Rozdzial

 501 VI   |             mniejszy, smaku kartofli, i tego wiele na wiosnę osobliwie
 502 VI   |            nich takoż orzechy cedrowe i bardzo wiele innych jagód
 503 VI   |              używają jej w gorączkach i w innych chorobach.~Głowy
 504 VI   |         chorobach.~Głowy ryby czewicy i jagody morożki zwane posyłają
 505 VI   |           Nabyłem czarnej hipokondrji i przyszedłem do największego
 506 VI   |            ulgę przyniosło, a później i większą znalazłem powolność
 507 VI   |               różne kamyki, bursztyny i konchy morskie: znachodziłem
 508 VI   |           perłami ale bardzo drobnymi i płaskimi, które nawet do
 509 VI   |          konie morskie, krowy, Nerpy, i psy tysięczne morskie. Krzyk
 510 VI   |               większe od gęsi naszych i krzyczą nieustannie najprzeraźliwiej,
 511 VI   |                kolor mają osobliwszy, i nigdy nie ginie ich piękność.~
 512 VI   |               ćwierci mili od kolonii i bawiłem się zbieraniem moich
 513 VI   |               wyniosły brzeg nad nami i postrzega niedźwiedzia spuszczającego
 514 VI   |         Usunęliśmy się z tego miejsca i odtąd już nie chciałem się
 515 VI   |            słychać ustawiczne bałwany i szum największy Oceanu.
 516 VI   |  najciemniejsze. Skoro uderzą bałwany i powstanie szum morza, zaraz
 517 VI   |              Wulkan brzmi nieustannie i wyrzuca ognie: co za okropny
 518 VI   |             okropny wtenczas spektakl i sytuacja człowieka! Psy
 519 VI   |            dopóki nie dojrzeją jagody i cedry (orzechy tameczne).
 520 VII  |        wszystkie jej rysy są znaczne, i widać jak wyrzuca do góry
 521 VII  |           same kamienie; znajdują się i potoki, które wpadają do
 522 VII  |           sobie mają wiele; tłuste są i bardzo smaczne. Kamczadale
 523 VII  |      Kamczadale biją takowe dla mięsa i futra: robią suknie ze skór
 524 VII  |           futra: robią suknie ze skór i w największe zimna na gołym
 525 VII  |           wiele spektryfikowanych żab i kamieni ametystowych. Pierwszy
 526 VII  |         straży porwał mnie w momencie i na wiązaniu drzwi postawił.
 527 VII  |          wulkan grzmiał nadzwyczajnie i woda Kamczatki zmniejszyła
 528 VII  |         Kamczacką grubości kilku cali i która przez kilka dni trwała.~
 529 VII  |             Kurylskie, Ekuckie, Lisie i szczyt Czukczów między Ameryką
 530 VII  |              była to jedna masa ziemi i przez podobne trzęsienia
 531 VII  |        Czukczów, których język obfity i wcale odmienny.~Możnaby
 532 VII  |             ile że coraz świeże znaki i rysy od wulkanów i trzęsienia
 533 VII  |              znaki i rysy od wulkanów i trzęsienia ponawiają się
 534 VIII |       najwyższych, uderza promieniami i prawie w dniu jednym śniegi
 535 VIII |          które biegną na brzeg morski i całe lato, aż do późnej
 536 VIII |                które są bardzo tłuste i smaczne. Mieszkańce wychodzą
 537 VIII |         zrywają różne pączki od drzew i kwiatów i za największy
 538 VIII |             pączki od drzew i kwiatów i za największy specjał jedzą.~
 539 VIII |      wyrzucają na brzeg wielkie stosy i suszą jak siano, robiąc
 540 VIII |      Chachelcza, jest bardzo koścista i podobna do naszych jeżgarzy.~
 541 VIII |           wyrzucają na brzeg, płatają i suszą takoż dla psów na
 542 VIII |               którą płatają na połcie i wędzą. Ryba ta służy za
 543 VIII |             się kilkunastu gospodarzy i każdy z nich przynosi kilkunasto-sążniowe
 544 VIII |      drewnianą. Podnoszą potem siatkę i za pokazaniem się ryby zaraz
 545 VIII |        kuligów, czajek morskich, etc. i na tym czas im schodzi.
 546 VIII |        wrzucają w tłustość wielorybią i konserwują prawie rok cały.~
 547 VIII |              a stare się wtedy pierzy i nie może czas jakiś latać.
 548 VIII |             trawach nad brzegami rzek i potoków wpadających do morza.
 549 VIII |           psami, tysiące na ląd pędzą i zabijają miotłami. Dzień
 550 VIII |              zabijają miotłami. Dzień i noc pieką, gotują i jedzą;
 551 VIII |             Dzień i noc pieką, gotują i jedzą; potem znowu podobne
 552 VIII |           Kamczadale bardzo są leniwi i nieprzezorni, bo pozjadawszy
 553 VIII |          wtedy rzucają swe mieszkania i przenoszą się z familiami
 554 VIII |             Najwięcej zbierają klukwy i brusznicy, które się konserwują
 555 VIII |               wytryskujących ze skał, i dla Bogów czynią ofiary.
 556 VIII |         zapaliwszy przez ogień skaczą i w tym czasie wieszczki czyli
 557 VIII |               pokazują swe kuglarstwa i sztuki. Zdarza się często,
 558 VIII |               kobiety zbierają jagody i naczynia napełnione zostawiają
 559 VIII |         niedźwiedzie porywają kobiety i unoszą do lasów, a jednak
 560 VIII |            cos podobnego do człowieka i do zwierza, kazał żywcem
 561 IX   |                 ROZDZIAŁ IX. ~RELIGIA I OBYCZAJE KAMCZADAŁÓW~ ~Kamczadale
 562 IX   |           najwięcej w słońce, miesiąc i ogień. Utrzymują że to wszystko
 563 IX   |              jest Bogiem, czego rozum i przemysł człowieka nie dokaże.~
 564 IX   |          Kamczadale nie mający żelaza i krzesiw, dostają ogień przez
 565 IX   |          mając do tego ze sobą siarkę i pewny rodzaj wysuszonej
 566 IX   |      obrabiają na wzór naszych konopi i kręcą sznurki do uszycia
 567 IX   |             sznurki do uszycia sukien i sandałów. W odleglejszych
 568 IX   |    tamborowaniem, włosami zwierzęcymi i lśniącymi trawkami. Sandały
 569 IX   |        wyszywają. Na zimę noszą futra i kapturki na głowie, latem
 570 IX   |               do których różne konchy i kółka uwiązują. Tamborują
 571 IX   |               Tamborują twarze, czoła i szyje, nakłuwając ością
 572 IX   |           które potem smarują farbami i to już zostaje na zawsze.
 573 IX   |            nich tym większą elegantką i tym bardziej dystynguje
 574 IX   |              zszywają jelenimi żyłami i od dżdżu kładą na siebie.~
 575 IX   |            najcieńsze arkusze papieru i służy tam za szyby do okien.
 576 IX   |         Kamczadale bardzo są uprzejmi i gościnni. Co tylko ma w
 577 IX   |          obecności jego, napełnia je, i tym go częstuje. Gość musi
 578 IX   |               specjałem gębę wypłukać i wtenczas już ma prawo do
 579 IX   |      lądowaniu cudzoziemskich okrętów i podbiciu Kamczatki przez
 580 IX   |        którego jeśli zaplecie w trawy i kwiaty, pewnym jest jej
 581 IX   |    trzydziestu bab starych z krzykiem i skakaniem niedźwiedzi uwija
 582 IX   |             czarnych soboli halsztuch i w tym czasie od każdej baby
 583 IX   |          kilkanaście kułaków odbierze i już prowadzi do domu swojego
 584 IX   |               na biesiady.~Kamczadale i Kamczadalki nieustannie
 585 IX   |        nieustannie między sobą gadają i przepędzają wieczory długie,
 586 IX   |     opowiadając kto z nich co widział i jakie sny miewał. Lubią
 587 IX   |           okręty na wynalezienie wysp i narodów nowych. Niektórzy
 588 IX   |           ludzi po połowie człowieka, i jedna od drugiej części
 589 IX   |             iść zsuwają się do połowy i formuje się człowiek. Nazywają
 590 IX   |            ścieka, człowiek się budzi i żyć zaczyna: dają im nazwisko
 591 IX   |      opowiadają, że znajdowali miasta i ludzi po których chodzili;
 592 IX   |              z największą ciekawością i wierzą. Po zebraniu jagód,
 593 IX   |                po wystawieniu posągów i po odbyciu zabaw, wracają
 594 IX   |              do dwóch wielkich żerdzi i stawiają po rowach i wąwozach
 595 IX   |           żerdzi i stawiają po rowach i wąwozach idących z gór do
 596 IX   |               owe ptaki ciągną rowami i wąwozami do wody świeżej
 597 IX   |            rozpięte siatki się plącze i tak przez noc wielkie stosy
 598 IX   |             wpada, głuszą je miotłami i szyje odkręcają. Zjeść tego
 599 IX   |              dopiero chowają te ptaki i konserwują; które tak są
 600 IX   |              w ziemi długie korytarze i sale, cembrują wewnątrz
 601 IX   |             cembrują wewnątrz drzewem i po czterdzieści lub pięćdziesiąt
 602 IX   |              mieszkania służy za okno i drzwi. Miewa do tego jeszcze
 603 IX   |           pali się kilka dni, oświeca i ogrzewa razem: przy niej
 604 IX   |          odbywają wszelkie swe roboty i szycia. Mężczyźni zaś robią
 605 IX   |           robią małe pastki na sobole i po kilkadziesiąt ich narobiwszy,
 606 IX   |             biorą psy, zapas żywności i na długi czas odłączają
 607 IX   |               pastkę, spieszy do ryby i zostaje w niej ujęty. Zostawiwszy
 608 IX   |           wypędzając sobole na drzewa i biją z łuków tępymi strzałami,
 609 IX   |              wybierają zapadłe sobole i z tą zdobyczą wracają do
 610 IX   |           kupczyków z wódką, tytuniem i innemu cackami na nich czeka.
 611 IX   |                lecz uczęstowawszy ich i zabrawszy zdobycz muszą
 612 IX   |            sążnie wysokości od ziemi, i kładą na to nieboszczyka,
 613 IX   |         sprzęta, zbroje łuki, strzały i łyżwy. Szamanka czyli Sybilla
 614 IX   |           rozpędzona bieży ku stosowi i zapala. Okropny to widok
 615 IX   |            ogień umarłego; kurczy się i rusza, a po spaleniu Sybilla
 616 IX   |               największe nieszczęście i głód, gdy morze nie wyrzuca
 617 IX   |              bliski brzegów, łomią je i miotają nimi po kilkanaście
 618 IX   |         brzegu, znowu na brzeg unoszą i wyrzucają. Tu dopiero następuje
 619 IX   |                nakładają wielki ogień i zaczynają naprzód losy rzucać
 620 IX   |            łuków, na łyżwy dla siebie i na podbicie sanek.~Bywa
 621 IX   |            nim oni wieloryba rozbiorą i przewiozą. Zaczyna już śmierdzieć,
 622 IX   |       kilkadziesiąt kroków postępując i wstrzymując się Kamczadale
 623 IX   |           nakładaniem wielkich ogniów i krzykiem, lecz oni na to
 624 IX   |          zmuszeni są opuszczać zdobyć i uchodzić do swoich siedzib.
 625 IX   |         wybierają pacierze grzbietowe i zawożą do osad na fundamenty
 626 IX   |             ręki. Roślinę tę zrzynają i w domach na słońcu wędzą.
 627 IX   |               że za dotknięciem bąble i pryszcze narastają. Wszystko
 628 IX   |              później kładzie w kocioł i do proporcji dwóch wiader
 629 IX   |               przez alembik przepędza i zaczyna iść wódka jak mleko
 630 IX   |            korzyści odnosi w sobolach i w innych futrach.~Komendant
 631 IX   |             zaprasza tameczne kobiety i mężczyzny. Pierwszą tam
 632 IX   |             jest tameczny Ewangelista i dwóch oficjalistów, którzy
 633 IX   |          komendant sprowadza szamanów i szamanki, aby pokazywali
 634 IX   |             pokazywali swe kuglarstwa i sztuki. Tańce każde idą
 635 IX   |        zwyczaju, najwięcej mruczeniem i pantominami niedźwiedzimi.
 636 IX   |       oddzielają się od innych kobiet i zaczynają tańcować jak je
 637 IX   |               tańcować jak je Anglicy i Hiszpanie uczyli. Mają dotąd
 638 IX   |              od nich wiele pierścieni i innych pamiątek. Niebezpieczna
 639 IX   |            trawami są rośliny trujące i szkodliwe. ~Komendant na
 640 IX   |            herbatą, swoją wódką, ryba i innymi produktami podług
 641 IX   |             żadnej nadziei uwolnienia i powrotu do mojej ojczyzny,
 642 IX   |               nieszczęścia. Gospodarz i strażnik mój, w którego
 643 IX   |          nieszczęśliwym, bo knutowany i posłany z Irkucka do niższej
 644 IX   |              ożenił się z Kamczadalką i miał dozór nad rekwizytami
 645 IX   |       zupełnie do mnie się przywiązał i wszystkiego się zwierzył,
 646 IX   |              przez Sund przesuwał się i dla lodów do odwrotu przymuszony
 647 IX   |             niegdyś okręty angielskie i hiszpańskie zawijały. Długo
 648 IX   |            ich sposób życia, igrzyska i różne obrządki. Przez cały
 649 IX   |           najwięcej mnie zastanawiało i wstrzymywało od projektów,
 650 X    |               z sześćdziesięciu ludzi i naczelnika swego nazwanego
 651 X    |           Wielka chcąc Nipon zwiedzić i odkryć drogę, zrobiła litość
 652 X    |        szukając tego narodu przyjaźni i handlu. Przez dwuletnie
 653 X    |             Perusa, mapy hiszpańskiej i swój wojaż do Japonii.~Wiele
 654 X    |          naopowiadał o swojej podróży i o przyjęciu w Japonii. Długi
 655 X    |         Japonia nie zna potopu świata i ma tak wielką ludność, że
 656 X    |               miłosierdzia nie czynić i od niższej Kamczatki tą
 657 X    |              przybywają Anglicy gdzie i was przyjmą. Zakazano im
 658 X    |         bawiąc, wiele rzeczy pięknych i osobliwych wywieźli, jako
 659 X    |         piękności, naczynia drewniane i różne materie.~Są nad brzegami
 660 X    |               znajdują skamieniałości i petryfikacje w wielkich
 661 X    |               owych rozwalin przystęp i z lądu i morza. Żadne w
 662 X    |            rozwalin przystęp i z lądu i morza. Żadne w tym miejscu
 663 X    |               szalupy ku tym miejscom i znachodzą wiele ułomków
 664 X    |              wiele ułomków kryształów i miedzi. W tych miejscach
 665 X    |              Powynajdywali wyspy nowe i wzięli wielkie zdobycze
 666 X    |              wielkie zdobycze kamieni i futer rozlicznych. Opowiadali
 667 X    |      Opowiadali o różnych zdarzeniach i przygodach swoich a między
 668 X    |               że koło gór miedzianych i kryształowych miał się rozbić
 669 X    |           największy blat podługowaty i wkoło perły wielkości fasoli.
 670 X    |            dziwne twory a między nimi i raka. Korpus jego był wielkości
 671 X    |             tysiączne nogi w kłębkach i w różnych festonach po kilkanaście
 672 X    |           familii posłanych na zsyłkę i osadzonych nad rzeką Jenisej,
 673 X    |         lodowatego, prowadząc płaskie i szydłowate statki, które
 674 X    |                które wychodzą z morza i na bryłach lodu spoczywają,
 675 X    |              postrzegli wielkie wyspy i podobne cerkwie do naszych;
 676 X    |              owe familie tam przeszły i rozmnożyły się. ~ ~
 677 XI   |           małego Bolszereckim zwanego i tam spoczywaliśmy.~Jest
 678 XI   |           Syberianów, różnych majtków i kilka familii Moskali, dawno
 679 XI   |              Była tam także cerkiewka i pop z liczna rodziną. Dowiedziawszy
 680 XI   |    Opowiedziano mi całą jego historię i o szczegółach oswobodzenia,
 681 XI   |             świadkami jego tam pobytu i wyjścia. Co więcej jeszcze,
 682 XI   |          czterech lub pięciu okrętów, i ciż sami prowadzą handel
 683 XI   |         wiorst drogi. Bywają przy tym i towary różne dla wysepnych
 684 XI   |              kolorowe, żelastwa różne i spirytusy, którymi wszystkie
 685 XI   |      niewolników posłanych na zsyłkę, i okręty swoje takimi ludźmi
 686 XI   |              broń strzelecką, żywność i w umowie z nimi obiecują
 687 XI   |             oceanie.~Na takim okręcie i z takimi ludźmi był posłany
 688 XI   |              z tymi ludźmi poznać się i wszedł z nimi w przyjaźń,
 689 XI   |           jakiego są sposobu myślenia i determinacji, straszył tych
 690 XI   |            Bolszerecku mieli swe domy i żony. Oświadczył im Beniowski,
 691 XI   |              co najchętniej przystali i miał już wszystkich po sobie,
 692 XI   |           piątaku dziennie na żywność i odzienie, a kazał aby resztę
 693 XI   |             przebywszy tam czas jakiś i obeznawszy się z mieszkańcami,
 694 XI   |               uczenia po rusku czytać i pisać, ile że ten język
 695 XI   |              z chęcią na to zezwolił, i tak Beniowski zaczął mieć
 696 XI   |          synów, niektórzy oficjaliści i majtkowie pooddawali swoje
 697 XI   |     pooddawali swoje dzieci pod dozór i edukację nauczyciela, których
 698 XI   |            swoim projekcie. Miał czas i sposobność z przybyłymi
 699 XI   |      przybyłymi na okręcie strzelcami i niektórymi majtkami porozumieć.
 700 XI   |          Którzy nie mieli swych domów i żon, wszyscy byli jednego
 701 XI   |              Chruszczewa, przyjaciela i wspólnika niedoli, przychodzą
 702 XI   |               Beniowskiego za chustkę i gdyby szczęściem nie rozwiązała
 703 XI   |            uciekł, żeby go nie zabili i cała zdobycz na okręcie
 704 XI   |          wysepnych narodów, spirytusu i tytuniu dostały się w ręce
 705 XI   |          swoich przyjaciół spirytusem i tytuniem, co tam jest wielką
 706 XI   |             jest wielką osobliwością, i tak dodał im męstwa. Majtkowie
 707 XI   |             mający w tym miejscu domy i żony, pouciekali, co było
 708 XI   |         fortelu, kazawszy zebrać żony i dzieci zbiegłych majtków
 709 XI   |              dzieci zbiegłych majtków i spędziwszy do cerkwi, kazał
 710 XI   |             stało, że dla miłości żon i dzieci popowracali z lasów
 711 XI   |            dzieci popowracali z lasów i oddali się na respekt komendanta.~
 712 XI   |         czasie był zupełnie panującym i pewnym, że zima żaden okręt
 713 XI   |              tej będąc niespokojności i lękając się, żeby go połączonymi
 714 XI   |          lodzie, z całą swoją komendą i przesiadywał jak w fortecy.~
 715 XI   |             stał zupełnie bezpiecznym i czekał pory wyjścia z okrętu.
 716 XI   |             był synem tamecznego popa i z nim cały wojaż odprawił.
 717 XI   |         zawsze ku stronie południowej i tak blisko miał dochodzić
 718 XI   |               drodze znachodzili wysp i różnych narodów, nad czym
 719 XI   |            Beniowski po wielu trudach i niebezpieczeństwach przybył
 720 XI   | niebezpieczeństwach przybył do Europy i zjawił się w Paryżu; oświadczył
 721 XI   |          podróży znalazł wiele krajów i wysp nieznanych, dano mu
 722 XI   |           nieznanych, dano mu eskadrę i puścił się znowu na morze.
 723 XI   |          został. Kamczadałów biednych i syna popa zostawił w Paryżu,
 724 XI   |                a ten dał im protekcję i odesłał ich na okrętach
 725 XI   |              II kazała dać im wolność i mieszkanie z pensją, na
 726 XI   |          powrócić do swojej ojczyzny. I w rzeczy samej tak się stało,
 727 XI   |          mogli podług ich wyobrażenia i sposobu pojmowania rzeczy.~
 728 XI   |       przebywali w Bolszerecku, gdzie i ja idąc na przeznaczenie
 729 XII  |           osiadłych nie które kolonie i miasteczka są zbliżone,
 730 XII  |             wiele Syberianów, Moskali i posłanych na osadę. Po tych
 731 XII  |        znajdują się sobole, popielice i lisy czarne, najbardziej
 732 XII  |              najbardziej dla Czukczów i Korjaków, z którymi chcą
 733 XII  |              chcą mieć handel. ~Jakoż i byli zbliżeni do nich w
 734 XII  |             do nich w dobrej harmonii i przez tłumaczów dokazali,
 735 XII  |            Czukczowie z wielką liczbą i taborem na jeleniach przybywali.
 736 XII  |          Bardzo wiele od nich Moskale i Syberianie profitowali,
 737 XII  |              dając im za sobole, kuny i inne futra, w zamianę tytuń,
 738 XII  |              paciorki, różne żelastwa i inne cacka.~Kiedy zabrakło
 739 XII  |          jeszcze dowiedli swoją cnotę i przyjaźń.~Gdy już porozumieli
 740 XII  |           zapalać lulki razem wszyscy i dym połykać, od którego
 741 XII  |          pozabijali swoich przyjaciół i wszystko im odebrali.~Od
 742 XII  |             podbić Czukczów dla portu i odkrycia stamtąd wschodnio-północnej
 743 XII  |            ciaśniny Cooka przechodził i przyczyny lodów zwrócić
 744 XII  |   przejeżdżają na łodziach skórzanych i stają trzeciego dnia na
 745 XII  |             wyspy, które oni napadają i odbierają z nich cały majątek.~
 746 XII  |               mniemanej Nowej Ameryki i rzecz dotąd wątpliwa czy
 747 XII  |              się może łączy z Ameryką i innymi dalszymi krajami.~
 748 XII  |        Ameryka, ponieważ wiele drzewa i innych znaków przypędza
 749 XII  |             najdoskonalsza cypla Azji i wysp na Oceanie przyległych
 750 XII  |           wysp na Oceanie przyległych i wszystkich wojażerów, którzy
 751 XII  |           mieli największe połowy ryb i jeleni ale to nigdy utrzymać
 752 XII  |               pięknością, fizjognomią i szczególną determinacją.
 753 XII  |              się na kilkanaście rodów i tyleż mają swoich zwierzchników,
 754 XII  |       wybierają zaś silnych, wysokich i odważnych. Mieszkania ich
 755 XII  |             odważnych. Mieszkania ich i zwyczaje podobne są do innych
 756 XII  |               tego, że bardzo starych i cierpiących w chorobie najbliższy
 757 XII  |             jeleniach zręcznie jeżdżą i w zawody na łyżwach jak
 758 XII  |           Wytrzymują zimna największe i prawie wszystko surowe jedzą:
 759 XII  |         podołać nie mogą dzieci swoje i żony zabijali, aby się nie
 760 XIII |              z niewolnikiem sekretnym i bezimiennym nikt rozmawiać
 761 XIII |           kupiec wziął ode mnie listy i drogą handlu przesłał je
 762 XIII |              dostały się do rąk Pawła I. Wziął przy tym inne listy
 763 XIII |             pierwszemu winienem życie i wolność, bo on mnie wynalazł.~
 764 XIII |         wynalazł.~W niższej Kamczatce i po innych cytadelach wyszukiwano
 765 XIII |                znaleźć ich nie mogli. I ja w podobnej zostawałem
 766 XIII |           krwawym boju, okryty ranami i zesłany w tę dziką i odludną
 767 XIII |           ranami i zesłany w tę dziką i odludną krainę, gdzie głód
 768 XIII |            odludną krainę, gdzie głód i nędza i wnętrzna zgryzota
 769 XIII |            krainę, gdzie głód i nędza i wnętrzna zgryzota duszy,
 770 XIII |           bezdennych, jedną się żywię i karmię nadzieją litości.
 771 XIII |              tylko okiem na te dzikie i mało się różniące od zwierząt
 772 XIII |           której życie, imię, majątek i wszystko wziąłem co posiada
 773 XIII |          posiada człowiek szczęśliwy.~I byłżebym tak niewdzięczny,
 774 XIII |              w ciemnym tumanie, gdzie i najznajomsi zbaczać mogą,
 775 XIII |           gdzie wywieziony z ojczyzny i rodziny mojej, bym jako
 776 XIII |               sobie tysiąc imaginacji i czarnych myśli.~Trapiły
 777 XIII |               Trapiły one bez ustanku i niespokojną czyniły duszę.
 778 XIII |                W tak smutnej rozpaczy i oczekiwaniu losu, przybiega
 779 XIII |        mieszkałem, zbladły, zadyszany i wylękły donosząc mi, że
 780 XIII |        komendant, chcąc złupić narody i wydrzeć im wszystko, donosi
 781 XIII |             fałszywie, że się buntują i nie są posłuszni, a gubernia
 782 XIII |       doniesień dają komendantowi moc i jus gladii.~Ten tedy moralny
 783 XIII |      wszystkie barbarzyństwa popełnia i majątki wydziera, gdyż ledwo
 784 XIII |               od komendanta, że Paweł I zwraca mi życie i wolność.
 785 XIII |               Paweł I zwraca mi życie i wolność. Z początku nie
 786 XIII |              się gromadzić.~Komendant i kapitan okrętowy sami nie
 787 XIII |              ja nie wierzę, żem wolny i odpowiadam tylko, że kontent
 788 XIII |        Wawrzecki, Niemcewicz, Potocki i inni są uwolnieni, dopierom
 789 XIII |       wielkiej radości pochwiałem się i prawie bez zmysłów upadłem.
 790 XIII |              czym w części się upiłem i całe usta spalone zostały.~
 791 XIII |          niejakim czasie ocuciłem się i przyszedłem do zmysłów.
 792 XIII |               pokazują się stworzenia i wszystko to z bałwanami
 793 XIII |       przecisnąć dla natłoku mężczyzn i kobiet, którym wprzódy nie
 794 XIII |           czterech funtów głowę cukru i świec małych woskowych pęczek:
 795 XIII |        ubiorze kościelnym z ewangelią i ze świtą śpiewaków. Jest
 796 XIII |      nabożeństwem przychodzą do domów i czynią Bogu podziękowania,
 797 XIII |        zesłany a razem dla oświecenia i nauczenia wiary dzikich
 798 XIII |          dzikich narodów: dla majtków i oficjalistów tam przebywających.
 799 XIII |               Ekuckich, pochrzcił ich i nauczył języka rosyjskiego,
 800 XIII |           księdza w kapie z ewangelią i trybularzem przed nim niesionym.
 801 XIII |             przybyłego, mnóstwo ludzi i tamecznych mieszkańców.~
 802 XIII |        nabożeństwie pousiadali w koło i nieprędko mogli utulić z
 803 XIII |             poncz polski: miałem arak i cukier od kupca, na miejscu
 804 XIII |          nalewają wielorybią tłustość i używają za lampę. Filiżanek
 805 XIII |             ojczyznę ze łzami; ksiądz i komendant ubolewali, że
 806 XIII |      przebywanie od wulkanowych dymów i powietrza długo nie wytrzyma.~
 807 XIII |          zabawię; na com się zmieszał i zacząłem być słabszym. Rzekłem
 808 XIII |          okręt co tu zaszedł dla wody i drew, przyniósł wprawdzie
 809 XIII |              wychodzi na wyspy oceanu i dopiero z powrotem za lat
 810 XIII |            zacząłem na nowo rozpaczać i tracić nadzieję oglądania
 811 XIII |              Sybillom czyli Szamankom i zgadywać, jaki mnie los
 812 XIII |            najdziwniejszych ubiorach, i usiadły za oddzielnym stołem.
 813 XIII |                konch, różnych robaków i wiele skórek różnych myszy
 814 XIII |            frędzle z sierści jeleniej i każda z nich miała jelenią
 815 XIII |             mu: że okręt przychodzący i wiele ludzi w różnych kolorach,
 816 XIII |             manatkami. Po tej radości i smutku kompania się rozeszła
 817 XIII |          nieustannie jakieś dławienia i sił widocznie spadałem.
 818 XIII |              dni przychodzi komendant i donosi mi, że okręt angielski
 819 XIII |              przybył do naszego portu i wręcza mi depesze do przesłania
 820 XIV  |               zaś dla wielkich mrozów i napadu Czukczów lub innych
 821 XIV  |              zaprzęga do trzystu psów i jeleni zbiera świtę zbrojną,
 822 XIV  |               ryb suszonych dla ludzi i psów równie jak mięsa jeleniego
 823 XIV  |            trzy miesiące przysposabia i zamarzłymi brzegami oceanu
 824 XIV  |           razy dalej, niebezpieczniej i trudniej jak morzem, puszczamy
 825 XIV  |               podróż. Do tej karawany i mnie policzono za największą
 826 XIV  |        policzono za największą prośbą i obligacją ewangelisty, bo
 827 XIV  |              ułożone ze skór jelenich i niedźwiedzich mało się różniło
 828 XIV  |            traw tamecznych pędzonego, i to mi pomagało do ciepła.
 829 XIV  |               miejscu, abym mój tytuń i różne cacka na cząstki małe
 830 XIV  |             cząstki małe porozdzielał i miał to w pogotowiu dla
 831 XIV  |            końcu dla wstrzymania psów i sań: gdy bowiem usiłuje
 832 XIV  |        wstrzymać, obraca bokiem sanie i hamuje. Na wierzchu osztoła
 833 XIV  |            jest wiele kółek żelaznych i dzwoneczków, czego się psy
 834 XIV  |               się ogląda na skinienie i słowa Kamczadała, w którą
 835 XIV  |       brzegami Oceanu leżących, które i nazwiska swe mają.~Nastąpił
 836 XIV  |        ewangelista pobłogosławił mnie i zrobił pamiątkę srebrną
 837 XIV  |           pamiątkę srebrną z napisami i wielu krzyżami w tych wyrazach: "
 838 XIV  |             Tobie krzyżu kłaniamy się i zmartwychwstania drugiego
 839 XIV  |           wielu zamieszkiwało majtków i Syberianów, a których przez
 840 XIV  |              dla stwierdzenia chrztów i ślubów.~Pierwszy raz jechałem
 841 XIV  |               najokropniejszym głosem i zabrząkali wszyscy swoimi
 842 XIV  |             znajduje się wiele kołków i dzwonków. Wnosić wtedy można,
 843 XIV  |           jazdy powietrze głowę zrywa i cały już człowiek został
 844 XIV  |           biegną już powolniej. Sanie i psy idą po wierzchu zlodowaciałego
 845 XIV  |              po jednej suszonej rybce i tym pokarmem trwa całą porę.~
 846 XIV  |               śniegach wykopywać jamę i sięgać aż do ziemi. Kopią
 847 XIV  |          ulice jakby do jakiego zrębu i niezmierne nakładają ognie.
 848 XIV  |               nastaje, zaprzęgają psy i puszczamy się w dalszą drogę.
 849 XIV  |             tym miejscu, pokładły się i dalej iść nie chciały. Poznały,
 850 XIV  |               z nich zaczęły szczekać i natychmiast odkryto kolonię,
 851 XIV  |               powychodzili Kamczadale i my z ekwipażami zbliżyliśmy
 852 XIV  |            włazić. Ja, że byłem chory i bardzo grubo ubrany, spuszczono
 853 XIV  |       przywieźli. Usiadłem koło ognia i zacząłem gotować herbatę.
 854 XIV  |              herbatę. Cukier lodowaty i kociołek miedziany miałem
 855 XIV  |               mieszkańców pracujących i bawiących przy lampach swoich.
 856 XIV  |            wraca ewangelista do ognia i zaczynamy pić herbatę. Poprzynosili
 857 XIV  |             wiele soboli, gronostajów i wyporków jelenich.~Mówi
 858 XIV  |           Jakoż rozwija korę brzozową i pokazuje mi kilka grzybów
 859 XIV  |              futra dostałem za grzyby i oni gotowi cały majątek
 860 XIV  |           nagle w najprzyjemniejszych i najgustowniejszych ogrodach,
 861 XIV  |              ubranymi w białe suknie, i fetowały mnie różnymi owocami
 862 XIV  |         fetowały mnie różnymi owocami i jagodami i tysiące innych
 863 XIV  |            różnymi owocami i jagodami i tysiące innych przyjemności.
 864 XIV  |      odważniejszy, zjadłem grzyb cały i w kilka minut zasnąłem.
 865 XIV  |        Ewangelistę, który wziął stułę i mnie spowiadał. W godzinę
 866 XIV  |              W godzinę zasnąłem znowu i spałem aż do dwudziestu
 867 XIV  |     nadmieniać. Przez com przechodził i com widział. Później przywiódł
 868 XIV  |               wielkiej niespokojności i melancholii, bo temu wszystkiemu
 869 XIV  |              Bo to wszystko widziałem i przyszłość swoją: co mnie
 870 XIV  |            jakie tylko znałem w życiu i którymi przyjaźń mnie łączyła;
 871 XIV  |             łączyła; wszystkie zabawy i czynności z kolei, dzień
 872 XIV  |           dzień po dniu, rok po roku, i przyszłość następną, wszystko
 873 XIV  |        pobłogosławił mnie Ewangelista i pożegnał się ze mną. Zrobiwszy
 874 XIV  |              zapasy żywności dla psów i ludzi, niektóre słabsze
 875 XIV  |             dwóch nowych przewodników i puściliśmy się w nową podróż.~
 876 XIV  |          ponieważ oni zawsze napadają i rozbijają nie cierpiąc Syberianów
 877 XIV  |               nie cierpiąc Syberianów i Moskali.~Mieliśmy dla nich
 878 XIV  |       prezenta w tytuniu, szkiełkach, i innych cackach: do tego
 879 XIV  |             niewoli, który równie jak i oni bił się za swoja ziemię;
 880 XIV  |           swoja ziemię; dziś go wraca i przyzywa Car biały, o którym
 881 XIV  |             że jest bardzo skrzydlaty i po kilka światów unosi.
 882 XIV  |                zdarli kaptur futrzany i przypatrywali się twarzy,
 883 XIV  |           Byli z tego bardzo kontenci i wzajemnie wrzucili do mojego
 884 XIV  |             powozu kilkanaście soboli i trzy lisy na wpół czarne.
 885 XIV  |              Tak tedy niespodziewanie i szczęśliwie rozstaliśmy
 886 XIV  |               Wszyscy więc Kamczadale i cała świta była mi wdzięczna
 887 XIV  |          zrobiliśmy składkę w tytuniu i innych cackach.~Na każdym
 888 XIV  |           wypadało zawsze śnieg kopać i dobierać się do ziemi dla
 889 XIV  |             jakim sposobem psy karmią i noclegują.~Przybyliśmy do
 890 XIV  |  zamieszkałego przez wielu Syberianów i Moskali.~Była tam komenda
 891 XIV  |              krew w ilości pół garnca i tym bardziej mnie osłabił.
 892 XIV  |            lała; dławienia ustawiczne i milionowe kłucia na całym
 893 XIV  |        zwyczajnej, na siłach ustawały i między sobą się gryzły rozrywając
 894 XIV  |             wszystko z głodu porywały i zjadały. Ja miałem cokolwiek
 895 XIV  |          jelenie, trochę ryb więdłych i część małą okruszyn sucharów
 896 XIV  |             Miałem prócz tego herbatę i trochę wódki, a ten cały
 897 XIV  |              wyniosłą, która Rosjanie i Syberianie nazywają Babuszka.~
 898 XIV  |          kilkanaście dni nieraz sanie i psy w tył się cofały. Spuszczaliśmy
 899 XIV  |         wszelkiej żywności dla siebie i psów. Tunguzowie byli nam
 900 XIV  |           którego język sam gotowałem i był bardzo smaczny. Tu wszystkie
 901 XIV  |               narody na każdym weselu i biesiadach nim traktują
 902 XIV  |               biesiadach nim traktują i bez niego obejść się nie
 903 XV   |             którym dałem kilka soboli i dwa lisy bure; za co mnie
 904 XV   |               z kory, ptaków morskich i kamienne ze śludy, wszystko
 905 XV   |          sprawował mi największe nudy i dławienia. Doktora tam nie
 906 XV   |            Sybille, aby mnie widziały i zadecydowały o mojej chorobie.
 907 XV   |               mnie, dotykały się guza i odskakiwały powiadając,
 908 XV   |        nasłały na mnie swojego diabła i kość do morza wrzuciły:
 909 XV   |            jednak zapłacić im wprzódy i sam został nagrodzony.~Gospodarz
 910 XV   |             sobą suche cedrowe drewka i dużą kamienna płytę, na
 911 XV   |          kazały usiąść niezbyt wysoko i nie lękać się niczego. Potem
 912 XV   |        ryczeniem głosu niedźwiedziego i zbliżywszy się na krok,
 913 XV   |           zostaje jakby w konwulsjach i do rozpalonego ognia toczy
 914 XV   |               dużego czarnego robaka, i powiada mi gospodarz: widzisz
 915 XV   |            towarzyszka wyrwała z gęby i na stos rzuciła, poczym
 916 XV   |               niezmiernie cieszyć się i skakać, że otrzymały zwycięstwo.~
 917 XV   |      powracającym transportem: popasy i noclegi odbywaliśmy sposobem
 918 XV   |              koni utraca pod ciężarem i od samychże niedźwiedzi. ~
 919 XV   |       większymi ciężary różnych futer i zdobyczy, płyną rzeką Leną
 920 XV   |             rzeką Leną naprzeciw wody i zaledwie na dzień mil cztery
 921 XV   |             znudziwszy się do ostatka i będąc osłabiony, wziąłem
 922 XV   |             rybami, sieją też jarzyny i ogrodniny, biją zwierza
 923 XV   |               ogrodniny, biją zwierza i tym opłacają podatek skarbowy.
 924 XV   |           osad, tylko kraina bezludna i dzika, gdzie same najwynioślejsze
 925 XV   |            same najwynioślejsze skały i przepaści, niskimi borami
 926 XV   |      Kamczatki nie były mi te kolonie i narody znajome, ponieważ
 927 XV   |           wymagali zapłaty za żywność i za inne usługi. Opuszczając
 928 XV   |          miejsce miałem zawsze konwój i każdy mi zawsze opowiadał
 929 XV   |         których zowią: Brackie narody i te mnie dostawiły końmi
 930 XV   |               liczne, maja wiele koni i bydła; z całym swoim taborem
 931 XV   |          wynoszą się na zimę do lasów i tam przemieszkują. Na lato
 932 XV   |           prawie rozkłada się miejscu i do dwóch mil zajmuje ziemi.
 933 XV   |           ludów są dziwaczne, ze skór i jelenich i końskich. Fizjonomie
 934 XV   |         dziwaczne, ze skór i jelenich i końskich. Fizjonomie najstraszniejsze,
 935 XV   |   najstraszniejsze, twarze oliwkowate i szerokie; religia pogańska;
 936 XV   |                szamanki czyli sybille i u nich są w modzie. Roli
 937 XV   |             Żyją mięsem, mlekiem koni i bydląt. Opłacają podatek
 938 XV   |                które za sprzedaż koni i bydła dostają. ~ ~
 939 XVI  |         rogatkach wzięto mój paszport i kazano czekać: a że byłem
 940 XVI  |        przyjechał, zabrał mnie z sobą i odwiózł do wyznaczonej kwatery
 941 XVI  |          atoli, że strasznie zdrożony i chory jestem a nie mam się
 942 XVI  |             zostawił mnie na kwaterze i sam odjechał.~Był to dom
 943 XVI  |               mnie sobole, gronostaje i inne futra, natychmiast
 944 XVI  |             drogie, przy tym bielizny i inne rzeczy do ubrania się.~
 945 XVI  |              już cokolwiek wypocząłem i po europejsku byłem ubrany,
 946 XVI  |             dnia komendant przyjechał i zawiózł mnie do Jenerał-Gubernatora,
 947 XVI  |    spostrzegłem ogromny dom drewniany i do dwóch set ludzi wartę.
 948 XVI  |         niewolników z różnych narodów i różnego stanu od dawna tam
 949 XVI  |              kilkadziesiąt murowanych i kilka cerkwi architekturą
 950 XVI  |        architekturą chińska, tatarską i ruską zabudowanych.~Komendant
 951 XVI  |         jenerałów stojących nieśmiało i pokornie, gdyż potrzeba
 952 XVI  |        gabinetu, posadził koło siebie i zaczął prezentować mnie,
 953 XVI  |           przeglądu tamecznych wojsk, i tenże jenerał przed moim
 954 XVI  |             mną tylko przez huk broni i dym prochowy. Wtem Jenerał-Gubernator
 955 XVI  |              te słowa: ja kraj polski i wielu bardzo Polaków znam,
 956 XVI  |          bardzo uczciwy, sprawiedliwy i moralny, co mu cała powszechność
 957 XVI  |             za rodzicami, przyjaciele i słudzy. Oni tu wszyscy zmierzali
 958 XVI  |               z sobą pewnego wieczora i zawiózł do Komendanta na
 959 XVI  |              Deser z różnych bakaliów i fruktów chińskich. Kolacja
 960 XVI  |      zwierzyny, ryb najprzedniejszych i lodów.~Zasiadali ten stół
 961 XVI  |          kobiet bardzo wiele pięknych i dystyngowanych, lecz w postaci
 962 XVI  |             zaczynam być niespokojnym i rozpaczać; w której to najsmutniejszej
 963 XVI  |               Człowiek bardzo uczciwy i bogaty w futra, nazwiskiem
 964 XVI  |           Polskich dawniej zabranych, i ten dał mi sposób dostania
 965 XVI  |             mi futro, część pieniędzy i zapasy do życia, co to wszystko
 966 XVI  |            pieniądze wexlową kupiecką i odesłał ją do Petersburga
 967 XVI  |               z policją, składa wexel i każe płacić sobie alterum
 968 XVI  |         przyjaźni w interesach moich, i nie mogę zamilczeć przez
 969 XVII |            Mając tedy zapłacone konie i inne zapasy, pożegnawszy
 970 XVII |          którym miałem wielki ambaras i nieszczęście. Był to pijak
 971 XVII |              gdy zasnął porzuciłem go i już byłem sam jeden bez
 972 XVII |               dwa wory wypchane mchem i kołdry ciepłe jelenie.~Do
 973 XVII |           Barabińskim stepem. Pozycja i widoki są nieporównanej
 974 XVII |          prawie okryte trawą czerwoną i solą białą, która występuje
 975 XVII |             ludzi na zsyłkę posłanych i tam rozmnożonych; jeziora
 976 XVII |     rozmnożonych; jeziora niezliczone i rzeki bardzo rybne; wkoło
 977 XVII |             ludzką zasadzone; kwiatów i traw bardzo wiele pachnących.
 978 XVII |               poczym bijąc skrzydłami i wrzeszcząc, wypędzone ryby
 979 XVII |             na podobieństwo człowieka i wiele bardzo wojennego różnego
 980 XVII |           zatrzymano, wzięto paszport i wpół godziny podług mej
 981 XVII |             zupełnie w mojej chorobie i więzieniu odwykłem od tumultu
 982 XVII |        porządny pokój cały w obrazach i przed obrazem Matki Boskiej
 983 XVII |           obrazem Matki Boskiej dzień i noc paliła się lampa. Gdy
 984 XVII |               Gospodarz przestraszony i niezbyt rozumny, oznajmił
 985 XVII |               w kapach, z trybularzem i Ewangelią. Tymczasem, nim
 986 XVII |                Usłyszawszy to, wstaje i mówię, że ja jestem. Prosiłem
 987 XVII |                poczym zacząłem płakać i polepszyło mi się. Poczęstowałem
 988 XVII |               Popów herbatą z arakiem i odeszli.~Znajdowało się
 989 XVII |        Grabowski, Pażdzierski z Litwy i kilku z Wołynia. Odwiedzili
 990 XVII |          człowiek osobliwszej dobroci i moralności. Co dzień przez
 991 XVII |             Pożegnawszy moich rodaków i dostawszy od nich kozackiego
 992 XVII |         miałem wielką pomoc w drodze, i który przez ośm lat mi służył,
 993 XVII |               kilka cerkwi murowanych i zamek opasany wałami na
 994 XVII |                Rządcą jest Gubernator i wszelkie magistratury, jakie
 995 XVII |          galanteryje, płócienka, łoje i ubiory dla tamecznych różnych
 996 XVII |           narodów tatarskich, Moskali i wielu poosadzanych na zsyłkę.~
 997 XVII |             dwie rzeki ogromne Toboła i Irtysz koło samego miasta
 998 XVII |             wszystkie ulice zalewają, i domy najbliższe znoszą.
 999 XVII |          których tylko wie Gubernator i komendant.~Ci tedy są najnieszczęśliwsi,
1000 XVII |              tym większa subordynacja i kary dla występców. Komendanci