33. Nam duodecimo anno
regni Valiae, quando et Hunni post pene quinquaginta annorum invasam Pannoniam
a Romanis et Gothls expulsi sunt, videns Valia Vandalos in suis finibus, id est
Spaniae solum, audaci temeritate ab interioribus partibus Galliciae, ubi eos
fugaverat dudum Atauulfus, egressos et cuncta in praedas vastare, eo fere
tempore, quo Hierius et Ardabures consules processissent, nec mora mox contra eos
movit exercitum, sed Gyzericus rex Vandalorum iam a Bovifatio in Africam
invitatus, qui Valentiniano principi veniens in offensa non aliter se quam malo
rei publicae potuit vindicare, is ergo suis praecibus eos invitans per
traiectum angustiarum, qui dicitur fretus Gaditanus et vix septem milibus
Africam ab Spaniis dividet ostiaque maris Tyrreni in Oceani estu egeritur,
transposuit. erat namque Gyzericus iam Romanorum clade in urbe notissimus,
statura mediocris et equi casu claudicans, animo profundus, sermone rarus,
luxoriae contemptor, ira turbidus, habendi cupidus, ad sollicitandas gentes
providentissimus, semina contentionum iacere, odia miscere paratus. tali Africa
rem publicam praecibus Bonifatii, ut diximus, invitatus intravit, ubi a
divinitate. ut fertur, accepta auctoritate diu regnans, ante obitum suum
filiorum agmine accito ordinavit, ne inter ipsos de regni ambitione intentio
esset, sed ordine quisque et gradu suo, alii si superviveret. id est, seniori
suo fieret sequens successor et rursus ei posterior eius. quod observantes per
annorum multorum spatia regnum feliciter possiderunt, nec, ut in reliquis
gentibus adsolet, intestino bello foedati sunt, suoque ordine unus post unum
regnum excipiens in pace populis imperavit, quorum ordo iste ac successio fuit:
primum Gyzericus, qui pater et dominus, sequens Hunericus, tertius
Gunthamundus, quartus Thrasamundus, quintus Ilderich, quem malo gentis suae
Gelimer inmemor atavi praeceptorum de regno eiectum et interemptum tyrannide
praesumpsit sed non ei cessit inpune quod fecerat, nam mox Iustiniani
imperatoris ultio in eum apparuit et cum omne genus suum opibusque, quibus more
praedonis incubabat, Constantinopolim delatus per virum gloriosissimum
Belesarium mag. mil. Orientalem, exconsolem ordinarium atque patricium, magnum
in circo populo spectaculum fuit seraque suae paenitudinis gerens cum se
videret de fastigio regali deiectum, privatae vitae, cui noluit famulari,
redactus occubuit, sic Africa, quae in divisione urbis terrarum tertia pars
mundi describitur, centesimo fere anno a Vandalico iugo erepta in libertate
revocata est regni Romani, et quae dudum ignavis dominis ducibusque infidelibus
a rei publicae Romanae corpus gentilis manus abstulerat, a sollerte domino et
fideli ductore nunc revocata hodieque congaudet, quamvis et post haec
aliquantulum intestino proelio Maurorumque infidelitate adtrita sese
lamentaverit, tamen triumphus Iustiniani imperatoris a deo sibi donatus, quod
inchoaverat, ad pacem usque perduxit, sed nobis quid opus est, unde res non
exeget, dicere? ad propositum redeamus.
Vallia si quidem, rex Gothorum, adeo cum suis in Vandalos saeviebat, ut
voluisset eos etiam et in Africa persequi, nisi eum casus, qui dudum Halarico
in Africa tendenti contigerat, revocasset. nobilitatus namque intra Spanias
incruentamque victoriam potitus Tolosam revertitur, Romano imperio fugatis
hostibus aliquantas provincias, quod promiserat, derelinquens, sibique adversa
post longum valitudine superveniente rebus humanis excessit, eo videlicet
tempore, quo Beremud, Thorismundo patre progenitus, de quo in catalogo Amalorum
familiae superius diximus, cum filio Vitiricho ab Ostrogothis, qui adhuc in
Scythiae terras Hunnorum oppressionibus subiacebant, ad Vesegotharum regnum
migravit. conscius enim virtutis et generis nobilitate facilius sibi credens
principatum a parentibus deferre, quem heredem regum constabat esse multorum.
quis namque de Amalo dubitaret, si vacasset elegere? sed nec ipse adeo voluit,
quis esset, ostendere, et illi iam post mortem Valliae Theoderidum ei dederant
successorem. ad quem veniens Beremud animi pondere qua valebat eximio generis
sui amplitudine commoda tacitumitate suppressit, sciens regnantibus semper
regali stirpe genitos esse suspectos. passus est ergo ignorari, ne faceret
ordinata confundi. susceptusque cum filio suo a rege Theodorido honorifice
nimis, adeo ut nec consilio suo expertem nec convivio faceret alienum, non
tamen pro generis nobilitate, quam ignorabat, sed pro animi fortitudine et
robore mentis, quam non poterat occultare.
34.
Quid plurimum? defuncto Vallia, ut superius quod
diximus repetamus, qui parum fuerat felix Gallis, prosperrimus feliciorque
Theodoridus successit in regno, homo summa moderatione compositus, animi
corporisque utilitate habendus. contra quem Theodosio et Festo consulibus pace
rupta Romani Hunnis auxiliaribus secum iunctis in Galliis arma moverunt,
turbaverat namque eos Gothorum foederatorum manus, qui cum Gaina comite
Constantinopolim efferasset. Aetius ergo patricius tunc praeerat militibus,
fortissimorum Moesium stirpe progenitus in Dorostorena civitate a patre
Gaudentio, labores bellicos tolerans; rei publicae Romanae singulariter natus,
qui superbam Suavorum Francorumque barbariem immensis caedibus servire Romano imperio
coegisset Hunnis quoque auxiliariis Litorio ductante contra Gothos Romanus
exercitus movit procinctum, diuque ex utraque parte acies ordinatae cum utrique
fortes et neuter infirmior esset, datis dextris in pristina concordia
redierunt, foedusque firmatum ab alterutrum fida pace peracta recessit uterque.
qua pace Attila, Hunnorum omnium dominus et paene totius Scythiae gentium solus
in mundo regnator, qui erat famosa inter omnes gentes claritate mirabilis, ad
quem in legatione se missum a is Theodosio iuniore Priscus istoricus tali voce
inter alia refert: ingentia si quidem flumina, id est Tisia Tibisiaque et
Dricca transientes venimus in loco illo, ubi dudum Vidigoia Gothorum
fortissimus Sarmatum dolo occubuit: indeque non longe ad vicum, in quo rex Attila
morabatur, accessimus, vicum inquam ad instar civitatis amplissimae, in quo
lignea moenia ex tabulis nitentibus fabricata repperimus, quarum compago ita
solidum mentiebatur, ut vix ab intentu possit iunctura tabularum conpraehendi.
videres triclinia ambitu prolixiore distenta porticusque in omni decore
dispositas. area vero curtis ingenti ambitu cingebatur, ut amplitudo ipsa
regiam aulam ostenderet, hae sedes erant Attilae regis barbariae tota tenenti;
haec captis civitatibus habitacula praeponebat.