Part

1001 Obra|              aktów po kątach rzuconym i wspaniałemu przyciskowi,
1002 Obra|          wzrok na czarnym krucyfiksie i Chrystusie z kości słoniowej
1003 Obra|          Chrystusie z kości słoniowej i jakieś błogie ciepło napełnia
1004 Obra|            gdzie w takich biurach iść i czego szukać, to przede
1005 Obra|         wszystkim patrzysz na wytartą i jakby wyżłobioną licznymi
1006 Obra|               rodzaj wpółprzyćmionego i ciasnego kojca, gdzie się
1007 Obra|          rzutem oka obejmuje sytuację~i kierunek twego spojrzenia.~-
1008 Obra|              z którego się sypie kurz i wręcz słowom jego zaprzecza-~
1009 Obra|            strasznie wszystko niszczą i że gdyby im tylko książek
1010 Obra|             Wchodzi wreszcie strażnik i w milczeniu staje w progu. "
1011 Obra|           poglądów na jej stan obecny i nagle przerywa sobie od
1012 Obra|           pochwalił czystości schodów i korytarzy w tej samej chwili,
1013 Obra|               cię na nich woń stęchła i o mdłości przyprawić mogąca.
1014 Obra|            ogolona głowa, twarz szara i siwy kubrak odbijają od
1015 Obra|               strażnik zatrzymuje się i wysunąwszy wielki klucz
1016 Obra|        ciekawością, szyderczą niemal, i trącają się łokciami. Wreszcie
1017 Obra|         pchają się, pociągając nosami i wzdychając głośno. Jeśli
1018 Obra|     urządzenia izby, widoczne zresztą i bez tych objaśnień.~- Ot,
1019 Obra|             uwagą, mówi bardzo głośno i bardzo obficie.~Gdy wzrok
1020 Obra|               mruga oczyma, podchodzi i pokazuje ci szydełkową robotę,
1021 Obra|        opłaciło jej się...~Macha ręką i uśmiecha się gorzko. Po
1022 Obra|           głowę, podaje pierś naprzód i zatrudniwszy białe palce
1023 Obra|              jego buty, jego kolana - i audiencja skończona. Taż
1024 Obra|            rzuca się okiem na szewców i krawców, do kuchni, gdzie "
1025 Obra|          bierze od kucharza warząchew i proponuje ci skosztowanie -
1026 Obra|              pana nadzorcę rzodkiewkę i skąd powracasz do kancelarii.~
1027 Obra|          będziesz mógł z nimi pogadać i ,,wpłynąć na nie".~Spodziewam
1028 Obra|           chwilę był wybiegł, powraca i prosi cię na wszystko, abyś
1029 Obra|              podrosłymi nieco włosami i w cywilnym ubraniu przeciera
1030 Obra|      rzodkiewka, bułeczki, sery, piwo i wino. Na próżno się upierasz,
1031 Obra|          drodze konie cię nie poniosą i karku nie skręcisz, znaczy
1032 Obra|                prowadzi cię na schody i pod numery, takie same miewa
1033 Obra|             przyjścia twojego kazania i tak samo zaprasza cię na
1034 Obra|            rozprawy z dostawcą grochu i sadła. Jeszcze innym wypadają
1035 Obra|            jest droga powściągliwości i umiarkowania. Przede wszystkim
1036 Obra|           wszystkim nie należy niczym i nigdy wzbudzać nieufności
1037 Obra|             masz prawo tu przychodzić i że otwieranie ci numerów
1038 Obra|             wcale od jego grzeczności i łaski, którą byś potrzebował
1039 Obra|  spostrzegłszy cię pochyli głowę siwą i pójdzie wprost na schody
1040 Obra|             przerywały swoje zajęcia, i zaczynasz z nimi najpotoczniejszą
1041 Obra|          obrazy boskiej, śmiertelnych i powszednich grzechów. Nigdy
1042 Obra|         przychylając się do robotnicy i nie odbierając jej roboty
1043 Obra|           nigdy zaś o nazwisko, które i tak ci sama aresztantka
1044 Obra|               jak np. obcięcie włosów i brzydki czepiec więzienny.
1045 Obra|              przeszłością aresztantki i jej nadziejami na przyszłość,
1046 Obra|            ich nie ma, a podtrzymywać i kierować nimi tam, gdzie
1047 Obra|           nimi tam, gdzie chwieją się i gasną.~Nie posługujesz się
1048 Obra|               chwili takimi pytaniami i odpowiedziami, które by
1049 Obra|               by zarówno do niej, jak i do dziesięciu innych stosować
1050 Obra|            masy ogólnego przestępstwa i ogólnej kary wydobywasz
1051 Obra|              wielką delikatność uczuć i łatwość stawiania się w
1052 Obra|                uśmiecha się widząc to i jest wzruszoną. Jeśli dziecko
1053 Obra|         dziecko było tym razem brudne i zaniedbane, niech cię to
1054 Obra|     znajdziesz je z pewnością wymytym i w czystej koszulce.~Poruszasz
1055 Obra|       koszulce.~Poruszasz się, mówisz i czynisz to wszystko z zupełnym
1056 Obra|               o obróbce lnu, o tkaniu i bieleniu płótna, o pieśniach
1057 Obra|           przy wspólnej pracy na polu i w chacie. Jeśli to jest
1058 Obra|             kątach słychać szlochanie i wycieranie nosów w grube
1059 Obra|          większa część klęka, wzdycha i bije się w piersi. Nie zwracasz
1060 Obra|             uwagi na te. które stoją, i odmawiasz głośno, z wolna: "
1061 Obra|           wszystkie, prócz Żydówek, a i na tych znać powagę chwili.~
1062 Obra|             do- pytujesz się o rodzaj i stopień winy. Twoim tryumfem
1063 Obra|              to w takiej rozciągłości i z takimi szczegółami, jakich
1064 Obra|             iść na flaki, pić zdrowie i oglądać laurki "wielmożnego".
1065 Obra|                obejrzał, zażył tabaki i zmrużywszy lewe oko, jak
1066 Obra|              proszę łaski pani. Dzika i Dzika. Tak tu na nią wołają.~-
1067 Obra|              papierów...~Poruszył się i szedł dalej, to drepcąc
1068 Obra|            parę kroków, to przystając i biorąc tabakę.~Naraz odwrócił
1069 Obra|               Murzyny, aż jeden sobie i pannę przywiózł. Od rodziców
1070 Obra|      poturbował, bo się nie dała brać i strasznie do oczów skakała-
1071 Obra|          chodziła, rękami wymachiwała i cości gadała a gadała, ale
1072 Obra|            mógł wiedzieć. Bez to myją i Dziką przezwali, że to i
1073 Obra|              i Dziką przezwali, że to i takiej czarniawej urody
1074 Obra|        cięgiem śmiała. Cha, cha, cha! i cha. cha. cha! Aż się, bywało,
1075 Obra|              ziemię jak drewno ciśnie i targa się za włosy i płacze
1076 Obra|           ciśnie i targa się za włosy i płacze tak, że aż się człowiekowi
1077 Obra|             To jak ona tak śmieje się i płacze, to jedna i druga
1078 Obra|         śmieje się i płacze, to jedna i druga do mej z pięścią...
1079 Obra|              wielmożny tu przesadził, i tak tera siedzi.~- Tu, pod
1080 Obra|              lat temu, nie więcej.~-- I wy tam do niej chodzicie?~-
1081 Obra|              klucz przekręcił w zamku i puścił mnie przed sobą.~
1082 Obra|         wesołe barwy dziwnie odbijały i od tego dnia zimowego, i
1083 Obra|              i od tego dnia zimowego, i od brunatnej więziennej
1084 Obra|             Jakub do stolika podszedł i zapytał, czemu obiadu nie
1085 Obra|        poniosła się nieco na łokciach i odwróciwszy głowę, pałającymi
1086 Obra|          piękną była jej twarz śniada i niezmiernie wynędzniała,
1087 Obra|              z piersi kilka gniewnych i szorstko brzmiących wyrazów
1088 Obra|          Nagle wzrok jej padł na mnie i odbił ogromne zdumienie.
1089 Obra|       spuściła nogi, poprawiła suknię i podniosła się nie zdejmując
1090 Obra|              jej była gibka, szczupła i składna.~Patrzyłam na nią
1091 Obra|            ten wyniósł się dyskretnie i drzwi za sobą przymknął.~-
1092 Obra|              zaczęła, przymknęła oczy i szukając ręką oparcia padła
1093 Obra|               uderzyła w ścianę głową i zaniosła się wielkim płaczem...~-
1094 Obra|               chwycił ją spazmatyczny i niepowstrzymany śmiech,
1095 Obra|              to może kwadrans, a może i dłużej, w którym to czasie
1096 Obra|           Dziką. Rozpięłam jej stanik i zmaczawszy chustkę w dzbanku
1097 Obra|           potem przy niej, objęłam ją i przycisnęłam głowę jej do
1098 Obra|           łkanie, rozdzierające zrazu i rozpaczliwe, potem coraz
1099 Obra|          poduszce, otuliłam ją kołdrą i wyszłam cicho na palcach.
1100 Obra|       Spojrzał na mnie, pokiwał głową i zmrużywszy lewe oko zażył
1101 Obra|              sam rady dać nie umiesz, i przyprowadzić mi tu ich
1102 Obra|           wyprostowany w kij strażnik i zniknął za progiem.~"Wielmożny"
1103 Obra|           przez zęby: "cymbał", siadł i zaczął gładzić pulchną,
1104 Obra|               bujne faworyty na prawą i na lewą stronę. Mitygował
1105 Obra|               suchą, czarniawą twarzą i zuchwałymi oczyma, po których
1106 Obra|            których przelatywały złote i czerwone ognie. Dość było
1107 Obra|           daszka, oczy w podłogę wbił i zaczął trząść wielką, wciśniętą
1108 Obra|                Żarło go coś widocznie i krew z niego ssało. A nie
1109 Obra|            podlegają dawni więźniowie i recydywiści, ale jakaś nagła
1110 Obra|          recydywiści, ale jakaś nagła i niepowstrzymana ruina, od
1111 Obra|      potrącony palcem padnie o ziemię i w proch się rozsypie. Twarz
1112 Obra|             jakaś niezgłębiona troska i wielki, wielki, niezwyciężony
1113 Obra|           zmieniła, go miała przedtem i mieć będzie potem, zawsze,
1114 Obra|          więzień wystąpił ku środkowi i odrzekł śmiało:~- A nic,
1115 Obra|               Już po tym jednym ruchu i po tonie mowy poznałam,
1116 Obra|    pobłażaniem jakie tu tylko dawnych~i dobrze znanych aresztantów
1117 Obra|           Wielmożny" zmarszczył czoło i zwróciwszy się do strażnika
1118 Obra|         przystosował, przełknął ślinę i szybko mrugając wytrzeszczonymi
1119 Obra|         Osmólec, przekrzywiając głowę i mrużąc lewe oko. - A skąd
1120 Obra|               nagle po dwakroć Onufer i podniósł wzrok błędny przed
1121 Obra|             jestem kazienny hareśtant i wygodę swoją muszę mieć,
1122 Obra|               wszystko z kaźny idzie! I jadło, i mundur, i spanie,
1123 Obra|               z kaźny idzie! I jadło, i mundur, i spanie, i wszystko
1124 Obra|             idzie! I jadło, i mundur, i spanie, i wszystko z kaźny
1125 Obra|            jadło, i mundur, i spanie, i wszystko z kaźny na mnie
1126 Obra|              doświadczeni więźniowie, i to z powodzeniem. Jakub,
1127 Obra|            brwi miał lekko zbiegnięto i palcami podług zwyczaju
1128 Obra|           oczy podnosiły się przy tym i spuszczały długim, powłóczystym
1129 Obra|        stokroć ważniejszymi sprawami.~I ta kancelaryjna taktyka
1130 Obra|            osób trzecich, wypadkowymi i niepożądanymi świadkami
1131 Obra|      doskonale role wszystkich innych i że pomimo to sztuka ta odgrywała
1132 Obra|        polityka. Kuzdy ma swój hunor! I pan strażnik ma swój hunor,
1133 Obra|               strażnik ma swój hunor, i wielmożny nadzorca ma swój
1134 Obra|      wielmożny nadzorca ma swój hunor i ja mam swój hunor. Kiedym
1135 Obra|             szewcom od łojenia porwał i jak gromnicę przy pryczy
1136 Obra|        wielmożny", głowę uniósł nieco i spod brwi nasuniętych gniewnie
1137 Obra|            Strażnik stał wyprostowany i również w twarz "wielmożnego"
1138 Obra|         pajęczyny wiszącej nad piecem i dwa palce w tabakierce trzymał.
1139 Obra|                jak się układzie, toby i spał. bo ma ze wszystkim
1140 Obra|              sumienie: ataki duszegub i dysperak to i sam nie śpi.
1141 Obra|          ataki duszegub i dysperak to i sam nie śpi. i drugiemu
1142 Obra|            dysperak to i sam nie śpi. i drugiemu nie da!~Ino światło
1143 Obra|           chwalić Boga, swój wyrok ma i za swój siedzi, a do inszych
1144 Obra|           same porządne ludzie siedzą i już! Wie pan strażnik?~Nastawił
1145 Obra|            pan strażnik?~Nastawił się i aż w biodrach przysiadł.
1146 Obra|             stary Jakub splunął w bok i z szelestem ślinę butem
1147 Obra|           decyzja. Podszedł do fotela i uścisnął "wielmożnego" za
1148 Obra|         głupością do kancelarii latał i wielmożnego pana fatygował?
1149 Obra|         wielmożny pan nade mną ojciec i opiekun najkochańszy! Żeby
1150 Obra|                 Tu nos w palce wytarł i chlipać począł. Zapatrzył
1151 Obra|               hu! hu! A ja ojca swego i wielmożnego opiekuna, i
1152 Obra|               i wielmożnego opiekuna, i dobrodzieja swego nie będę
1153 Obra|           wielmożny pan za matkę stoi i za wszystkie majętności!
1154 Obra|           wielmożnemu panu nóżki umył i brud wypił, hu! hu!... Jak
1155 Obra|               bystrejmowie się kochał i obrotnego języka rad słuchał.~
1156 Obra|              plackiem na podłogę padł i buty "wielmożnego" całował
1157 Obra|              już trzeci raz tu siedzi i przykładem dla innych być
1158 Obra|          nadzorca. - Ruszaj pod numer i żeby mi tam było spokojnie!
1159 Obra|             Rozumiem, wielmożny ojcze i opiekunie najukochańszy!
1160 Obra|             jakoś łez nie było widać, i ku progowi się cofnął.~Zaparty,
1161 Obra|       korzysta, aby łeb stary zwiesić i zdrzemnąć na chwilę. Co
1162 Obra|       nadzorcy, ten był promieniejący i poglądał na mnie z pogodnym
1163 Obra|              że aresztant tyle sprytu i polityki okazał, a jego
1164 Obra|                zdawał się nie widzieć i nie słyszeć wcale: głową
1165 Obra|           tylko na obie strony chwiał i brwi na zżółkłym i zoranym
1166 Obra|             chwiał i brwi na zżółkłym i zoranym przedwcześnie czole
1167 Obra|               jakby się dziwił czemuś i czymś przerażał w sobie-Po
1168 Obra|             nagle trząść się zaczynał i stękał jak ciężko chory
1169 Obra|            niego rękę w kułak ścisnął i wysuniętym knykciem wielkiego
1170 Obra|              Wielki Onufer ocknął się i spojrzał na niego zmąconym
1171 Obra|              zaraz oczy wbił w ziemię i brwi nad czołem w niezmiernym
1172 Obra|           kiedy nasz wielmożny ojciec i opiekun najukochańszy do
1173 Obra|          chudziaszek! Inom go, raz... I ani drgnąłl Ani tchu nie
1174 Obra|          głową splasnął, palce splótł i czołem o podłogę z głuchym
1175 Obra|            pokoju od Onufra dzieliła, i przybladł nerwowo. Był wrażliwy
1176 Obra|       przybladł nerwowo. Był wrażliwy i nie lubił scen przechodzących
1177 Obra|           kroków ku środkowi postąpił i pochylając się z miną zaufańca
1178 Obra|              z miną zaufańca rzekł:~- I nie bydlę to, proszę wielmożnego?
1179 Obra|               to, proszę wielmożnego? I to tak bez caluśkie noce
1180 Obra|               gniewnymi oczyma groźne i drgające.~Chwile trwało
1181 Obra|             ku "wielmożnemu" podniósł i nozdrza nastawił.~Tak zmyślny
1182 Obra|          zerwał się Onufer na klęczki i ręce do "wielmożnego" wyciągnął:~-
1183 Obra|               strawę odejmijcie, ręce i nogi zakujcie, ale dociemnej
1184 Obra|            ręce trzeszczały w stawach i trzęsły się ku "wielmożnemu"
1185 Obra|               mimo woli złożyłam ręce i pochyliłam się ku nieszczęśnikowi.~
1186 Obra|              wtedy pan nadzorca wstał i rzekł suchym głosem:~Na
1187 Obra|               wysłuchaniu oskarżonego i świadków przedstawia się,
1188 Obra|        pilnował, trzeźwy był, uczciwy i spokojny.~Co zaś do osoby
1189 Obra|             bywał srogi, źle ją żywił i w wypłacie zasług krzywdził.
1190 Obra|              wytrwać nie mógł, a byli i tacy, którzy ją już po kilku
1191 Obra|             wzrastającej zgryźliwości i porywczości charakteru kupca
1192 Obra|             Onufer całą robotę w domu i w sklepie sam spełniać musiał,
1193 Obra|              musiał, gotując przy tym i usługując do stołu pryncypałowi.
1194 Obra|          pryncypałowi. Usługiwanie to i gotowanie najwięcej mu się
1195 Obra|               pokrwawionym, z sińcami i guzami na głowie i twarzy.
1196 Obra|            sińcami i guzami na głowie i twarzy. Dziwiono się powszechnie,
1197 Obra|            źle płacony, licho żywiony i codziennie poniewierany,
1198 Obra|               Ci, którzy na uczciwość i pracowitość parobka z bliska
1199 Obra|            niego zawołał, łzy ocierał i znów do roboty stawał.~Tajemnicą
1200 Obra|           piersi parobkowi się rzucał i jak Onufer pocieszał, głaskał
1201 Obra|             Onufer pocieszał, głaskał i całował sierotę, jak go
1202 Obra|                rzucał mu się na szyję i poty go całował, póki się
1203 Obra|            parobek zaś obiad zgotował i na stół podał. Pan jego
1204 Obra|            był w wytkowo złym humorze i pod pretekstem, że zupa
1205 Obra|             tymczasem wypłakał, obmył i ze stołu sprzątać bez żadnej
1206 Obra|              uśpionym zobaczył, złość i żałość w nim zakipiała,
1207 Obra|              decymalnej wadze stojący i uderzywszy nim śpiącego
1208 Obra|             na próg powracający Julek i zobaczywszy trupa, który
1209 Obra|              szyję chłopczynę chwycił i trzymanym jeszcze w ręku
1210 Obra|              w głowę go ugodził. Krew i mózg bryznęły wysoko na
1211 Obra|            ręku.~Ujęty nie bronił się i do spełnionego podwójnego
1212 Obra|            się niezwykle silną budową i olbrzymim wzrostem. Gdy
1213 Obra|        zabitego chłopca, zachwiał się i padł zemdlony. Publiczność
1214 Obra|            namysłem, tabakierkę dobył i zanurzywszy w niej swoje
1215 Obra|               to? Umarł?~- A umarł.~- I z jakiej choroby?~- Choroby -
1216 Obra|           żadnej nie miał. Przecie mu i felczer pijawki stawiał,
1217 Obra|              felczer pijawki stawiał, i pan doktor mu proszki dawał,
1218 Obra|            być jaka choroba, toby się i pokazała. A tu nic!~Zażył
1219 Obra|         zmrużył oczy, pociągnął nosem i tak mówił dalej:~- Tak mu
1220 Obra|               przystąpił, że umarł.~- I cóż to było?~- Cóż ta miało
1221 Obra|              ta miało być! Bieda była i tyle!~Obejrzał się na lewo,
1222 Obra|           ostatnie czasy to już nawet i pod numerem nie siedział,
1223 Obra|             wytrzymać nie mogły, a co i raz, to dalej go, bijatyka.
1224 Obra|                Ale żeśmy go oderżnęli i do ciemnej coś na tydzień
1225 Obra|           tego potem nie chwytał. Ale i tak wskórania z nim nie
1226 Obra|               ta tłuką - peda - niech i zatłuką, żebym ja aby sam
1227 Obra|              na niebie jako rybie oko i cała ona komórka aż biała
1228 Obra|            Tak ja do wielmożnego. Tak i tak, wielmożny panie, tak
1229 Obra|             tak, wielmożny panie, tak i tak - pedam - żeśmy to już
1230 Obra|           Chłop w jednej koszuli stoi i trzęsie się jak ta osika
1231 Obra|           kazał świecę wziąć, zapalić i Onufrowi ją z latarką w
1232 Obra|             chłopisko układło.~Umilkł i zażył tabaki, po chwili
1233 Obra|              mówił dalej:~- Ale mu ta i tak nie plażyło. Jedzenie
1234 Obra|              nie plażyło. Jedzenie to i do trzeciego dnia stało,
1235 Obra|             cości po kątach upatrował i do onego chłopaka, co go
1236 Obra|               Jakby do żyjącego gadał i różnie go ta nazywał, że
1237 Obra|              różnie go ta nazywał, że i rodzony ojciec lepiej by
1238 Obra|       Zanurzył dwa palce w tabakierkę i wziął sporą szczyptę utrząsając
1239 Obra|           utrząsając z niej po trochu i w palcach ją ważąc.~- A
1240 Obra|               lewo, obejrzał na prawo i wziąwszy tabakę, nosem kilka
1241 Obra|          głębie, zapowiadając cudowną i cichą pogodę.~Przed kancelarią
1242 Obra|        którego szary filcowy kapelusz i laskę ze srebrną gałką widać
1243 Obra|          postawie na ganku kancelarii i odpowiadający na pozdrowienia
1244 Obra|                pozdrawiają się wzajem i stają gawędząc niedbale.
1245 Obra|              fasadzie cztery pilastry i pamiątkową tablicę z napisem.
1246 Obra|              przybyłych podnosi głowę i odczytuje go z powagą. Alboż
1247 Obra|               jest wspólną własnością i wspólnym dziełem gminy.
1248 Obra|            jakoś poruszać po okrągłej i błyszczącej tarczy. Tak
1249 Obra|            człowiek ma śpieszyć. Czas i tak leci.~Już tylko parę
1250 Obra|               kancelarii, śmiejąc się i rozmawiając głośno. Nie
1251 Obra|               z koszykiem ogrodowizny i z nową szczotką pod pachą.
1252 Obra|             gmachem gromadki.~Wchodzą i w sieniach już dzielą się
1253 Obra|             na dwie partie: ciekawych i interesowanych. Interesowani
1254 Obra|     dzielących salę na część urzędową i nieurzędową; ciekawi idą
1255 Obra|      nieurzędową; ciekawi idą wolniej i obsiadają ławki biegnące
1256 Obra|                to z drugiej strony co i raz miano sobie coś do powiedzenia;
1257 Obra|               się nagle interesowanym i u balasków miejsca sobie
1258 Obra|            Człowiek może się namyśleć i w ostatniej chwili.~Interesowanych
1259 Obra|               niedawno z wdową ożenił i warsztat chciał rozwinąć;
1260 Obra|                jest stolarz Leu Peter i kilku innych jeszcze.~Każdy
1261 Obra|           Porozpierali się u balasków i gwarzą z cicha. Wdowa Knaus
1262 Obra|           przy tym miłosiernego serca i chętnie by biedotę jaką
1263 Obra|             niezgorszą mieć można. No i żeby dopłata nie bardzo
1264 Obra|          Wolałaby babę... Phi! weźmie i dziada, jak baby nie będzie.
1265 Obra|           Takiego dobrze docisnąć, to i za młodego obsianie od nagłego
1266 Obra|           obsianie od nagłego razu. A i to błogie, co tam gmina
1267 Obra|        szerokich piersiach.~Ale jeden i drugi ogląda się ku drzwiom.
1268 Obra|             młody jeszcze, przystojny i okazały szatyn, którego
1269 Obra|            głowę pan radca oczy mruży i znad złotych okularów po
1270 Obra|        popularność jego. Chrząka tedy i oparłszy obie dłonie na
1271 Obra|        Obejmuje potem oczyma obecnych i tak mówi dalej:~- Ustawy
1272 Obra|              siły opuszczają, choroba i bieda łamie. Jest to powszechne
1273 Obra|            życie, przygarnia nędzarzy i wydziedziczonych, przygarnia
1274 Obra|   wydziedziczonych, przygarnia kaleki i niemocne starce!~Tu pan
1275 Obra|               ze mu tak dobrze idzie, i znów robi pauzę. Żal mu
1276 Obra|            wysoka rzuca okiem na salę i tak kończy:~- Tak jest,
1277 Obra|         panowie! Gmina przygarnia ich i godząc rozumną rachubę z
1278 Obra|            Potrząsa głową energicznie i podnosząc głos mówi:~- Woźny,
1279 Obra|      przechodzi szerokim krokiem salę i znika we drzwiach bocznych
1280 Obra|           ozute, potem ręce zgrabiałe i drżące, które się uszaków
1281 Obra|               próchna! A toć to skóra i kości! Nic więcej!~Niezadowolenie
1282 Obra|             od razu sięgają po czapki i od balasków odchodzą.~Ale
1283 Obra|          radca na szmery te nie zważa i zaledwie Kuntz Wunderli
1284 Obra|            kandydatowi!~Skłonił głowę i dobywszy fular, otarł nim
1285 Obra|              się szczęśliwie ze drzwi i przy progu staje. Pełne
1286 Obra|               teraz na jego zgarbioną i znędzniałą postać. Stoi
1287 Obra|           prostuje się, podnosi głowę i z uśmiechem na obecnych
1288 Obra|       Uśmiecha się tedy do wszystkich i raźno mruga oczyma. Oczy
1289 Obra|           Oczy te są zimne, osłupiałe i stroskane. Stary Kuntz usiłuje
1290 Obra|               Gdy mu się jedno zmęczy i staje w ciemnym swoim dole
1291 Obra|                 Jeszczem ja mocny! O, i jaki mocny! Chleba darmo
1292 Obra|            poradzę. I-wody przyniosę, i drew ułupię, i kartofli
1293 Obra|             przyniosę, i drew ułupię, i kartofli naskrobię, i izbę
1294 Obra|         ułupię, i kartofli naskrobię, i izbę zamiotę... Dużą siłę
1295 Obra|           zaczyna, oczy nieruchomieją i zachodzą wielkimi łzami,
1296 Obra|           podpory. Jedne tylko wąskie i zapadłe usta uśmiechają
1297 Obra|                kiedy dwie łzy ciężkie i zimne toczą się z wolna
1298 Obra|          toczą się z wolna po zmiętej i zbrużdżonej twarzy.~Ten,
1299 Obra|           taki kandydat jak najlepiej i jak najraźniej się przedstawiał.
1300 Obra|          brzytwy, ale starego kubraka i niebieskiej chustki na szyję,
1301 Obra|        łaskawie udzielonej mu pomocy, i rad by przede wszystkim
1302 Obra|          trudnym położeniu.~Trzeba mu i litość wzbudzić, i nie okazać
1303 Obra|          Trzeba mu i litość wzbudzić, i nie okazać się zbyt niedołężnym.
1304 Obra|              Ludzie patrzą na starego i gawędzą głośno. Nie leży
1305 Obra|             porozpierani na balaskach i biorący tabakę, ale pan
1306 Obra|               miał z ośmdziesiąt albo i więcej?~Stary chrząknął.
1307 Obra|                Ale~uśmiecha się tylko i milczy.~- Ile macie lat,
1308 Obra|           potem mówi:~- Siedmdziesiąt i cztery, kochanku! Siedmdziesiąt
1309 Obra|               kochanku! Siedmdziesiąt i cztery!~- A pokaż no, stary,
1310 Obra|         szybkie spojrzenie na woźnego i rozszerzywszy zeschłe wargi
1311 Obra|                  mówi jeden - a to by i kość ugryzł.~- Chleba się
1312 Obra|               głowę, prostuje grzbiet i macha kilka razy ręką, której
1313 Obra|                Ba! gdyby nie nogi!... I nawet nie tyle nogi, co
1314 Obra|           wysiłkiem unosi jedną stopę i stawia ją natychmiast na
1315 Obra|             Interesowani marszczą się i milczą. Galeria, która z
1316 Obra|           Zaraz się ruszy... Zaraz...~I nagle, zebrawszy siły, podnosi
1317 Obra|               przyciska rękami kolana i ku drzwiom~maszerować zaczyna.~
1318 Obra|             woźny odwraca się~do kąta i parska w kułak.~- Dobry!
1319 Obra|               z niezmiernym wysiłkiem i opuszcza na dół, rozpaczliwie
1320 Obra|             przyciskając rękoma chore i obrzmiałe kolana. Tymczasem,
1321 Obra|             patrzy. Zaciska tedy zęby i znów podnosi sztywną i ciężką
1322 Obra|           zęby i znów podnosi sztywną i ciężką nogę.~Nagle staje
1323 Obra|              ciężką nogę.~Nagle staje i szeroko otwiera osłupiałe
1324 Obra|             urzeczony patrzy na niego i zaczyna drżeć jak na wielkim,
1325 Obra|             rysuje się dziwnie twarda i surowa bruzda; oczy jego
1326 Obra|                oczy jego zapalają się i gasną. Niepocieszone, martwe,
1327 Obra|           martwe, stroskane, z dziwem i strachem patrzą się w twarz
1328 Obra|             się, odrywa ręce od kolan i zastawia się nimi. Nie,
1329 Obra|           chce!~Ale woźny przystępuje i bierze go za ramię.~- Co
1330 Obra|            się mogła. Teraz widzi, że i brzytwa, i chustka, i kubrak-
1331 Obra|            Teraz widzi, że i brzytwa, i chustka, i kubrak- tak jak
1332 Obra|              że i brzytwa, i chustka, i kubrak- tak jak na nic...
1333 Obra|         Wunderli opamiętywa się jakoś i znów staje na poprzednim
1334 Obra|           czaszce igra odblask cichej i modrej pogody. Osłupiałe
1335 Obra|        Osłupiałe źrenice podnoszą się i zawieszają kędyś daleko,
1336 Obra|              błękicie.~"Kto wie? Może i nieźle byłoby, żeby się
1337 Obra|         utrzymał. Kto wie? Synowa zła i skąpa, to prawda. Ale umarłby
1338 Obra|            wśród swoich przynajmniej. I wnuki... widziałby co dzień
1339 Obra|        wilgotnieją, stają się miękkie i rzewne; na ustach drży jakieś
1340 Obra|      zmarszczka na czole wygładza się i znika.~Stanowczo nie wygląda
1341 Obra|              był inny.~- A co? W domu i to się przyda - perswaduje
1342 Obra|               do zagajenia licytacji. I tak sprawa ta przeciągnęła
1343 Obra|             ze ściennym zegarem gminy i skinąwszy na woźnego rzecze
1344 Obra|          latach, siły dobrze mu służą i do każdej lżejszej roboty
1345 Obra|               Kto z panów reflektuje? I z jaką dopłatą?~Cisza nastaje
1346 Obra|          liczy się z potrzebą posługi i z groszem.~Sprüngli porusza
1347 Obra|         groszem.~Sprüngli porusza się i przestępuje z nogi na nogę.
1348 Obra|           nogę. Zauważył to pan radca i skłaniając się uprzejmie
1349 Obra|           franków! - rzecze powroźnik i urywa niepewny, czy nie
1350 Obra|            jest, musimy to uwzględnić i stawiać przystępniejsze
1351 Obra|             człowiek silny jeszcze!~- I cóż tam zęby! - odzywa się
1352 Obra|              obaj.~- Kto tam wie, czy i Probst winien! - rzecze
1353 Obra|               najpierw, potem po sali i nagle drżeć zaczyna. Wydaje
1354 Obra|              zaledwie mógł zarobić, a i to z ciężkością. Bluzę płócienną
1355 Obra|         licytuje?~- Sto siedmdziesiąt i pięć! - mówi dobitnie Tödi
1356 Obra|             Kuntz także podnosi głowę i patrzy.~Z boku nieco, bliżej
1357 Obra|           chłopca.~Stary otwiera usta i patrzy z mieszaniną strachu
1358 Obra|           patrzy z mieszaniną strachu i nadziei.~Syn przeciska się
1359 Obra|               balasków, wyjmuje fajkę i w pierwszym rzędzie staje
1360 Obra|              to duża rzecz tam, gdzie i ci, co do niej siedli, nie
1361 Obra|            obcych. Zarabiać na gminie i na starym nie chce. Niech
1362 Obra|              się własny grosz, choćby i nie cały, powróci.~Wszyscy
1363 Obra|             cięży. Kto na to ma, może i dziada żywić, a nie dopiero
1364 Obra|      przedwczesną. - Sto pięćdziesiąt i pięć! - podbija syna Tödi
1365 Obra|               podbija syna Tödi Mayer i ociera czerwoną bawełnicą
1366 Obra|               w milczeniu od balasków i rozdmuchuje przygaszoną
1367 Obra|               Potrząsa radośnie głową i robi ruch taki, jakby brał
1368 Obra|             prawo.~- Sto czterdzieści i pięć! - woła podniesionym
1369 Obra|           głosem.~Syn przechyla głowę i patrzy na Tödi Mayera z
1370 Obra|              o prostych włosach głowa i twarz kwadratowa, drewniana,
1371 Obra|             niespokojny, otwiera usta i wyciąga szyję, lewa powieka
1372 Obra|            nieświetny zrobił interes, i szepce z kumem Spenglerem.~
1373 Obra|             głosem - sto czterdzieści i pięć franków! Po pierwsze...
1374 Obra|             woźny odwraca się do kąta i kaszle głośno.~- Jak to
1375 Obra|             Widzi, jak syn oddala się i jak we drzwiach znika. W
1376 Obra|            jeszcze przez otwarte okno i słyszy szczebiot dziecka.
1377 Obra|        Przeszli.~Stary opuszcza głowę i trzęsie nią w milczeniu.
1378 Obra|         słonego coś, gorzkiego... Żre i pali...~- Słyszysz, stary? -
1379 Obra|              mrugać czerwonymi oczyma i rzuca ukradkiem spojrzenia
1380 Obra|      wyjątkowa nędza zapadłych piersi i wychudzonych żeber kandydata,
1381 Obra|        okrytych srodze łataną koszulą i szczętami letniej kamizelki.~
1382 Obra|           szyi obie trzęsące się ręce i usiłuje rozplatać misternie
1383 Obra|              zadzierzgnięty fontaź.~- I chustka nie twoja? - krzyczy
1384 Obra| dobitniejszego wyrazu oburzeniu swemu i swej wielkiej wzgardzie.~
1385 Obra|              wykręcone, ciężkie stopy i jasnokościste łokcie. Najzabawniejsze
1386 Obra|              szyi niepomiernie wielka i ciężka. Opada to na jedną,
1387 Obra|          Najlitościwsi kiwają głowami i uśmiechają się z lekka.~-
1388 Obra|              w kantonalnej bibliotece i darmo czytuje książki.~Szeroki
1389 Obra|             się poza Mythenami, Dużym i Małym, który się "Ecce homo"
1390 Obra|      wesołości. Okrągłe jego, wypukłe i błyszczące oczy obiegają
1391 Obra|          gdyby każdą z jego wyschłych i struchlałych kości czyniły
1392 Obra|            oka, marszczy piękne czoło i ciągnie na dół to jednego,
1393 Obra|           łachmanach nie wezmę dziada i za sto ośmdziesiąt franków -
1394 Obra|               sali.~- Ja bym nie brał i za dwieście - popiera go
1395 Obra|        Spengler.~- Co to dwieście! To i dwieście dziesięć nie byłoby
1396 Obra|            Stary Wunderli słucha tego i dusza w nim truchleje. Co
1397 Obra|            nim będzie? A to może nikt i wziąć nie zechce? A potem,
1398 Obra|              aż tyle?~Wielki niepokój i wielkie zdumienie odbija
1399 Obra|     pojednawczo. - Nie rób pan żartów i kończmy, moi panowie!~-
1400 Obra|               niej rzeczą świętą, ale i w miłosierdziu miarę zachować
1401 Obra|           drzwi otwierają się szeroko i wchodzi Probst. Jest to
1402 Obra|            mężczyzna z grubym karkiem i szeroką czerwoną twarzą.
1403 Obra|               pierś potężnie rozrosłą i kołyszący się na niej łańcuszek
1404 Obra|          skronie. Probst idzie śmiało i macha wielkimi rękami, które
1405 Obra|            tęgi, ma spojrzenie ponure i zuchwałe. Z takim nie zaczynać
1406 Obra|                kłania się urzędnikowi i kiwnięciem głowy pozdrawia
1407 Obra|               piekielny kawał, z góry i pod górę.~Pan radca słucha
1408 Obra|              uśmiechają się życzliwie i kręcą głowami.~- Sam rozwozić
1409 Obra|             oborę ma... Piękną oborę!~I nagle przejmuje ich uczucie
1410 Obra|      poważania dla tych tęgich pięści i grubego karku. Spengler
1411 Obra|            odwraca się od Tödi Mayera i na Probsta patrzy; ślusarz
1412 Obra|          balaski, wyciąga grubą szyję i skubiąc żółto zarastający
1413 Obra|            podbródek zmruża bure oczy i celuje nimi w starego jak
1414 Obra|               wylotem fuzji.~Kissling i Dödöli trącają się łokciami.~-
1415 Obra|          siedzieli na ławie, powstają i przystępują bliżej. Chwila
1416 Obra|         obtarte miał od szlej ramiona i jak mu u Probsta oczy zapadły,
1417 Obra|           zapadły, a twarz sczerniała i wyschła. Kurczy się stary,
1418 Obra|               małym, tak małym, że go i niewiele widać chyba. Co
1419 Obra|             garnek: odrutuj, a czasem i za nowy trwa. Bądź co bądź
1420 Obra|             Niech każdy pilnuje swego i już.~Przekrzywia tedy Probst
1421 Obra|            podziwu. Daj go katu! A to i nie spyta, co kto święci,
1422 Obra|              Wunderli pogląda na lewo i na prawo, jakby szukał okiem,
1423 Obra|            szerzej.~- Sto dwadzieścia i pięć! - woła Probst raz
1424 Obra|              leżące przed nim papiery i daje znak woźnemu.~- Po
1425 Obra|               stukając laską w ziemię i ucicha.~- Po raz drugi! -
1426 Obra|            Wunderli zmruża nagle oczy i kurczy się boleśnie, jakby
1427 Obra|             nędzną, starą, siwą głową i usiłując drżącymi rękami
1428 Obra|                            ZA KRATĄ~ ~I~Kiedym przed piętnastu laty
1429 Obra|              który wszakże aresztanci i aresztantki z nie znanego
1430 Obra|             na ulicę Pawią, od której i owa ogólniejsza nazwa jest
1431 Obra|            zaczęła odwiedzać więźniów i cieszyła się nieograniczonym
1432 Obra|           uwzględnia się dość szeroko i dlatego też nie ma dnia,
1433 Obra|            kancelarią pana inspektora i ułatwiające kontrolę przybyłych.
1434 Obra|              jako coś bardzo ponurego i ciemnego: nie zdziwiłabym
1435 Obra|            gdyby ściany były odrapane i brudne, okienka małe i nie
1436 Obra|       odrapane i brudne, okienka małe i nie dające światła, a barłóg
1437 Obra|            światła, a barłóg ze słomy i dzban wody dopełniał tego
1438 Obra|           czysto wybielonymi ścianami i równie czysto utrzymaną
1439 Obra|        wychodzą na podwórko więzienne i dają światło bardzo dostateczne;
1440 Obra|            poskładane jeden na drugim i pokryte siwymi derami sienniki,
1441 Obra|            powietrze jest tak tu, jak i na korytarzach specjalne,
1442 Obra|             trzeba uczyć nim oddychać i dopiero z czasem nawyknąć
1443 Obra|     warsztacie, kilkanaście starszych i młodszych kobiet; dwie czy
1444 Obra|            trzy karmią żółte jak wosk i obrzmiałe na twarzyczkach
1445 Obra|              gruba spódnica więzienna i takiż kaftan - na kilku
1446 Obra|               z niesłychaną łatwością i jest prawie nie do wytępienia.~
1447 Obra|               się podówczas najdłużej i do której najczęściej zachodziłam
1448 Obra|               tu dwie siostry, Helena i Waleria War., które pochodziły
1449 Obra|         wysoka, z długim wronim nosem i małymi oczkami, z jakimś
1450 Obra|           oczkami, z jakimś fałszywym i brzydkim spojrzeniem, była
1451 Obra|              miała w śniadawej twarzy i niebieskich oczach wyraz
1452 Obra|              szczerości, determinacji i jakiejś dziwnej pogody.
1453 Obra|               przy każdej sposobności i dopiero wtedy, kiedy je
1454 Obra|              nawiedzała, błogosławiła i chlubiła się nimi tak, jakby
1455 Obra|               siebie położeniu będące i przynoszące jej największą
1456 Obra|            jej nadzwyczajną czułością i przywiązaniem. Obie siostry
1457 Obra|              cały oddział się zastawi i nawet samego "wielmożnego"
1458 Obra|             klientki lekceważone były i pogardzane niemal, o tyle
1459 Obra|               niemal, o tyle wytrawne i wielokrotnie karane używały
1460 Obra|    wielokrotnie karane używały powagi i szacunku. "Frajerki" zamiatały
1461 Obra|        szacunku. "Frajerki" zamiatały i oczyszczały izbę, szorowały
1462 Obra|               izbę, szorowały podłogi i nierzadko całowały w rękę "
1463 Obra|         traktowały je protekcjonalnie i z akcentem pewnej wyższości.
1464 Obra|            Serbii: wielkie zdziczenie i wielką naiwność. O lada
1465 Obra|       zamkniętymi w jednej izbie, jak i pomiędzy izbami solidaryzującymi
1466 Obra|         spotkać można w starych nawet i wytrawnych złodziejkach.
1467 Obra|             Jakoż znajoma Jasielskiej i znajomej tej znajomy zajechali
1468 Obra|             czasie kiedy damy wyszły, i wysłali Jasielską na połów.~-
1469 Obra|          jedwabną, co też tam leżała, i pcham w nią, co się mieści;
1470 Obra|               rzeczy, więc ja kupuję. I dobrze. A był tam kapelusz
1471 Obra|              Ledwośmy do domu wrócili i rzeczy dobyli, a ta niegodziwa
1472 Obra|                pokaleczyli, wypchnęli i pół rubla za mną jak za
1473 Obra|            Zabrali ich dwoje, zabrali i mnie. Tak potem, jak przyszła
1474 Obra|         porozkładane, a w sądzie pani i panna takie śliczne, jak
1475 Obra|                może z biedy... My już i tak mamy, co nasze, odpuśćcie
1476 Obra|             serce kraje! A sędzia nie i nie.~Aż tu znów starsza
1477 Obra|            mieszanina naiwnej skruchy i chciwości złodziejskiej
1478 Obra|             schludnie w czarnej sukni i białym czepeczku wyglądająca,
1479 Obra|           schylając swoją bardzo miłą i bladą twarz nad robotą.
1480 Obra|              jej dawała dziwną pogodę i otaczała kącik jej spokojem,
1481 Obra|               kobiet w osobnym gmachu i na innej zgoła ulicy.~Miłość
1482 Obra|             okna z męskiego oddziału, i tutaj to prawdopodobnie,
1483 Obra|            miłości miały odrębny swój i godny uwagi charakter.~Kiedy
1484 Obra|           wszelkiej przygodzie dotrwa i dostoi. W tym celu zakochany
1485 Obra|         lepszym towarzyszem, a czasem i bez zaczepki dawał mu pięścią
1486 Obra|               na nim ubranie, walczył i dopiero siłą większą pokonany,
1487 Obra|               piwnicach, bez podłogi, i z okienkiem tak małym, że
1488 Obra|        plastry", to jest na trwożliwe i uległe koleżanki swoje,
1489 Obra|               powszechnej owacji.~Ale i kobieta chce okazać, że
1490 Obra|       wybranemu co do wielkości serca i odwagi. Nie czekając tedy,
1491 Obra|           rozbrajającego je strażnika i naturalnie idzie także do
1492 Obra|        nieugięta, nie prosząca o nic, i mężnie wytrzymuje swoje
1493 Obra|            jest szacunkiem towarzyszy i towarzyszek. Pierwszym,
1494 Obra|              za złe jej tego nie miał i z dobrym sercem do niej
1495 Obra|              nim tylko myśli, tak jak i on o niej.~ ~II~Nigdy nie
1496 Obra|          Formalności natury duchownej i świeckiej zajęły bardzo
1497 Obra|            było skończone, załatwione i pierwsza msza odbyć się
1498 Obra|               pogolonych głów męskich i więziennych siermięg, z
1499 Obra|         zapadniętych ustach rwały się i ginęły w recitativach żałosnych,
1500 Obra|          kilku wyuczyła ministrantury i donośnym, czystym śpiewem