Part

1001 Obra|              ale do którego przywykłam w końcu tak, że mnie razić
1002 Obra|           podłogi i nierzadko całowały w rękę "panie", które traktowały
1003 Obra|     charakterystyczne cechy zauważyłam w mieszkankach Serbii: wielkie
1004 Obra|               tak pomiędzy zamkniętymi w jednej izbie, jak i pomiędzy
1005 Obra|            naiwności, tę spotkać można w starych nawet i wytrawnych
1006 Obra|                Otóż opowiadała mi ona, w jaki sposób tutaj popadła.
1007 Obra|                rozpakowały swoje kufry w świeżo najętym mieszkaniu,
1008 Obra|           zajechali dorożką przed dom, w czasie kiedy damy wyszły,
1009 Obra|                też tam leżała, i pcham w nią, co się mieści; niosę
1010 Obra|           rzeczy precz porozkładane, a w sądzie pani i panna takie
1011 Obra|               mówi: "Panie sędzio! Tam w biurku u mnie leżało trzydzieści
1012 Obra|               a nie zajrzałaś, co było w biurku. Myślałam, że trupem
1013 Obra|                 jak tylko że "popadła" w nieszczęście. Zupełnie jakby
1014 Obra|             nie czuły ani udziału woli w swoich czynach, ani też
1015 Obra|              przez długi czas "niania" w jakimś zamożnym domu, a
1016 Obra|            potem za kradzież brylantów w jubilerskim sklepie na siedm
1017 Obra|           zawsze niezmiernie schludnie w czarnej sukni i białym czepeczku
1018 Obra|             Pięć lat już siedziała tak w tym samym miejscu, pod oknem
1019 Obra|               samym miejscu, pod oknem w rogu ławy, schylając swoją
1020 Obra|            karnego oddziału dla kobiet w osobnym gmachu i na innej
1021 Obra|              innej zgoła ulicy.~Miłość w Serbii zawiązywała się jak
1022 Obra|                wypuszczano aresztantki w południe, na ogródek wychodziły
1023 Obra|            przygodzie dotrwa i dostoi. W tym celu zakochany szukał
1024 Obra|              zaczepki dawał mu pięścią w kark lub między oczy; hałas
1025 Obra|              jest to komórka sklepiona w piwnicach, bez podłogi,
1026 Obra|          prawie nie dopuszcza, a takie w niej zimno nieznośne, nawet
1027 Obra|        koleżance swojej zrobiła dziurę w głowie szydłem przy wyplataniu
1028 Obra|            nawet ,,wielmożnemu" śmiało w oczy patrzy. Upływa wreszcie
1029 Obra|               na pierwszej przechadzce w ogródku przedmiotem powszechnej
1030 Obra|                Nie czekając tedy, daje w twarz którejkolwiek z towarzyszek,
1031 Obra|      mistycznego ślubu dusz wprowadził w użycie w Serbii, był Józiek
1032 Obra|               dusz wprowadził w użycie w Serbii, był Józiek Kamieniarz,
1033 Obra|           jedno, albo drugie siedziało w więzieniu, albo wreszcie
1034 Obra|         Kamieniarz na Sybir, a chociaż w tym czasie Helena nie naśladowała
1035 Obra|               zapomnę ranka spędzonego w więzieniu 25 grudnia 1882
1036 Obra|        wprawdzie niekiedy słuchać mszy w oddziale śledczym przy ul.
1037 Obra|              urządzić ołtarz więzienny w samej Serbii, a ponieważ
1038 Obra|               Była to dziewicza postać w białej szacie, wyciągająca
1039 Obra|          pierwsza msza odbyć się miała w dzień Bożego Narodzenia.
1040 Obra|              ustach rwały się i ginęły w recitativach żałosnych,
1041 Obra|           zaraz na prawo, z niezmąconą w twarzy pogodą, klęczała
1042 Obra|          kobiet Helena War., która się w ciągu dni kilku wyuczyła
1043 Obra|             ochrypły dzwonek, który mu w ręku kołatał.~Wszyscy byli
1044 Obra|              podłodze; inne, wpatrzone w obraz, zdawały się być pod
1045 Obra|                 wielmożny" takt zgubił w przygrywce, jakby mu ręce
1046 Obra|             ołtarzem klęczał, podniósł w górę trzęsące się dłonie,
1047 Obra|         niedziele były mniej posępnymi w Serbii. Młodsze z uwięzionych
1048 Obra|                moją "pani hrabina", co w ich przekonaniu i najwyższym
1049 Obra|             kobieta, trzyma się zawsze w pewnym oddaleniu, stojąc
1050 Obra|               oddział miał Szymczakową w pogardzie; a inspektor nie
1051 Obra|         tapczan swój pod piec, trawiła w tym kącie dni całe, siedząc
1052 Obra|              dawna czerwoność przeszła w jakiś żółtoceglasty, brudny
1053 Obra|              ranki przechodziły zwykle w ten sposób, że opowiadałam
1054 Obra|              się potem długie rozmowy, w których i starsze, i młodsze
1055 Obra|                wracają myślą do chwil, w których jeszcze występnymi
1056 Obra|          kończyły nierzadko we łzach i w prostocie słowa.~Większa
1057 Obra|          polityka ta obraca się zwykle w sferze przewidywań nadzwyczajnych
1058 Obra|          termin ich kary.~Jest zwykle "w kamerze" jedna lub dwie
1059 Obra|          kombinują wypadki europejskie w sposób najpocieszniejszy,
1060 Obra|             kombinacje zawsze wypadają w ten sposób, że czy tak,
1061 Obra|           wielką swoją głowę, związaną w czerwoną chustkę, położyła
1062 Obra|             kraść tak, jak inne dzieci w ich wieku biegają gonić
1063 Obra|            wieku biegają gonić motyle. W żadnej z najzatwardzialszych
1064 Obra|          widziałam tyle czelności, ile w tej zgubionej Mańce. Graniczyło
1065 Obra|                 ile razy o niej myślę.~W ostatniej "kamerze" siedziały
1066 Obra|              człowiek zawsze ,,popaść" w coś musi. Skutkiem tego
1067 Obra|                mogę - która miała różę w nodze, odnawiającą się ciągle,
1068 Obra|            małymi przerwami, siedziała w więzieniu od lat bardzo
1069 Obra|              jeszcze całe cztery złote w kieszeni!~- I cóż wam z
1070 Obra|                 kapusta - na przemian, w południe; dwa funty chleba
1071 Obra|                razy na tydzień dostają w krupniku tak zwane "sztuczki".
1072 Obra|           zatargi nieskończone. Już to w ogóle przy jedzeniu panuję
1073 Obra|             nieznośny.~Obiad przynoszą w cebrzyku, który ustawia
1074 Obra|            cebrzyku, który ustawia się w korytarzu przede drzwiami;
1075 Obra|         chlipiąc, zanosząc się i klnąc w przerwach na czym świat
1076 Obra|         wszystkie łyżki zatrzymują się w połowie drogi do ust, wszystkie
1077 Obra|          bohaterką chwili.~ ~III~Dzień w więzieniu wcześnie się zaczyna.
1078 Obra|        strażnik o czwartej z rana izby w Serbii otworzył, aresztantki
1079 Obra|                sienniki, ona utrzymuje w porządku niezbędne naczynia,
1080 Obra|          strażnikiem wykłócić umieją i w izbie rygor utrzymać potrafią.~
1081 Obra|        śniadanie albo przyrządza kawę: w postępowaniu swoim bywa
1082 Obra|     pociągnięcie trzciny, która im się w grubych rękach rwie, skręca
1083 Obra|                 Tylko że wódka zostaje w kancelarii, aresztantka
1084 Obra|             śniadanie i rozdają chleb; w południe obiad, po obiedzie
1085 Obra|                po obiedzie przechadzka w ogródku, z czego w chłodniejszej
1086 Obra|         przechadzka w ogródku, z czego w chłodniejszej porze korzystają
1087 Obra|              potem już robota do nocy. W dni zimowe zapala się o
1088 Obra|              Nareszcie kładą się spać. W nocy strażnik po dwakroć
1089 Obra|              względem administracyjnym w Serbii, że z rana otwierający
1090 Obra|           porzucone.~Pranie odbywa się w wielkiej kuchni, gdzie na
1091 Obra|             trzonach gotuje się strawa w kotłach osobnych dla chrześcijan,
1092 Obra|             zwanej "trefnej" warząchwi w kocioł żydowski karane jest
1093 Obra|           żydowski karane jest ciemną.~W drugim końcu tej kuchni
1094 Obra|          przebywania kobiet i mężczyzn w kuchni.~Pranie to pozostawia
1095 Obra|               ta, która się praktykuje w Serbii, jest całkiem oryginalna.
1096 Obra|               oryginalna. Do cebrzyka, w którym się aresztantki umywają,
1097 Obra|       powtórzywszy raz jeszcze, płucze w cebrzyku, wykręca, suszy
1098 Obra|          miłość. Miłość wszakże, która w Serbii jest matką wynalazków,
1099 Obra|         wprowadziła pewne ulepszenia i w praniu także. Aresztantka
1100 Obra|          żelazo, a koszula wyprasowana w ten sposób, jeśli tylko
1101 Obra|             jakiejś chemicznej pralni.~W sobotę łaźnia. Do łaźni
1102 Obra|                przepis, że kto nie był w łaźni, ten jeść nie dostaje.
1103 Obra|                to wszystko, ochędóstwo w Serbii pozostawiało wówczas
1104 Obra|               mieszczą się "na górze", w szpitalu kobiecego oddziału,
1105 Obra|         których każda zaopatrzona jest w sześć łóżek i dwie. trzy
1106 Obra|          przenoszą natychmiast, choćby w nocy, na górę, gdzie zaraz
1107 Obra|                czasem dziwne sytuacje. W ratuszu znajdowała się raz
1108 Obra|                losie, przechadzała się w najlepszym humorze pomiędzy
1109 Obra|                zadziwiona tym, iż ktoś w tak prostej rzeczy ma wątpliwości
1110 Obra|            Śmiertelność była podówczas w Serbii dość znaczna, lubo
1111 Obra|               lubo nie tak wielka, jak w arsenale, gdzie tyfus przylgnął
1112 Obra|     kilkomiesięczną karę, pomieszczano w arsenale.~Najniższym stopniem
1113 Obra|                nie wolno przebywać ani w samej Warszawie, ani w miejscowości
1114 Obra|             ani w samej Warszawie, ani w miejscowości bliższej nad
1115 Obra|                nad wiorst czterdzieści w jej promieniu.~Jeżeli sprawowanie
1116 Obra|               pobytu i tam melduje się w kancelarii, gdzie z niej
1117 Obra|                zaufania zasłużyć sobie w więzieniu nie umiała, wówczas
1118 Obra|             czym tak samo ją "opisują" w kancelarii i puszczają wolno,
1119 Obra|               noc krótką przepędza się w bruździe, pod płotem, na
1120 Obra|                strażnik przyprowadził "w pobyt", którą "opisano"
1121 Obra|                pobyt", którą "opisano" w kancelarii? Naturalnie nikt.~"
1122 Obra|                 Tam był świat cały sam w sobie, dziwny, oryginalny,
1123 Obra|             oryginalny, zaciekawiający w najwyższym stopniu; tu dom
1124 Obra|                 Tam widniał wszędzie - w złym i w dobrym - człowiek,
1125 Obra|            widniał wszędzie - w złym i w dobrym - człowiek, tu widnieje -
1126 Obra|            prawo.~Sam już gmach nie ma w architekturze swojej nic
1127 Obra|    charakterystyki, która stwarza imię w jednej chwili - i na zawsze.
1128 Obra|               i zapadały rygle i zamki w Serbii; odźwierny trochę
1129 Obra|               być równie dobrze woźnym w jakiejś finansowej instytucji.
1130 Obra|          zbliżonego do świętego Piotra w tym raju!~Z bramy widać
1131 Obra|                niemal, opatrzona tylko w najniezbędniejsze sprzęty;
1132 Obra|               na pozór argusie, któryś w swojej filozoficznej wyższości
1133 Obra|            przeciwległych sobie drzwi, w które wpierw nosem trącić
1134 Obra|              Poza tym wszystko tu jest w porządku. Izby jasne, okna
1135 Obra|           wielką zręcznością i wprawą. W każdej izbie mieści się
1136 Obra|                jakie się tu praktykują w najlepszej wierze. Trzyma
1137 Obra|             nie.~Pilna szwaczka oddaje w ciągu dwóch dni pięć koszul,
1138 Obra|         zaopatruje wszystkie więzienia w kraju. Magazyn ten jest
1139 Obra|             letnie szyte są z drelichu w paski siwe i czarne, który
1140 Obra|          przedmiotów, znajdujących się w magazynie tym, figurowało
1141 Obra|              magazynie tym, figurowało w Rzymie na kongresie więziennym,
1142 Obra|              zarówno odzież więzienna. W Serbii, mimo istniejących
1143 Obra|               tej groźby się nie brał.~W tym pstrym i kolorowym tłumie
1144 Obra|             przeprowadzić najgładziej; w obrębie bowiem więzienia
1145 Obra|              podobania się, która była w Serbii nader silnym czynnikiem
1146 Obra|        nadzorca, kiedyśmy się znaleźli w końcu korytarza.~Otworzył
1147 Obra|             Otworzył drzwi i ciemność, w jakiej znajdowaliśmy się
1148 Obra|             raczej, gdyż ściany ginęły w mroku. W głębi tej izdebki
1149 Obra|            gdyż ściany ginęły w mroku. W głębi tej izdebki poruszyło
1150 Obra|               sama Pudłoska, którą już w Serbii odwiedzałam w ciemnej.
1151 Obra|               już w Serbii odwiedzałam w ciemnej. Stała zrazu chwilkę,
1152 Obra|              się kolejno spod "numeru" w "pobyt" i z "pobytu" pod "
1153 Obra|               a połowa do książki -jak w Serbii.~Na pierwszym piętrze
1154 Obra|              robotnice wynagradzane są w miarę uzdolnienia od dziesięciu
1155 Obra|          trzydzieści chyba kobiet jest w niej zaznajomionych przędzeniem
1156 Obra|           bliżej się nie rozpytywałam.~W szwalni tej robotnicom wolno
1157 Obra|           robotnicom wolno się ubierać w kaftaniki białe, przez wzgląd
1158 Obra|            trzydzieści pracuje ich tam w jednej obszernej izbie.
1159 Obra|             siedziała przed kwadransem w ciemnej. Przeciwniczka jej
1160 Obra|           sprawy. Szło im o chodzącego w podwórku szyldwacha, którego
1161 Obra|           Jedne z nich zapadają niemal w apatię, graniczącą z idiotyzmem,
1162 Obra|                byś nie przypuściła, że w niej coś zbrodniczego być
1163 Obra|                róża, dziwnie wyglądała w dużym, więziennym czepcu,
1164 Obra|       podeszłam ku niej, kiedy skubiąc w ręku trzymaną robotę, z
1165 Obra|                 wszystko macocha..."~- W Sybir idziesz, dziewczyno! -
1166 Obra|            chcąc ją rozbudzić nieco.~- W Sybir idę... - powtórzyła
1167 Obra|             skazana do robót ciężkich, w drodze łaski, z powodu słabego
1168 Obra|             nie mówi, chowa się zawsze w kąty, cała się trzęsie,
1169 Obra|         opatrzonymi mocną kratą oknami w półkole. Pomimo wszystko,
1170 Obra|            pochodu olbrzymiego wahadła w jakimś tajemniczym zegarze.
1171 Obra|      nieskończone pasmo, nogi uderzają w takt niecierpliwym lub wpółsennym
1172 Obra|          ruchem. To więźniowie przędą. W błędzie jest ten, kto sądzi,
1173 Obra|            patrzą z wyrazem cierpienia w oczach. Usiadłam na chwilę
1174 Obra|           przecież więźniowie znajdują w warsztatach zatrudnienie.~
1175 Obra|               nawet, siedzi bezczynnie w izbach sypialnych - czasowo
1176 Obra|                 co tu, rozzwierzęcenia w kobietach. Tutaj to siedziała
1177 Obra|           rozbroić może. Ona to pisała w swoim czasie ów list do
1178 Obra|                umiała utaić przy sobie w więzieniu taką ilość arszeniku,
1179 Obra|   najsromotniejszych zaspokajało ledwo w części jej żądzę złego.
1180 Obra|                 Nie przez to cierpiała w więzieniu, że jest karaną,
1181 Obra|           którego sceny rozgrywały się w jej rozpalonym mózgu. Widziałam
1182 Obra|              ją raz jeszcze na Złotej, w samych początkach istnienia
1183 Obra|             arszeniku, bez kropli krwi w strasznej, zagasłej twarzy,
1184 Obra|                ja straciłam ją z oczu.~W jednej przecież izbie arsenału
1185 Obra|             teraz dłużej, a mianowicie w tak zwanej ,,Szkole". Jest
1186 Obra|              nie mogą być pomieszczeni w Studzieńcu.~Zorganizowanie,
1187 Obra|           lekcji geografii, malcom dał w rękę książkę, zaopatrzył
1188 Obra|                książkę, zaopatrzył ich w papier i pióra - i tak więzienie
1189 Obra|               tych dzieci zmieniło się w szkołę. Władza mile przyjęła
1190 Obra|                 a wszystkim więzieniom w kraju polecono iść za przykładem
1191 Obra|                Gdyby tak coś podobnego w więzieniach kobiet...~Pod
1192 Obra|           sześciu tygodniom zamknięcia w więzieniu. Małoletnim jest
1193 Obra|            Sześciu chłopców było wtedy w arsenale; najstarszy miał
1194 Obra|         podczas kiedy ręce jego ginęły w zbyt długich rękawach siwego
1195 Obra|    powiedziałem. Ino, że mi zaraz dali w kark, że niby łżę; i przyświadczyli,
1196 Obra|           Szczupły, czarnooki, trzymał w ręku książkę z wyobrażeniem
1197 Obra|               słowo powiedział, to się w piersi tłukł ściśniętą pięścią,
1198 Obra|          zatrzymuję cię, czytelniczko, w arsenale, gdzie, jak widzisz,
1199 Obra|              Bywają jednak! Ale dzień, w którym bywają, jest dniem
1200 Obra|                Wszystko musi pomieścić w niewielkim węzełku, który
1201 Obra|        zawiesza; a jeśli dziecko jest, w ręku się je trzyma. Parę
1202 Obra|              kiedym stanęła na Pradze, w gmachu, który nazywają punktem
1203 Obra|             który mnie się wydał czymś w rodzaju wojskowego biura
1204 Obra|               rodzaju wojskowego biura w połączeniu z koszarami.
1205 Obra|          miasta oczekiwało wraz ze mną w wielkiej sali, gdzie na
1206 Obra|               kamiennych, wpuszczonych w głębokie framugi okienne,
1207 Obra|             popatrzył na nie, podszedł w jeden kąt, potem w drugi,
1208 Obra|            podszedł w jeden kąt, potem w drugi, nareszcie czołem
1209 Obra|            kajdany, czy dobrze zakute.~W więzieniach teraz nie nakładają
1210 Obra|         nakładają kajdan nikomu, chyba w charakterze czasowej kary
1211 Obra|              już te przewlekłe brzęki, w których wprawne ucho z daleka
1212 Obra|                dzwoniły jak sygnaturki w porównaniu do owych potężnych,
1213 Obra|              kiwający się rozpaczliwie w tył i naprzód; za wozem
1214 Obra|          karabiny oślepiająco błyskały w słońcu bagnetami.~Właśnie
1215 Obra|            zaczęto umieszczać więźniów w zakratowanych wagonach,
1216 Obra|             coraz szybciej, aż zniknął w końcu, unosząc skazańców
1217 Obra|               końcu, unosząc skazańców w daleką, dla wielu niepowrotną
1218 Wier|                był dalszym treści,~Jak w zestawieniu takim urągliwym!~
1219 Wier|               było tak głuchej boleści~W jestestwie żywym.~ ~Rok
1220 Wier|             szmatki~I poszedł drogą.~ ~W powietrzu ciche zawisły
1221 Wier|           szrony, od chłodu,~Bić głową w ziemię, jak czynią szaleni...~
1222 Wier|           znużony, z osłupiałym okiem,~W którym się palił płomyk
1223 Wier|           jakiś siny,~I przeszedł izbę w milczeniu głębokiem.~O czym
1224 Wier|       tajemnicą...~Zapłatę swoją wziął w ciżbie ostatni~I wyszedł
1225 Wier|                z odrętwienia rozbudzić w gawędzie,~Uścisnąć rękę
1226 Wier|             przyjaźni życzliwą,~Poczuć w swym bycie nie martwe narzędzie,~
1227 Wier|             ludzkości ogniwo...~Stanął w ulicy; na rogu jaskrawy~
1228 Wier|             para buchnęła gorąca,~Tłum w drzwi otwarte cisnął się
1229 Wier|          brzegu...~Lecz brakło steru i w błędnym tym biegu~Nie umiał
1230 Wier|           gdzie je znaleźć? Ach, gdyby w tym tłumie~Usłyszał jakieś
1231 Wier|                jałową,~Jakżeby słuchał w poważnej zadumie!~Jakżeby
1232 Wier|             narady~Jest znikczemnienie w zwierzęcym spoczynku?...~
1233 Wier|            wychudły, z oczyma jasnemi,~W których łzy wielkie i srebrne
1234 Wier|              srebrne wzbierały~I gasły w rzęsach spuszczonych ku
1235 Wier|            mrący,~Wiejski sierota stał w sądzie przed kratką.~ ~A
1236 Wier|                 Tak spiskująca ławkami w półkole~Na ludzką nędzę
1237 Wier|            Chrystus biały, co stał tam w pobliżu,~Zdawał się cierpieć
1238 Wier|             czoła~I spytał znowu: "Czy w wiosce jest szkoła?"~"Nie". -
1239 Wier|              Pisarz zwykle chmurny był w urzędzie,~Przy tym - pytanie
1240 Wier|                Odpowiedź chłopca pisać w protokóle;~Więc wyprostował
1241 Wier|           cieniem zaszło mu oblicze,~I w piersi uczuł drżenie tajemnicze,~
1242 Wier|            tłumy~I tamowały ruch globu w błękicie...~I spostrzegł,
1243 Wier|              dążeń ludzkości,~I czytał w groźnym spojrzeniu przyszłości,~
1244 Wier|               I przerażony - posłyszał w przestrzeni~Sądy - nad sprawą
1245 Wier|        nieświadomy,~Co drogi nie zna i w ciemnościach błądzi,~Czy
1246 Wier|            tych biednych usłyszy~Kiedy w swym życiu, co godnym jest
1247 Wier|            wiem, czy przyjdzie kto, by w chaty ciszy~Zasiąść do wielkiej
1248 Wier|         szanować, jak żywem~Poczuć się w wielkim łańcuchu ogniwem,~
1249 Wier|             tym progiem.~Stanęły zbite w gromadkę; nad niemi~Jaskrawa
1250 Wier|             ech żałosnych, zmieszanych w rozdźwięki,~I w jakieś ciche
1251 Wier|            zmieszanych w rozdźwięki,~I w jakieś ciche westchnienia,
1252 Wier|           jakieś ciche westchnienia, i w jęki.~Najmłodszy, dziecko
1253 Wier|           okien dworskich łuny~Odziany w łachman, z stopami bosymi,~
1254 Wier|               czarnej mąki garść tylko w komorze?~I nie ma ciepłej
1255 Wier|              chora?...~Czemu to ludzie w przednówek tak bledną~I
1256 Wier|                Idą z kolędą i z szopką w tej porze,~On przecie nigdy,
1257 Wier|                      CHŁOPSKIE SERCE~ ~W tłumie, na mrozie stanęła
1258 Wier|              łzami i zdarta~Na zgiętym w pracy i niedoli grzbiecie~
1259 Wier|                 i zadumy warta,~I sama w sobie taka żałośliwa,~Jakby
1260 Wier|            przewieją~I rozbłękitni się w sobie wiek słońca,~O tej
1261 Wier|              tej siermiędze mówić będą w świecie~I zwać jej dzieje
1262 Wier|         Patrząc upornie na gmach, kędy w sali~Rekrutów strzygli i
1263 Wier|                strzygli i mundurowali,~W ręku ubogi węzełek trzymała -~
1264 Wier|             dziki, nieprzytomny,~I bić w niebiosa, i wstrząsać to
1265 Wier|            jakimś głuchym...~Pierś jej w śmiertelnej podniosła się
1266 Wier|             nędzarzy!~Ty liczysz kędyś w błękitnym swym niebie~Wszystkie
1267 Wier|          trzaskiem otwarto drzwi sali: w natłoku~On jeden tylko jest
1268 Wier|                włos lniany...~Klasnęła w dłonie i w oczy mu patrzy.~
1269 Wier|          lniany...~Klasnęła w dłonie i w oczy mu patrzy.~Podszedł
1270 Wier|               oczy mu patrzy.~Podszedł w milczeniu. Był gibszy i
1271 Wier|                  nie zobaczyć już tego w żołnierce! -~Powstał zgiełk,
1272 Wier|                     JAŚ NIE DOCZEKAŁ~ ~W ubogiej izbie gość zjawił
1273 Wier|               wybłyska~Złocistą glorią w poddaszu nędzarza,~Tak,
1274 Wier|          skarby u swego ołtarza~I stać w purpury blaskach i kamieni,~
1275 Wier|             Korząc się przed nim, biją w pierś swą - nagą!~ ~Był
1276 Wier|          niedzielny poranek wiośniany.~W izbie wyrobnik siedział
1277 Wier|              wyrzucony z duszy,~Padnie w głębiny i ziemię poruszy.~ ~
1278 Wier|               ławę...~A Jaś tymczasem, w nędznej koszulinie,~Coraz
1279 Wier|                się nędzarz, chwycił go w ramiona,~W piersiach mu
1280 Wier|         nędzarz, chwycił go w ramiona,~W piersiach mu grały i łkania,
1281 Wier|                z komina~Iskry i dymy i w szyby tak siekał,~Jakby
1282 Wier|                Jaś już nie doczekał!~ ~W mogiłce leży i nigdy mu
1283 Wier|          wiedzy, swobody~Nie drgnie mu w piersi okrzykiem: Tyś człowiek!~
1284 Wier|                 gdzie śpią te dzieciny~W milczeniu śmierci przerażliwem,
1285 Wier|             się zwlekał!~O bracia, czy w nas wcale nie ma winy,~Że
1286 Wier|                                        W PIWNICZNEJ IZBIE~ ~W piwnicznej
1287 Wier|                   W PIWNICZNEJ IZBIE~ ~W piwnicznej izbie zmrok wczesny
1288 Wier|               Na brudne patrzy mury.~ ~W piwnicznej izbie głos dziecka
1289 Wier|              Czy też tam dzieci chodzą w słoneczku,~Po trawce, po
1290 Wier|               I nie mieszkają, jak my, w piwnicy?~I widzą het...
1291 Wier|                                        W piwnicznej izbie jęk zabrzmiał
1292 Wier|            Matka się po niej krząta...~W gęstnącym zmroku głos dziecka
1293 Wier|                rodzona,~A jak tam jest w tym polu?"~"W polu to, synku,
1294 Wier|             jak tam jest w tym polu?"~"W polu to, synku, zboża a
1295 Wier|               zboża a zboża,~Przetkane w kwiat kąkolu...~ ~Takie
1296 Wier|            owsy, takie ci żyta,~Ze się w nich człowiek schowa!~A
1297 Wier|              takie ci idą szumy,~Takie w powietrzu granie,~Jak kiedy,
1298 Wier|                kiedy, na ten przykład, w kościele~Zagrają na organie...~ ~
1299 Wier|                  jak niebo... a grochy w strąkach,~Że ich nie przejrzysz
1300 Wier|            miedzy smyrgnie,~Przepiórka w głos zadzwoni...~A z łąki
1301 Wier|                                        W piwnicznej izbie zmrok coraz
1302 Wier|               ściany płaczą...~Dziecko w ciemności oczy otwiera,~
1303 Wier|                 synku, to trawy rosną,~W srebrzystej mgle stojące...~ ~
1304 Wier|        srebrzystej mgle stojące...~ ~A w trawach kwiecie żółte i
1305 Wier|               fujarki...~A siwy kaczor w trzcinach się zrywa.~Sznurkuje
1306 Wier|           dziewczęta, jak gąski białe,~W dwojakach jeść im niosą..."~ ~.........................................~ ~
1307 Wier|                                        W piwnicznej izbie głos dziecka
1308 Wier|           pleśni...~A oczy jego patrzą w okienko,~Czy mu się czasem
1309 Wier|                rodzona,~A jak tam jest w tym lesie?"~"W lesie to,
1310 Wier|                tam jest w tym lesie?"~"W lesie to, synku, szum się
1311 Wier|                dźwigają,~Że i królowie w złotych pałacach~Piękniejszych
1312 Wier|         wiewiórka świśnie,~A jarzębiny w koralach stoją~I pachną
1313 Wier|                    A z Bożą męką krzyż w macierzankach~Starej mogiły
1314 Wier|               może, maleńko,~Ozdrowiał w onym lesie?~A w tej piwnicy,
1315 Wier|              Ozdrowiał w onym lesie?~A w tej piwnicy, tom jak źdźbło
1316 Wier|       przyjdzie twoją główeńkę~Zakopać w dołek czarny!"~ ~.........................................~ ~"
1317 Wier|               co mówicie?~One to ptaki w lasach grające,~One zajączki
1318 Wier|           lasach grające,~One zajączki w życie?~ ~A jaż, mateńko,
1319 Wier|                                        W piwnicznej izbie ciężkie
1320 Wier|           Matka się we łzach krząta.~ ~W piwnicznej izbie zmierzch
1321 Dzie|               siadasz,~Jakie ty nowiny~W lesie rozpowiadasz?~Kuku!
1322 Dzie|              rozpowiadasz?~Kuku! Kuku!~W lesie rozpowiadasz?~ ~Leciałam
1323 Dzie|            rozpowiadasz?~ ~Leciałam ja w maju~Z ciepłego wyraju,~
1324 Dzie|             ciepłego wyraju,~Zagubiłam w drodze~Ścieżynkę do gaju!~
1325 Dzie|               Nasza zima zła!~Szczypie w nosy, szczypie w uszy~Mroźnym
1326 Dzie|              Szczypie w nosy, szczypie w uszy~Mroźnym śniegiem w
1327 Dzie|                w uszy~Mroźnym śniegiem w oczy prószy,~Wichrem w polu
1328 Dzie|        śniegiem w oczy prószy,~Wichrem w polu gna!~Nasza zima zła!~ ~
1329 Dzie|          Płachta na niej długa, biała,~W ręku gałąź oszroniała,~A
1330 Dzie|             nie boimy,~Dalej śnieżkiem w plecy zimy,~Niech pamiątkę
1331 Dzie|           Gdańsko powitała.~ ~I wzięła w ramiona~Wielu ziem przestworza,~
1332 Dzie|            Wyszedł żuczek na słoneczko~W zielonym płaszczyku.~- Nie
1333 Dzie|           MUCHY SAMOCHWAŁY~ ~U chomika w gospodzie~Siedzą muchy przy
1334 Dzie|              Zdusił muchy przy miodzie~W chomikowej gospodzie.~ ~
1335   1 |            dzisiaj spojrzeć się odważę~W ten cichy błękit i w te
1336   1 |            odważę~W ten cichy błękit i w te ludzkie twarze,~Jak ja
1337   1 |          słońce ją pije,~I nie upadłem w proch, i jeszcze żyję?~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
1338   1 |                Głębie boleści i umiesz w nich tonąć,~Ktokolwiek jesteś,
1339   1 |                                   Sam, w czterech ścianach, co mnie
1340   1 |               zamykały,~Z myślami mymi w świat smętkiem sczerniały,~
1341   1 |              ludów, i stare cierpienia~W piorun przekuwa i w burzę
1342   1 |         cierpienia~W piorun przekuwa i w burzę zamienia,~A czarę
1343   1 |                żaru, i drżenia,~I pędu w sobie...~Przede mną, u proga,~
1344   1 |            przed Bogiem brać świat ten w obronę~I wzejść bławatkiem
1345   1 |                Czy znasz anioły, które w polu głuchem~Nad mogiłami
1346   1 |                Czy znasz anioły, które w pustych chatach~U wygaszonych
1347   1 |             siedzą ciche,~A głowy mają w piorunowych kwiatach~I usypiają
1348   1 |          patrząc na nią strwożyłem się w sobie~I rzekłem: - Oto jest
1349   1 |                tych bożych jedna,~ ~Co w ciemnym lampy zapalają grobie~
1350   1 |                mną - rzekła - pójdziem w łez dolinę.~ ~
1351   1 |               ręka przejrzysta i biała~W cichym powietrzu przede
1352   1 |              chłód wieczorny, niesiony w powiewach~Po drżących wodach
1353   1 |                drzewach.~ ~Ziemia, już w rosach, pod nocną szła zorzę~
1354   1 |               I gwiazdy nagle tryskały w przestworze,~A dnia różaność,
1355   1 |              dnia różaność, wsiąknięta w powietrze,~W przejrzyste
1356   1 |                wsiąknięta w powietrze,~W przejrzyste tony szła, i
1357   1 |               przejrzyste tony szła, i w coraz bledsze.~Naraz psy
1358   1 |           żurawie łańcuchem~ ~I, bijąc w skrzydła, leciały jęczące~
1359   1 |         zrobiło i ciemno,~A ucisk taki w powietrzu był całem,~Że
1360   1 |           Zwrócona ku mnie litośnie, i w twarzy~Ciszę uśpionych harf
1361   1 |                była jak kwiat, gdy się w rosach waży,~I dość mu tylko
1362   1 |           śladem smętnej mojej ksieni,~W domostwo ciche wszedłem
1363   1 |              domostwo ciche wszedłem i w ogrody,~Gdzie spokój rozwiał
1364   1 |             brzęcząc, by rój pszczelny w ulu.~Naraz - głos jeden
1365   1 |            pękł, jak struna szklana,~A w głosie taka była ostrość
1366   1 |                jak strzały~Za krzykiem w górę - i w górze zostały.~
1367   1 |         strzały~Za krzykiem w górę - i w górze zostały.~Tam, na północy,
1368   1 |              złota głowica~Wyrzuconego w błękity sztyleta~ ~I jako
1369   1 |                o niej - blednę.~A gdym w nią patrzał jak w święte
1370   1 |               A gdym w nią patrzał jak w święte obrazy,~Pod moim
1371   1 |               A gdy mówiła, stanęliśmy w gmachu,~Przed którym widać
1372   1 |          ciężkiej zadumy,~Jasność szła w okna przyćmiona i chmurna,~
1373   1 |             okna przyćmiona i chmurna,~W pośrodku izby stół, na stole
1374   1 |                Odgadłem po biciu~Serca w tej izbie głośnym, gdzieś
1375   1 |          gdzieś od proga,~Po wytężonym w dwóch źrenicach życiu,~Gotowych
1376   1 |             Boga,~Po tym uporze, który w drzwi otwarte~Jej siwą głowę
1377   1 |           pacierza,~Czuła, że wzrokiem w Boga gdzieś uderza.~ ~Teraz
1378   1 |                uderza.~ ~Teraz stanęła w progu, chce do syna...~Puśćcież
1379   1 |             niegdyś po synów pogrzebie~W dom powracała z garścią
1380   1 |             obudzi...~Zaprawdę, Bóg ma w nienawiści ludzi!~ ~A wtem
1381   1 |         zielone kłosy,~I kto ten zagon w runi zaorywa?~- Więc się
1382   1 |                   A gdy ten wyraz padł w ciche przestrzenie,~Jaskółki
1383   1 |      zagrzmiały po drodze.~Spojrzałem: w zwartym jechali szeregu,~
1384   1 |             pałasze przy nodze,~Ludzie w kurzawie, a konie w pian
1385   1 |             Ludzie w kurzawie, a konie w pian śniegu.~Dobosze w bębny
1386   1 |           konie w pian śniegu.~Dobosze w bębny takt biją miarowo,~
1387   1 |              jeźdźcy sadzą z zwieszoną w dół głową.~I tak przed nimi
1388   1 |                głową.~I tak przed nimi w podróżnym tym pyle~Kraj
1389   1 |               nie śmiał przyzostać się w tyle~Ani obrócić za siebie
1390   1 |               mijali, zagroda,~Wielkim w nas płaczem buchnęła i jękiem.~
1391   1 |             płaczem buchnęła i jękiem.~W sadzie, u płota, urodna
1392   1 |            srebmemi.~ ~Więc zapatrzony w Dolores tę białą~Stanąłem.
1393   1 |               Stanąłem. Tętent ucichał w oddali.~Kurzawa spadła i
1394   1 |                i tylko zostało~Drżenie w zbóż młodych chwiejącej
1395   1 |           chwiejącej się fali~I droga, w słońcu lekkim pyłem wzdęta,~
1396   1 |             Siną, od której ognie szły w czerwieni...~A kiedym milczał,
1397   1 |          żałobą,~O, daj mi jeszcze raz w drogi iść one,~Od kości
1398   1 |             kto zażył ciszy onej doby,~W której mu serce zastygło
1399   1 |               której mu serce zastygło w boleści~I żadnych z ziemi
1400   1 |           Żądłem tych myśli, co pełzną w nie mrowiem,~I znów iść
1401   1 |                                        W pół nieba słońce stanęło
1402   1 |               nieba słońce stanęło już w chmurze~Dymów armatnich,
1403   1 |              na małe podgórze,~Za mury w ogniu i za miejskie bramy,~
1404   1 |                waliły bezładnie,~Ginąc w popłochu onym, gdzie kto
1405   1 |               gdy wtem granat świsnął,~W górę go porwał i mózg mu
1406   1 |              upadłem złamany;~A miałem w oczach lecące czerepy~Głów
1407   1 |              łachmany~Ciał rozerwanych w powietrzu na ćwierci,~A
1408   1 |                powietrzu na ćwierci,~A w uszach świst i pisk, i wrzawę
1409   1 |            skały,~I patrząc na ów gród w płomieniach, zbladła,~A
1410   1 |                Nagle się zaczął ćmić i w barwach mienić,~Ogniami
1411   1 |                   Otom wywiedzion jest w ziemię~Widzeń okropnych
1412   1 |              nie słysząc zgoła,~Trwała w milczeniu swej wielkiej
1413   1 |          przeczysta!~Jeśli ty płaczesz w sercu twym nad nami,~Błogosławiona
1414   1 |               Żółcią pojony i włócznią w bok pchnięty...~ ~I złamał
1415   1 |                i jako się trwoży~Cichy w swej kaźni, Baranek ten
1416   1 |                z jakim ptastwo leciało w niej krzykiem~Od gniazd
1417   1 |          odbiwszy się grodu,~Wyszliśmy w pole szeroko zdeptane.~A
1418   1 |           żuraw studzienny. Pod płotem~W zgrzebnej koszuli i twarzą
1419   1 |      Rozkrzyżowany, jak orlik, szeroko~W tym polu, krwawym dziecięcą
1420   1 |            twarzą sczerniałą, z koroną w pozłocie~Blasków zachodnich,
1421   1 |              jad przekleństwa pożywasz w twym chlebie~I zawsze jesteś
1422   1 |                        A gdyśmy weszli w las, uderzył we mnie~Płacz
1423   1 |           ciche.~Więc idąc na ten głos w najgęstsze ciemnie,~Ujrzałem
1424   1 |           najgęstsze ciemnie,~Ujrzałem w trawie dzieciąteczka liche,~
1425   1 |            dnie śmierci. A jam zrodzon w płaczu~I usta ziemi mówią
1426   1 |                tam ścieżeczka pochyła,~W dół spadająca od leśnej
1427   1 |               zatliwszy pochodnie.~ ~A w dole, jako zroszone mrowisko,~
1428   1 |             się przed nami pole,~Które w siności onej przedwieczornej,~
1429   1 |        jeziornej,~Pod oparami stało, a w półkole,~Białością płócien
1430   1 |                Białością płócien bijąc w zachód złoty,~Jak wzdęte
1431   1 |             podobny, nieduży,~A na nim w wielkich blaskach stała*
1432   1 |            milczące,~Wijąc się z wolna w przeguby ogromne.~Stanęli.~ ~...
1433   1 |             wielkie "amen", jak grzmot w górach,~I zobaczyłem nagle
1434   1 |              byli, rudą błotną~Ciskali w niego i mową sromotną.~ ~
1435   1 |               onej jodły,~Która, drżąc w sobie, dawała szum mały,~
1436   1 |               choć znać było, że dusza w nim krzyczy,~Niemy miał
1437   1 |          przewodnica,~Podniósłszy ręce w miesięcznej jasności,~Błogosławiła
1438   1 |         dziecięcia, aby je nosiła,~Jak w pierwszych czasach poczęcia
1439   1 |                prędszy, niźli zawodnik w swym biegu,~Dobra nie widział,
1440   1 |               krzyże,~I wszystko stało w milczeniu i w mirze.~ ~A
1441   1 |           wszystko stało w milczeniu i w mirze.~ ~A dla mnie, którym
1442   1 |            dróg onych mozołem~I czułem w sobie krzyki i lamenty~Ducha,
1443   1 |                       Nagle pies zawył w oplotach, po rosie...~Ustał -
1444   1 |           żałość~I taki ludzki ból był w onym głosie,~I taki jęk
1445   1 |           nietoperza~Strach oblatuje i w piersi uderza.~ ~A gdym
1446   1 |          wtórem;~I tak ku sobie te psy w pole wyły~Na wielki, srebrny
1447   1 |           wskazały dwa trupy,~Patrzące w księżyc bez zmrużenia powiek~
1448   1 |              łan żytni powali,~A jedne w drugie wdeptane są kłosy,~
1449   1 |               uderzył wiatr zgniły -~I w krwawej glinie zaczęły lgnąć
1450   1 |       dozwolonym,~Ale ci wszyscy są tu w ręku Boga,~A Bóg ich w polu
1451   1 |              tu w ręku Boga,~A Bóg ich w polu zostawia czerwonym,~
1452   1 |         niechaj zagasną~Zgwałcone oczy w mojej nędznej głowie!~To
1453   1 |            czyste powietrze~I choć sam w sobie strzegę tajemnicy,~
1454   1 |                Czuję, że żyję i dycham w tym brudzie...~Nie! To nie
1455   1 |                 I tych pobitych czułem w ciele rany~I nie wiedziałem,
1456   1 |             moja i gwiazda przewodnia,~W Boga wpatrzona, szła cicha
1457   1 |              obliczem upiora~Wsiąkając w ciemną zachodu głębinę.~
1458   1 |            haków wyparte~Widną czyniły w komnacie tej trwogę~Ostatniej
1459   1 |               Ale piorunem krwi rażony w głowę~Na widok jakiś szatański,
1460   1 |         szatański, piekielny,~Bo ogień w twarzy miał i gwałt śmiertelny.~ ~
1461   1 |             zastygły te ciała czerwone~W jakimś momencie zdumienia
1462   1 |               Niech lepiej zaraz świat w garść prochu zmieni.~ ~W
1463   1 |               w garść prochu zmieni.~ ~W izbie znów długa cisza...
1464   1 |               tych dwu jednego, co tam w krwi kałuży~Leżeli, z krzywdą
1465   1 |               zdała się umarłą,~I duch w niej zaraz począł mdleć
1466   1 |          rękojeści~Sądnych szal trzyma w błękitach i waży~Wielkich
1467   1 |                a mocnych szafarzy.~ ~A w ciszy niech trwa sąd, aż
1468   1 |               ściany~I weszło dwojgo...W koszulkach, wpół boso,~Chłopczyk,
1469   1 |              Jako wróbliki one, patrzą w trwodze~Na matkę, że ma
1470   1 |          rzęsie~I z głową siwą, co się w ciszy trzęsie.~ ~A takie
1471   1 |             mnie, jasna, a posadź mnie w ciszy!~Niechaj przepaście
1472   1 |              pani moja, bardzo cicha~I w tajnych myślach swoich pogrążona,~
1473   1 |             wiatru małemu, co wzdycha*~W przydrożnych trawach, a
1474   1 |           kamienia,~A dosiężony jestem w serce strzałem~Takiej żałości,
1475   1 |            strzałem~Takiej żałości, co w jady krew zmienia,~A żywot
1476   1 |              wspomniawszy, com widział w tym dworze:~- Zaprawdę -
1477   1 |                niewielki grodek, snadż w pośpiechu~Opustoszały, jakby
1478   1 |           pośpiechu~Opustoszały, jakby w czas morowy.~A ci, co uszli,
1479   1 |            pogwałcone mury~Przeciw nam w bramy zdawały się cisnąć,~
1480   1 |       rozbrzmiały te spiże,~Zdawał się w niebo róść i iść przed nami~
1481   1 |            oniemiony,~Jakoby we mgle i w chmurach zawisnął,~A ten
1482   1 |             dzwonnik martwy chwiał się w górze~Na tym, którego nie
1483   1 |              ognisk drużyny,~A u drzwi w kozłach stały karabiny.~ ~
1484   1 |             próg weszli...~Wielka nawa~W łuki gotyckie sklepiona,
1485   1 |     rozpalonych krwawa,~A przez połowę w grubym mroku stała,~Podobna
1486   1 |                Bóg nawet odmienić jest w mocy~Tego, com widział i
1487   1 |         śpieszą,~Tak wskroś mnie idąc, w cień mnie swój ogarną~Te
1488   1 |               jest boleść i trwoga,~Co w izbie mojej dziś stoi u
1489   1 |               stoi u proga.~ ~I patrzę w ciemność, i słyszę wśród
1490   1 |              śmierci gmachów,~A pełnym w sobie żałości i trwogi,~
1491   1 |          gwiazdą na drodze tej była.~ ~W bezbrzeżny smutek i w niepocieszony~
1492   1 |                  W bezbrzeżny smutek i w niepocieszony~Myślą posępną
1493   1 |           rozciągniętym płótnie~Kreślę w obłokach siedzącego Boga,~
1494   1 |                i siny~Dym, co wstępuje w niebo z łez doliny.~ ~A
1495   1 |                z łez doliny.~ ~A wtedy w izbie mojej słyszę łkanie,~
1496   1 |               A nie nalezion jest czas w dziejach świata,~Co by nad
1497   1 |            kłos, co ledwo zawiązał się w ziarno,~Wdeptany w ziemię
1498   1 |        zawiązał się w ziarno,~Wdeptany w ziemię i w rolę cmentarną.~ ~
1499   1 |            ziarno,~Wdeptany w ziemię i w rolę cmentarną.~ ~O rodzie
1500   1 |                ludzki! O plemię Kaina!~W gniewie ty jesteś i w pomście