę, po odprawionej
2983   8|                  po odprawionej jutrzni w kościele, która się nazywa
2984   8|            zamięszania, które się stało w naturze przy męce Chrystusowej,
2985   8|                  Ale chłopcy szybciejsi w nogach od starych dziadów,
2986   8|              Lecz i ta swawola chłopców w zwyczaj wprowadzona, jako
2987   8|         biednych Żydków, za wdaniem się w to szkolnych profesorów
2988   8|           grzechotki; te miały początek w Wielki Czwartek, a koniec
2989   8|               Wielki Czwartek, a koniec w Wielką Sobotę; trwały przez
2990   8|              czyniąc nimi przykry hałas w uszach przechodzącym. Grzechotka
2991   8|              narzędzie małe, drewniane, w którym deszczka cienka,
2992   8|                Pobożne zwyczaje polskie w dzień Wielkiego Piątku opisałem
2993   8|                 ma miejsce śledź i żur. W Piątek Wielki wieczorem
2994   8|            Piątek Wielki wieczorem albo w sobotę rano drużyna dworska
2995   8|                 go, żeby garnek z żurem w kawale sieci wziął na plecy
2996   8|               mający dół kopać żurowi i w nim go pochować. Gdy się
2997   8|                 szedł z rydlem, uderzył w garnek, a żur natychmiast
2998   8|              Była to swawola powszechna w całym kraju tak między pospólstwem,
2999   8|                 między dystyngwowanymi: w poniedziałek wielkanocny
3000   8|             wodą kobiety, a we wtorek i w inne następujące dni kobiety