Part

 501 Now |                żadnych nie dostarczyły w tym względzie wskazówek.
 502 Now |               lekko i zawieszając głos w oczekiwaniu.~A gdy kategorycznej
 503 Now |            stojących poza sobą ławek i w chłopskim narzeczu Poleszuków
 504 Now |       Chadzicie, rabiata !~Natychmiast w ławkach. które się dotąd
 505 Now |             świeżym, młodym, jak gdyby w polnych rosach opłukanym
 506 Now |          Zapędzili się i stanęli zbici w kupkę jak te owce siwe.~
 507 Now |              porcięta.~Czapki trzymali w obu rękach, przyciskając
 508 Now |               złotych ramach wiszącego w głębi obrazu, zatrzymywały
 509 Now |               tez tylko taka o mełka i w wątpliwości tej szturchnął
 510 Now |             wątpliwości tej szturchnął w bok Benedycia, wskazując
 511 Now |        miarkuje sobie, że kiedy ich tu w taką paradę wpuścili, to
 512 Now |             strachu nie ma, a to jakby w chałupie, bo i brudno, i
 513 Now |                 i głodno tak samo. Ale w takiej paradzie, w takim
 514 Now |                 Ale w takiej paradzie, w takim państwie to tu inaczej
 515 Now |               po co wzięli, tylko żeby w skórę krzyknąć... Oho!....
 516 Now |            zdaje mu się. że uczuwa ból w okolicach słabizny i niespokojnie
 517 Now |            swoje, i tego tylko żałował w tej chwili, że gęsi jego
 518 Now |            mdłość wielką i wciągnąwszy w siebie brzuszynę zawściąga
 519 Now |           Gdzieżby!"~Wątpliwość uderza w niego z nową siłą. Mimo
 520 Now |             dobrze! Ogląda się z wolna w bok i spostrzega przy drzwiach
 521 Now |                 Powieki jego wyglądają w tej chwili jak cienkie,
 522 Now |          śmiertelnym pośpiechem bijące w żarze skrzydełka ćmy na
 523 Now |               go chowają do bodni albo w inne babie kłaże, a w puklidzie
 524 Now |             albo w inne babie kłaże, a w puklidzie skądby?...~Chleba
 525 Now |            wstyd by mu było, ale myśli w sobie to wszystko i uśmiecha
 526 Now |           jeszcze... Chleb pachniał... W zapasce go niosła, a on
 527 Now |         pochylił ku niemu, tak patrzył w niego rozgorzałym okiem,
 528 Now |           śmielej: oczy już nie z dołu w bok, ale z góry biły jak
 529 Now |                góry biły jak siekańcem w hafty, pierścienie i wstęgi.~
 530 Now |            Uważano to za romanse dobre w książce, ale nie w sądowej
 531 Now |               dobre w książce, ale nie w sądowej sali.~Nie dlatego,
 532 Now |                braku chleba! - kończył w tej chwili rzecz swoją obrońca. -
 533 Now |               prokurator dostarczył mi w światłym przemówieniu swoim
 534 Now |               drobny przedmiot, leżący w tej chwili przed obliczem
 535 Now |                dostojnego oskarżyciela w tym przybytku sprawiedliwości
 536 Now |                Zakołysał się na fotelu w lewą i w prawą stronę i
 537 Now |       Zakołysał się na fotelu w lewą i w prawą stronę i ustami cmoknął.~
 538 Now |               Patyk, jakim każde drzwi w poleskiej chacie otworzyć
 539 Now |               otworzyć można kładąc go w otwór i podważając drewniany
 540 Now |              Ustima za rękę, pociągnął w górę łatany rękaw jego świtki
 541 Now |                chwilę trzymał je wbite w znędzniałą twarz dziecka,
 542 Now |           Dziwna rzecz! Nie przerzucał w tej chwili głowy ani na
 543 Now |             otwarte jego oczy patrzyły w jakąś dalekość, a cienkie
 544 Now |      zaciśnięte były i surowe. Stracił w tej chwili do reszty charakterystykę
 545 Now |                obrońcy z urzędu.~Nagle w ciszy, jaka teraz salę objęła,
 546 Now |          Pyptiuk? Nazwiska tego nie ma w protokole!~Siedzący obok
 547 Now |                drobną istotę pochłania w tej chwili żałosny głos
 548 Now |           siekający, ot tak, jak stoi, w tej pacześnej koszulinie
 549 Now |           rezolutniej Benedyć. Jest on w tej chwili usposobiony jak
 550 Now |               coś ze trzy razy pięścią w kark wlepił z tej żałości,
 551 Now |        przezwisko nazywa.~Rozśmiał się w garść cicho, przebiegle,
 552 Now |         właśnie wyglądać, jak wyglądał w tej chwili Benedyć.~Pan
 553 Now |            oczu Benedycia.~Chłopak był w siódmym niebie. Ta indagacja
 554 Now |           Tichobaj!~Benedykt Huc, stoi w protokole! Cóż ty? A?...~
 555 Now |             Uderzył się drobną pięścią w kożuszynę rozchełstaną na
 556 Now |                 niezmiernie zadowolony w swej ambicji.~Gdzie inni!
 557 Now |               Stoją tam jak te cielęta w kojcu, a on tu sobie przed
 558 Now |                 to go napełniało dumą.~W sali nastała cisza.~Tymczasem
 559 Now |               nastała cisza.~Tymczasem w oczach pana adwokata błyskała
 560 Now |               zagłębił się zniechęcony w fotelu, wstał z wolna pan
 561 Now |                swej wiadomości, że lud w tych okolicach nosi zazwyczaj
 562 Now |            uderzywszy bystrym wzrokiem w samą twarz dzieciaka zapytał
 563 Now |       bliskiego, coś swojskiego poczuł w tym pytaniu.~- Benedyć Huc! -
 564 Now |      odkrzyknął cienko a donośnie.~- A w kancelaryi jak zapisali? -
 565 Now |              wybornie się prezentowała w obcisłym mundurze. Głowę
 566 Now |               mocno akcentowana. miała w sobie rytm ujarzmionego
 567 Now |           wpływem świateł palących się w sali nabrała ciepłych, południowych
 568 Now |            kiedy nagle rozdzieliła się w ich oczach, a spoza niej
 569 Now |             przed oczyma przysięgłych: w pośrodku jego ziała przepaść.~
 570 Now |                i cudze drzwi uszkadza; w chropowatości jego dostrzegali
 571 Now |             jakby klucz ten przekręcał w zamku, panowie przysięgli
 572 Now |                przedstawiają się teraz w zgoła innym świetle. Nie
 573 Now |              złodziejska zorganizowana w przestępnych i przez kodeks
 574 Now |           którzy pod wpływem burczenia w pustych żołądkach i drażniącego
 575 Now |             miejscu.~Co było osobliwym w tych pomyśleniach i uczuciach,
 576 Now |     wszystkiego, co uprzednio zrobiono w toku sprawy czy to dla oskarżenia,
 577 Now |                 obracało się wyłącznie w sferze abstrakcji: beznamiętne,
 578 Now |           można zostawiać przysięgłych w nieświadomości co do skutków
 579 Now |              prokuratorska mina, a?...~W sali tymczasem wszystko
 580 Now |                did swoją brzozówkę już w ręku trzymał i trzęsąc głową
 581 Now |                trzęsąc głową częstował w kolej siedzących, wkupując
 582 Now |               ludziom zaczęło okrutnie w nosach kręcić, więc się
 583 Now |                godne one były widzenia w tej chwili. Szeroko otwarte,
 584 Now |               chwili. Szeroko otwarte, w kupkę dziatwy wbite, wydawały
 585 Now |              coś dziwnie przejmującego w tej chwili. Dotąd była to
 586 Now |     bezcielesny duch prawa zmienia się w postać wspaniałą i tryumfującą.
 587 Now |                prezes nie siada nawet. W pięknej jego ręce szeleści
 588 Now |             spełniona przez podsądnych w wiadomych okolicznościach
 589 Now |            jasne i beznamiętne, brzmią w wielkiej pustej sali dźwięcznie
 590 Now |               ramiona, przechyla głowę w tył i mruży oczy.~Miecz
 591 Now |       sprawiedliwość, która go dzierży w ręku, troskliwą jest i pieczołowitą
 592 Now |          troskliwą jest i pieczołowitą w tej ostatniej chwili, niemal
 593 Now |          drżący i błagalny.~Chce, żeby w oczach zostało spojrzenie
 594 Now |           zostało spojrzenie szukające w ich piersiach cieplej ludzkiej
 595 Now |              mu przemówienie ostatnie.~W duchu tego pięknego prawa
 596 Now |              zaś spoza drzwi otwartych w ten sposób skradziono masło
 597 Obra|                parobek siedzący na nim w czerwonym lejbiku i samodziałowym
 598 Obra|                 która mu się zaplątała w półszorkach - Ażeby cię'...~
 599 Obra|               jak taranem zaczął walić w bramę.~Rozległo się wielkie
 600 Obra|             zgrzytem klucza obracanego w zamku dał się słyszeć głos
 601 Obra|            biegnąc znów do koni, które w bok z wozem skręciły.~Chwycił
 602 Obra|                batem nad końmi wjechał w bramę, której wierzeje z
 603 Obra|           uderzyły o ściany, a z bramy w podwórze do połowy wożą.
 604 Obra|             mógł dalej, bo zawaliły mu w poprzek drogę skrzynie od
 605 Obra|          spowodowało pewne zamieszanie w cichym zazwyczaj dziedzińcu
 606 Obra|                ale raczej kręcenie się w kółko i popychanie wzajemne,
 607 Obra|               do ogrodu było podobnym. W jednym z kątów podwórza,
 608 Obra|       prostokąty. Najdłuższa, załamana w rogach ogródka drożyna biegła
 609 Obra|               do furtki, wprost której w przeciwległym kącie stała
 610 Obra|           młodocianych drzewek trzęsło w słońcu ostatkiem złotych
 611 Obra|         właściwą sobie postawę jeszcze w trzecim roku. Po tym terminie
 612 Obra|             indywiduum, a zamienia się w cząstkę tej szarej, bezbarwnej,
 613 Obra|                postawie idzie cera. Ta w pierwszym roku bywa blada,
 614 Obra|      momentalnym zmianom zabarwienia i w ogóle ma silniejsze, cieplejsze
 615 Obra|           silniejsze, cieplejsze tony. W drugim roku więdnie i żółknie
 616 Obra|      pergaminowej suchości i martwoty; w trzecim rzuca się na nią
 617 Obra|           jakby napuszczone tłuszczem. W dalszych latach twarz więźnia
 618 Obra|             mężczyznami.~Trzeciorzędną w charakterystyce zewnętrznej
 619 Obra|               gorączkowe. Zapalają się w nim i gasną blaski niespodziane,
 620 Obra|           zielone, z modrych - czarne. W drugim roku źrenica więźnia
 621 Obra|                i upodabnia do stojącej w błotnym dole wody. W trzecim
 622 Obra|          stojącej w błotnym dole wody. W trzecim matowość spojrzenia
 623 Obra|                i jakby zaokrąglają się w orbitach, a z głębi ich
 624 Obra|         rozwija się to aż do idiotyzmu w jednym kierunku, aż do prawdziwie
 625 Obra|       prawdziwie małpiej przebiegłości w drugim. Idiotyczne spojrzenie
 626 Obra|          więźnia i zwykle z nią chodzi w parze. Bywają wszakże wyjątki,
 627 Obra|               wszakże wyjątki, a kiedy w gliniastej, rozmiękłej twarzy
 628 Obra|          spojrzeniem pałającym patrzył w otwartą, nieco widną z jednego
 629 Obra|             nieco widną z jednego kąta w ogródku bramę młody stosunkowo
 630 Obra|             ogoloną i czarniawą głowę.~W tej chwili więzień był pochylony
 631 Obra|       pulsowały grube, napięte żyły, a w półotwartych ustach widać
 632 Obra|               kabłąkowatych, widocznie w tej chwili drżących nogach.~
 633 Obra|          przebywa ten punkt krytyczny, w którym cierpienie, jeśli
 634 Obra|                nie dalej - krzyczy coś w ludzkiej istocie, która
 635 Obra|           strażnicy, kancelaria, nawet w księdze, gdzie zapisywano
 636 Obra|           przestępowali z nogi na nogę w miejscu, jak to czynią zamknięte
 637 Obra|                jak to czynią zamknięte w klatkach zwierzęta- Spojrzenia
 638 Obra|                Spojrzenia skupiały się w dwóch punktach. Jedni patrzyli
 639 Obra|           kolanach dzieckiem siedziała w progu oficyny kołysząc się
 640 Obra|                niej stała z szaflikiem w ręku Janowa, kucharka, i
 641 Obra|           chłopak stróża. Kapusta była w tym roku niezwykle dorodna.
 642 Obra|              Gorejące jego oczy, zrazu w czeluściach bramy utkwione,
 643 Obra|                oblatywały drzwi i okna w wewnętrznych murach więzienia,
 644 Obra|            jakąś dziką przenikliwością w twarz strażnika, który,
 645 Obra|            czujności swojej.~Tymczasem w bramę wjechał drugi wóz
 646 Obra|          rozległo się wołanie.~Parobek w czerwonym lejbiku, który
 647 Obra|             prrr... - dało się słyszeć w samym sklepieniu bramy,
 648 Obra|             bramy, a wóz zatrzymał się w połowie drogi tak, że mu
 649 Obra|              skrzynie, żeby wozy mogły w podwórze wjechać,~- O laboga! -
 650 Obra|                Janowa - tak mi się coś w oczach migło jakby nasza
 651 Obra|               na jednej nodze.~Chłopak w chwilę był z powrotem.~-
 652 Obra|                nie może... Układła się w słomie i leży, a prosiaki
 653 Obra|            pokazywała Janowa stanąwszy w pobliżu wąskiego przesmyku,
 654 Obra|                 żebym tak zdrowa była!~W tej chwili strażnik rzucił
 655 Obra|               mówiła Janowa klasnąwszy w dłonie. - Jak mi Bóg miły,
 656 Obra|               chwyciwszy się za głowę.~W podwórzu sądny dzień nastał.
 657 Obra|           nastał. Aresztantów spędzono w jednej chwili w korytarze,
 658 Obra|               spędzono w jednej chwili w korytarze, pogoń za zbiegiem
 659 Obra|                za zbiegiem rzuciła się w ulicę.~- Łapaj!... Trzymaj!... -
 660 Obra|                było teraz wątpliwości, w którą stronę uciekał Cygan.
 661 Obra|            stronę uciekał Cygan. Jakoż w chwilę potem Filip, ojciec
 662 Obra|            Józka, zobaczył Cygana, jak w koszuli i w hajdawerach
 663 Obra|                Cygana, jak w koszuli i w hajdawerach leciał, jakby
 664 Obra|                tym okrzykiem, jakby mu w dwoje tyle rączości przybyło.
 665 Obra|             trzymała go wszakże ciągle w prostej linii na oczach
 666 Obra|          chwila.~Wtem padł, a choć się w tejże sekundzie niemal porwał
 667 Obra|              się nagle i stanął twarzą w twarz przeciw~pogoni.~Był
 668 Obra|               wściekły.~Aż go nasiedli w sześciu czy w siedmiu jak
 669 Obra|              go nasiedli w sześciu czy w siedmiu jak dzika, a obaliwszy
 670 Obra|              brzemię,~Kiedy się ocknął w ciemnej, cały drżący i mokry
 671 Obra|            jeszcze je ślinił obracając w pulchnych palcach pomiędzy
 672 Obra|            zarysowanymi wargami, kiedy w progu stanęła pod przywództwem
 673 Obra|               pocałowało "wielmożnego" w rękę.~- A co to powiecie? -
 674 Obra|        wielmożnego pana i ojca naszego w brudną koszulę oblókł. Nie
 675 Obra|               palcami po stole- Był on w położeniu arcydelikatnym.
 676 Obra|           czytał gdzieś niedawno, jako w Ameryce nieraz sami przestępcy
 677 Obra|                inicjatorem nowych idei w społeczeństwie, idei z Nowego
 678 Obra|               bowiem, że wydaje Cygana w ręce ciężkie i nieubłagane.~-
 679 Obra|              Jakub zwrócił się na lewo w tył, pachołki popchnęli
 680 Obra|          cygaro i przejrzeć dzienniki.~W chwilę potem na górnym korytarzu
 681 Obra|             zapas przemówień moralnych w wielkim religijnym i społecznym
 682 Obra|             przytomność, a potem wpadł w taką gorączkę, że go jeszcze
 683 Obra|             kwękał, skarżył się, że go w piersiach, to w plecach
 684 Obra|             się, że go w piersiach, to w plecach kłuje, i wychudł
 685 Obra|               Nie ubili na piękne, ale w nim wszystkie wątpia het
 686 Obra|              Musiał umierać.~Tymczasem w kancelarii przygotowywano
 687 Obra|          fotela utkwił przerażone oczy w twarzy pana sekretarza.
 688 Obra|       wykrzyknął wreszcie rzucając się w fotel i nie było już więcej
 689 Obra|        nadzorca wchodzącego aresztanta w towarzystwie strażnika.~-
 690 Obra|             wielmożny" - przecież masz w wyroku dwa lata, a siedzisz
 691 Obra|            waszymi wyrokami! - krzyczy w ostatniej pasji pan nadzorca. -
 692 Obra|           więziennego korytarza, gdzie w głębi widać było drzwi na
 693 Obra|               pierwszej bytności mojej w wiezieniu, kiedym jeszcze
 694 Obra|       zobaczysz, usłyszysz, zauważysz, w powietrzu chwycisz - to
 695 Obra|               Nie dlatego, żeby ci kto w odpowiedzi miał pozostać
 696 Obra|           mówią, zwierzają się ściany, w długich korytarzach słychać
 697 Obra|                było warto. Owszem. Ale w rozmowie takiej trzeba uważać
 698 Obra|            woli i czasu pana nadzorcy. W tej chwili oczy jego uspokajają
 699 Obra|                słyszysz ociężałe kroki w korytarzu. Odgłos ten irytuje "
 700 Obra|      uśmiechając się do ciebie i rzuca w stronę korytarza skośne,
 701 Obra|              Jeśli jesteś nowincjuszem w obserwacji, przyglądasz
 702 Obra|                instynktem widzą, gdzie w takich biurach iść i czego
 703 Obra|               licznymi stopami podłogę w progu, na szczupłe oszalowanie
 704 Obra|               rzadko bardzo poruszane.~W tej chwili wraca "wielmożny".
 705 Obra|               Zniszczone to, bo ciągle w ruchu - dodaje biorąc w
 706 Obra|                w ruchu - dodaje biorąc w rękę tomik, z którego się
 707 Obra|         całości, zapytujesz, jakie też w tej chwili książki są w
 708 Obra|                w tej chwili książki są w czytaniu. Okazuje się, że
 709 Obra|              czytaniu. Okazuje się, że w tej chwili, właściwie mówiąc,
 710 Obra|                mówiąc, żadnych książek w czytaniu nie ma. Cały "zaród"
 711 Obra|              się także, że z więźniami w żadne rozmowy wdawać się
 712 Obra|               ciekawy, bardzo ciekawy. W inspektach są już nawet
 713 Obra|            Wchodzi wreszcie strażnik i w milczeniu staje w progu. "
 714 Obra|           strażnik i w milczeniu staje w progu. "Wielmożny" rzuca
 715 Obra|                Strażnik skłania głowę. W tej chwili pan nadzorca
 716 Obra|          czystości schodów i korytarzy w tej samej chwili, w której
 717 Obra|          korytarzy w tej samej chwili, w której uderzy cię na nich
 718 Obra|               na czworakach ze skorupą w ręku, którą skrobie stopnie.~
 719 Obra|               niej, spłaszcza, maleje, w mur wsiąka niemal.~Nie przychodzi
 720 Obra|           wreszcie na górnym korytarzu w oddziale, przypuśćmy, kobiecym.
 721 Obra|              wzruszony, coś ściska cię w gardle, coś ci mgłą oczy
 722 Obra|             coś ci mgłą oczy zasłania. W pierwszej chwili nie czujesz
 723 Obra|                wielmożnego" całując go w ręce. Starsze wytaczają
 724 Obra|                jedna z nich całuje cię w rękę. Natychmiast czynią
 725 Obra|              skoro dojrzy żywszy błysk w twoim spojrzeniu - zwyczajna
 726 Obra|          podobne do tego "a!!!", które w kościółkach wiejskich słychać
 727 Obra|        wreszcie wychodzisz do ogródka, w którym wolno ci zabawić
 728 Obra|             podrosłymi nieco włosami i w cywilnym ubraniu przeciera
 729 Obra|                 nad stoliczkiem laurka w ramkach, za szkłem, a na
 730 Obra|              sam zamyka za tobą.~Jeśli w drodze konie cię nie poniosą
 731 Obra|            Długo wszakże trzyma się to w mierze.~Za drugiej, za trzeciej
 732 Obra|        bytności twojej taka sama scena w kancelarii, tak samo "wielmożny"
 733 Obra|        wypadają właśnie "widzenia". Co w takich razach jest najpocieszniejsze,
 734 Obra|              nigdy wzbudzać nieufności w strażniku. Zostałeś sam,
 735 Obra|              najpotoczniejszą rozmowę. W rozmowie tej unikasz jak
 736 Obra|          zachowujesz się z aresztantka w taki właśnie sposób jak
 737 Obra|            sposób jak gdybyś zgoła nie w więzieniu ją poznał, ale
 738 Obra|               więzieniu ją poznał, ale w domu lub w warsztacie.~Nie
 739 Obra|              ją poznał, ale w domu lub w warsztacie.~Nie zwracasz
 740 Obra|              Nie posługujesz się nigdy w tej pierwszej chwili takimi
 741 Obra|                i łatwość stawiania się w różnorodnych, psychicznych
 742 Obra|           psychicznych stanach.~Zwykle w numerze znajduje się małe
 743 Obra|               je z pewnością wymytym i w czystej koszulce.~Poruszasz
 744 Obra|                 Bywa ich zwykle połowa w każdym numerze. Pytasz tedy
 745 Obra|               wspólnej pracy na polu i w chacie. Jeśli to jest niedziela,
 746 Obra|              który dziewczęta ubierają w kwiaty, o święceniu ziół,
 747 Obra|          szlochanie i wycieranie nosów w grube więzienne fartuchy.
 748 Obra|              klęka, wzdycha i bije się w piersi. Nie zwracasz uwagi
 749 Obra|                  Ojcze nasz", "Kto się w opiekę" albo "Święty Boże".
 750 Obra|                nigdy. Nigdy też, nawet w najpoufniejszej rozmowie,
 751 Obra|               twoich aresztantki, a to w takiej rozciągłości i z
 752 Obra|               pierwszej mojej bytności w więzieniu znów mi wypadło
 753 Obra|            przechodzić przez korytarz, w którego głębi był... "jeszcze
 754 Obra|       zmrużywszy lewe oko, jak to miał w zwyczaju, zapytał znienacka:~-
 755 Obra|              mieszkał on tu z tą panną w mieście jakieś czasy, aż
 756 Obra|             zamknęli, tak jej się zara w głowie zaczęło psuć, że
 757 Obra|            taka, ty owaka! Buch ją raz w kark, buch ją drugi raz.
 758 Obra|          proszę łaski pani. wrzask był w korytarzu, że zwyciężyć
 759 Obra|              jej się te brwie zejdą...~W tej chwili doszliśmy do
 760 Obra|                 Jakub klucz przekręcił w zamku i puścił mnie przed
 761 Obra|                 tapczan taki, jakie tu w lazarecie są w użyciu. Na
 762 Obra|                jakie tu w lazarecie są w użyciu. Na tapczanie twarzą
 763 Obra|             słomą poduszce, małe nóżki w podartych, niegdyś wykwintnych,
 764 Obra|               zasłoniwszy, głębiej się w poduszkę wcisnęła. Dopiero
 765 Obra|            szorstko brzmiących wyrazów w nie znanym mi języku...~
 766 Obra|            szukając ręką oparcia padła w tył na tapczan, uderzyła
 767 Obra|               tył na tapczan, uderzyła w ścianę głową i zaniosła
 768 Obra|             kwadrans, a może i dłużej, w którym to czasie na próżno
 769 Obra|            stanik i zmaczawszy chustkę w dzbanku położyłam ją na
 770 Obra|             cichsze, aż się rozpłynęło w westchnienia. Zmrok zapadł
 771 Obra|                   odrzekł wyprostowany w kij strażnik i zniknął za
 772 Obra|               krew podeszła do skroni, w całej postaci znać było
 773 Obra|          cierpkich spojrzeń.~Tymczasem w korytarzu rozległ się odgłos
 774 Obra|          Jakubem wszedł olbrzymi chłop w siwym, więziennym, szeroko
 775 Obra|              wielka, ciężka, skurczona w sobie postać przypominała
 776 Obra|           owinięte szmatami nogi zgiął w kolanach, łokcie w tył za
 777 Obra|               zgiął w kolanach, łokcie w tył za siebie wysunął, a
 778 Obra|            siebie wysunął, a trzymając w obu rękach na obnażonej,
 779 Obra|                czapkę bez daszka, oczy w podłogę wbił i zaczął trząść
 780 Obra|               trząść wielką, wciśniętą w kadłub głową.~Chłop był
 781 Obra|               palcem padnie o ziemię i w proch się rozsypie. Twarz
 782 Obra|               każdy musi.~Przygasł już w sobie, ale mówił jeszcze
 783 Obra|              bo patrzył bystro, wprost w twarz "wielmożnego". "Wielmożny"
 784 Obra|                tam znów za nieporządki w spaniu?~Wyprostowany strażnik
 785 Obra|                jeszcze brzuch wciągnął w siebie, szerokie piersi
 786 Obra|                 gdyż obojętnie patrzył w okno, niuchając ukradkiem
 787 Obra|          wszakże na Osmólca, tylko jak w tuza oczy w "wielmożnego"
 788 Obra|         Osmólca, tylko jak w tuza oczy w "wielmożnego" wlepił, przekazując
 789 Obra|          Wielmożny", głęboko zasunięty w fotel, brwi miał lekko zbiegnięto
 790 Obra|                tak powiem, sprawę sama w oczach osób trzecich, wypadkowymi
 791 Obra|              zbójnictwo to zbójnictwo! W jednym msza polityka, a
 792 Obra|                jednym msza polityka, a w drugim msza polityka. Kuzdy
 793 Obra|            stał wyprostowany i również w twarz "wielmożnego" patrzył.
 794 Obra|        wiszącej nad piecem i dwa palce w tabakierce trzymał. Była
 795 Obra|            strażnik?~Nastawił się i aż w biodrach przysiadł. Przechodziło
 796 Obra|                 bo stary Jakub splunął w bok i z szelestem ślinę
 797 Obra|              widać. Nie brał widocznie w rachubę mojej obecności.
 798 Obra|           wszystkim sierota!...~Tu nos w palce wytarł i chlipać począł.
 799 Obra|        wykonaniem tej sceny, że tabakę w palcach trzymając nie niósł
 800 Obra|         nadzorca z ojcowską surowością w głosie.~Osmólec jednak chlipać
 801 Obra|            srebro, złoto dawali, żebym w aksamitach chodził, tobym
 802 Obra|           sobie, że - sam krasomówca - w bystrejmowie się kochał
 803 Obra|            nosem, pięścią wytarł oczy, w których jakoś łez nie było
 804 Obra|               jak najbardziej poprawną w stylu kancelaryjnym postawę.
 805 Obra|              wyglądał on jak epileptyk w napadzie tężca. Oczyma już
 806 Obra|                 bo mu kołem, wpatrzone w twarz "wielmożnego", stanęły.~
 807 Obra|            starej szkapy, która - lubo w zaprzęgu - z lada przystanku
 808 Obra|                tam, u progu, z wbitymi w podłogę oczyma stał tymczasem
 809 Obra|             tymczasem olbrzymi Onufer, w siwym swoim, rozerwanym
 810 Obra|              Tego, co się dokoła niego w kancelarii działo, zdawał
 811 Obra|               czemuś i czymś przerażał w sobie-Po czy m znów nagle
 812 Obra|            przechodząc koło niego rękę w kułak ścisnął i wysuniętym
 813 Obra|               knykciem wielkiego palca w biodro go pchnął. Wielki
 814 Obra|                Po czym zaraz oczy wbił w ziemię i brwi nad czołem
 815 Obra|               ziemię i brwi nad czołem w niezmiernym zadziwieniu
 816 Obra|           małej pauzie pan nadzorca. - W ziemię wrosłeś czy co?~Szturchnął
 817 Obra|               Tak zmyślny wyżeł patrzy w oczy panu, rychło powieką
 818 Obra|            zakomenderował "wielmożny".~W jednej chwili zerwał się
 819 Obra|            zaciśnięte ręce trzeszczały w stawach i trzęsły się ku "
 820 Obra|      oddalających się cichły stopniowo w długim korytarzu więziennym.~ ~
 821 Obra|                warszawska rozpatrywała w dniu wczorajszym na pełnym
 822 Obra|            sklepu towarów kolonialnych w X, spełnione w miesiącu
 823 Obra|            kolonialnych w X, spełnione w miesiącu wrześniu rb.~Sprawa
 824 Obra|            bywał srogi, źle ją żywił i w wypłacie zasług krzywdził.
 825 Obra|                nich dłużej nad kwartał w służbie tej wytrwać nie
 826 Obra|               było, Onufer całą robotę w domu i w sklepie sam spełniać
 827 Obra|            Onufer całą robotę w domu i w sklepie sam spełniać musiał,
 828 Obra|             bowiem, ilekroć mu parobek w czym nie dogodził, rzucał
 829 Obra|              czym nie dogodził, rzucał w niego to szklankę z wodą,
 830 Obra|               to talerz z zupą, tak iż w kamienicy zwyczajną było
 831 Obra|           Sypiali też raze na pawlaczu w kuchence, a kiedy parobkowi
 832 Obra|             podzelówki dawał, choć sam w drewnianych trepach tylko
 833 Obra|              się Onufer nie rozjaśnił.~W niedzielę, dnia szóstego
 834 Obra|             szóstego września, to jest w dniu, w którym zabójstwo
 835 Obra|              września, to jest w dniu, w którym zabójstwo spełnionym
 836 Obra|               swego od rana jak zwykle w święto poszedł, parobek
 837 Obra|               stół podał. Pan jego był w wytkowo złym humorze i pod
 838 Obra|              nową z gorącym krupnikiem w twarz parobkowi cisnął,
 839 Obra|              obiadu zjadłszy, na sofkę w stołowym pokoju stojącą
 840 Obra|               zobaczył, złość i żałość w nim zakipiała, chwycił wielki
 841 Obra|       zakipiała, chwycił wielki gwicht w kącie pokoju na decymalnej
 842 Obra|                uderzywszy nim śpiącego w głowę. na miejscu go zabił.
 843 Obra|            głowę. na miejscu go zabił. W tej właśnie chwili wbiegł
 844 Obra|            chwycił i trzymanym jeszcze w ręku gwichtem w głowę go
 845 Obra|                jeszcze w ręku gwichtem w głowę go ugodził. Krew i
 846 Obra|           tylko krzyknąwszy. Przybyłym w parę godzin po katastrofie
 847 Obra|               jeszcze morderczy gwicht w ręku.~Ujęty nie bronił się
 848 Obra|         tabakierkę dobył i zanurzywszy w niej swoje wyschłe, sękate
 849 Obra|              Aż go wielmożny na osóbku w komórce obsadził, tam gdzie
 850 Obra|              wielmożny przykazał, coby w komórce został. Tak patrzę
 851 Obra|             jasności, a tam mój Onufer w kącie, plecami do muru przyparty,
 852 Obra|             plecami do muru przyparty, w jednej koszuli jak ten świątek
 853 Obra|            nogi się pod nim trzęsą jak w zimnicy, a on sam dopieroż
 854 Obra|                 Czemuś ty wtedy wyszło w złą godzinę? O moje dziecko
 855 Obra|              wytrzeszczam oczy, nikogo w komórce nie ma, a ten się
 856 Obra|       akuratnie wszystko prawda.~Chłop w jednej koszuli stoi i trzęsie
 857 Obra|               trzęsie się jak ta osika w boru. Tak wielmożny, że
 858 Obra|                i Onufrowi ją z latarką w komórce postawić. Tak się
 859 Obra|           całych dniach pacierz mówił, w piersi się bił, a już jak
 860 Obra|              nocy zmarło ono chłopisko w kącie klęczący, Józef, ten
 861 Obra|               było.~Zanurzył dwa palce w tabakierkę i wziął sporą
 862 Obra|          utrząsając z niej po trochu i w palcach ją ważąc.~- A cóż
 863 Obra|       przynajmniej sądzi woźny stojący w półurzędowej postawie na
 864 Obra| naszczekiwaniem pyszny brunatny seter, w postawie sfinksa u stolika
 865 Obra|                oczy zegar, umieszczony w samym ostrzu trójkąta opierającego
 866 Obra|             rozmawiając głośno. Nie ma w tym zebraniu nic uroczystego:
 867 Obra|             rzeźnik Wallauer przyszedł w różowym, dymkowym kaftanie,
 868 Obra|                Blanc, rymarz z Höschli w zielonym kitajkowym fartuchu
 869 Obra|                stawiło się na zebranie w kamizelkach tylko; wdowa
 870 Obra|               znowu go wyprzedza, znów w paru susach wraca, aż weszli
 871 Obra|          susach wraca, aż weszli razem w wybornych humorach w otwarte
 872 Obra|             razem w wybornych humorach w otwarte drzwi kancelarii.
 873 Obra|            gmachem gromadki.~Wchodzą i w sieniach już dzielą się
 874 Obra|           Człowiek może się namyśleć i w ostatniej chwili.~Interesowanych
 875 Obra|             mają ważniejsze stanowisko w sali. Jest tu powroźnik
 876 Obra|             nich potrzebuje posługi to w warsztacie, to w domu, to
 877 Obra|            posługi to w warsztacie, to w domu, to w roli. Każdy też
 878 Obra|              warsztacie, to w domu, to w roli. Każdy też woli, że
 879 Obra|             imię boskie nie ma się kim w domu pchnąć. Jest przy tym
 880 Obra|                wolno. Czy tylko będzie w czym wybrać?...~Pod jesień
 881 Obra|               A czy to mało tej hołoty w gminie? Tygodnia nie ma,
 882 Obra|                A Egii? Egii więcej niż w parobka w Alojza orał, a
 883 Obra|              Egii więcej niż w parobka w Alojza orał, a jeszcze połowy
 884 Obra|               nie ma.~Ucicha nareszcie w sali, a pan radca podnosi
 885 Obra|           okularów po obecnych patrzy. W tej chwili właśnie woźny
 886 Obra|      posiedzenie sekcji dobroczynności w gminie. Czy tak?~- Tak,
 887 Obra|                odzywa się kilka głosów w sali.~- A więc. moi panowie -
 888 Obra|          podejmuje walkę z tym prawem. W jaki sposób? W bardzo prosty:
 889 Obra|             tym prawem. W jaki sposób? W bardzo prosty: przygarnia
 890 Obra|            Upływa krótka chwila. Nagle w drzwiach bocznych ukazuje
 891 Obra|               próg, a wreszcie grzbiet w pałąk zgięty. Jest to Kuntz
 892 Obra|                 którego wszyscy znają.~W sali zapanowywa szmer głośniejszy
 893 Obra|              czoło. Łatwo się pocił, a w sali~stawało się gorąco.~
 894 Obra|            Stoi tak przez chwilę, mnąc w ręku stary pilśniowy kapelusz,
 895 Obra|               się jedno zmęczy i staje w ciemnym swoim dole nieruchome,
 896 Obra|           pożyczył mu brzytwy. Leży to w interesie gminy, żeby taki
 897 Obra|              jakie pobudki miała gmina w tak łaskawie udzielonej
 898 Obra|             jego wyschłą, pomarszczoną w tysiące szwów szyją, którą
 899 Obra|         chustka. Właściwie mówiąc jest w trudnym położeniu.~Trzeba
 900 Obra|        niedołężnym. Wie on, że stoi tu w charakterze starca, nie
 901 Obra|            myśli; na woźnego też rzuca w bok krótkie spojrzenia,
 902 Obra|            gawędzą głośno. Nie leży to w interesie żadnego z nich,
 903 Obra|           której ściśnięta pięść ginie w długim rękawie pożyczonego
 904 Obra|               razem jak złamana gałęź. W stawach słychać trzask przykry.~-
 905 Obra|            myśl o wyprostowaniu już mu w nich coś strzyka... Ale
 906 Obra|           radca zasłania usta trzymaną w ręku ustawą, a woźny odwraca
 907 Obra|           odwraca się~do kąta i parska w kułak.~- Dobry! Dobry! -
 908 Obra|               osłupiałe oczy. U drzwi, w gromadzie~głów ludzkich,
 909 Obra|           dziwem i strachem patrzą się w twarz syna. Nie, nie, on
 910 Obra|            chce, żeby go syn licytował w gminie... On nie chce!~Kurczy
 911 Obra|            Stary Wunderli jest wszakże w tej chwili tak słaby, ale
 912 Obra|     przytrzymywał, stary upadłby może. W duchu nie ma on wielkiej
 913 Obra|         nędzarza pełne, złote światło. W świetle tym zmartwiała twarz
 914 Obra|           znika.~Stanowczo nie wygląda w tej chwili na więcej jak
 915 Obra|              interesowanych.~- Nietęgi w nogach! - mówi kręcąc głową
 916 Obra|              cóż? ja bym brał. Kiepski w nogach, ale w warsztacie
 917 Obra|            brał. Kiepski w nogach, ale w warsztacie posłuży.~- Ani
 918 Obra|             gdyby tu~był inny.~- A co? W domu i to się przyda - perswaduje
 919 Obra|           Zdrów jest, niezbyt podeszły w latach, siły dobrze mu służą
 920 Obra|            lżejszej roboty przydać się w domu może. Kto z panów reflektuje?
 921 Obra|               skłaniając się uprzejmie w stronę powroźnika rzecze:~-
 922 Obra|              pan od gminy za przyjęcie w dom swój kandydata?~- Dwieście
 923 Obra|             odpiera Kägi. - Potraficie w parobka orać!~- Wy co? Czy
 924 Obra|             niech przynajmniej tę zimę w ubraniu swoim chodzi. U
 925 Obra|               mróz już mu kości sięga. W swoim ubraniu? Cóż on za
 926 Obra|               bluzę tylko. Jak tu zimę w tym przebyć? Co to za ubranie?...~-
 927 Obra|                parobka. Robota aż kipi w domu.~- Sto sześćdziesiąt! -
 928 Obra|                radca spogląda ciekawie w kąt sali, stary Kuntz także
 929 Obra|               syn jego, z krótką fajką w zębach. Za rękę trzyma najmłodszego
 930 Obra|              balasków, wyjmuje fajkę i w pierwszym rzędzie staje
 931 Obra|               mogli spojrzeć sobie oko w oko. Cisza trwa dłużej niż
 932 Obra|                trwa dłużej niż zwykle. W ciszy tej słychać ciężkie,
 933 Obra|               nie może im przecież tak w oczy powiedzieć.~Ale przemowa
 934 Obra|            spocone czoło.~Syn cofa się w milczeniu od balasków i
 935 Obra|               rękę trzymał, spostrzega w tej chwili starego.~- Dziaduś!
 936 Obra|                pan radca uderza dłonią w biurko, przy którym stoi.~-
 937 Obra|                   To nie może wchodzić w zakres roztrząsań gminy! -
 938 Obra|               i jak we drzwiach znika. W chwilę potem widzi go jeszcze
 939 Obra|           opuszcza głowę i trzęsie nią w milczeniu. Potem ściska
 940 Obra|             rzuca ukradkiem spojrzenia w kąt, gdzie woźny stoi.~Tödi
 941 Obra|              Tödi Mayer uderza pięścią w balaski.~- Ależ to oszukaństwo! -
 942 Obra|             naraz głosów.~Szmer rośnie w sali; oburzenie udziela
 943 Obra|                 Wszystko się wydało...~W niezmiernym pomieszaniu
 944 Obra|           Mayer, zdjęty ostatnią pasją w swym rozczarowaniu.~- Nie
 945 Obra|          odziany, aby się mógł pokazać w urzędowej części sali.~Ale
 946 Obra|         woźnego. Sam ją wiązał, włożył w wiązanie to coś z artystycznych
 947 Obra|           niebieski bawełniany szmatek w obu rękach, ciska go ze
 948 Obra|                drzwi stojące. Nie może w tej chwili dać dobitniejszego
 949 Obra|              przetrząsnąć by ją można. W ogóle czyni ona starego
 950 Obra|                 który ma brata dozorcę w kantonalnej bibliotece i
 951 Obra|           który się "Ecce homo" zowie, w przeciwieństwie do sękatego
 952 Obra|  przeciwieństwie do sękatego Pilatusa; w zgromadzeniu są tacy, którzy
 953 Obra|               Mayer nie bierze udziału w ogólnej wesołości. Okrągłe
 954 Obra|       ostatniej żyłki, do resztki tchu w piersiach.~- Cofam słowo! -
 955 Obra|           jednego, to drugiego wąsa.~- W takich łachmanach nie wezmę
 956 Obra|           Wunderli słucha tego i dusza w nim truchleje. Co to będzie?
 957 Obra|           wielkie zdumienie odbija się w jego nędznej twarzy. Coraz
 958 Obra|             podnosi brwi siwe, patrząc w ziemię, a głowa coraz szybszym
 959 Obra|              niej rzeczą świętą, ale i w miłosierdziu miarę zachować
 960 Obra|                bokach wiszą zaciśnięte w kułak; miejsca sobie wszakże
 961 Obra|               obecnych niby obojętnie; w rzeczy samej żal mu, że
 962 Obra|                bure oczy i celuje nimi w starego jak wylotem fuzji.~
 963 Obra|                Kurczy się stary, głowę w ramiona chowa, przyciska
 964 Obra|                sześciu czy siedmiu lat w gminie. Wie on, że taka
 965 Obra|                Przekrzywia tedy Probst w jedną stronę ciężką swoją
 966 Obra|              płaską głowę, przekrzywia w drugą, a potem spojrzawszy
 967 Obra|               potem spojrzawszy bystro w twarz urzędnika rzecze silnym,
 968 Obra|                góry jak armatnią kulą!~W sali robi się wielka cisza,
 969 Obra|            sali robi się wielka cisza, w którą wpada natarczywe,
 970 Obra|                skamieniał, jakby wrósł w podłogę. Tylko coraz niżej
 971 Obra|           mleczarza, uderza białą ręką w leżące przed nim papiery
 972 Obra|              mówi woźny stukając laską w ziemię i ucicha.~- Po raz
 973 Obra|              dzieło miłosierdzia gminy w niego miał uderzyć.~- I-po-raz-trzeci! -
 974 Obra|          woźnym tryumfujący pan radca.~W chwilę potem Kuntz Wunderli
 975 Obra|                strony dyszla rzuca się w podskokach silny kudłaty
 976 Obra|          podskokach silny kudłaty pies w takiejże uprzęży, ujadając
 977 Obra|               takimże męskim oddziałem w tak zwanym "Pawiaku", który
 978 Obra|               stanęłam po raz pierwszy w dzień jesienny, dżdżysty,
 979 Obra|              dzień jesienny, dżdżysty, w towarzystwie jednej z moich
 980 Obra|               ze wsi przybyłe, odziane w chustki lub fartuchy na
 981 Obra|       urzędownie raz tylko na tydzień, w niedzielę; wszakże stan
 982 Obra|             zamieszkania przybywającej w innym dniu rodziny więźnia
 983 Obra|     interesantów czekających pełna; tu w bocznej ścianie znajduje
 984 Obra|             podówczas oddział kobiecy. W oddziale było przeszło sto
 985 Obra|               kobiet, mieszczących się w dziewięciu czy dziesięciu
 986 Obra|            czymś nieoczekiwanym. Są to w istocie dość duże, prostokątne
 987 Obra|            światło bardzo dostateczne; w jednym kącie piec kaflowy,
 988 Obra|             jednym kącie piec kaflowy, w drugim poskładane jeden
 989 Obra|           sienniki, dokoła ścian ławy, w pośrodku rodzaj warsztatu
 990 Obra|      uwięzionych tylko. Reszta odziana w suknie własne, których utrzymanie
 991 Obra|             własne, których utrzymanie w całości lub zastąpienie
 992 Obra|             spódnice, które ujęte igłą w jednym miejscu, rozłaziły
 993 Obra|          jednym miejscu, rozłaziły się w drugim, a przecież milsze
 994 Obra|           swoim od więziennej odzieży, w której grubym wojłoku robactwo
 995 Obra|               nie do wytępienia.~Izba, w której zatrzymałam się podówczas
 996 Obra|         najczęściej zachodziłam potem, w ciągu cotygodniowych, przez
 997 Obra|           młodszej Heleny, która miała w śniadawej twarzy i niebieskich
 998 Obra|        pierwszy odsiadywały karę swoją w Serbii. Helena była już
 999 Obra|              najszlachetniejsze istoty w najwłaściwszym dla siebie
1000 Obra|       wiedziano, że jest rezolutna, że w potrzebie za cały oddział