O LUDZIACH MIRABILLIA:
O GIGANTACH, O PIGMEJCZYKACH, EXTRAORDYNARYJNEJ MOCY OSOBY...

 MAŁEGO ŚWIATA WIELKIE  CUDA 
To jest
O LUDZIACH MIRABILIA

Człowiek u Greków zowie się Microcosmus, to jest Mały świat że co w Wielkiej świata admirujemy Fabryce, to w małej człeka znajdujemy strukturze. Mały jest, ale wielkiego Architekta BOGA Dzieło, który ani w świata tworzeniu więcej, ani w formowaniu człeka mniej pracujący, mniej Wszechmocny, mniej Mądry: Lecz in utroque Omnipotens, Mirabilis. Świat wielki ma Luminarze; świat mały, człowiek, ma dwie oczy; świat i człowieka cztery składają elementa i czynią sibi similes. Ten tedy mały świat, człowiek, enarret następuiące o sobie Mirabilia. Tych jakom się naczytał w Jonstonie, Rawisiuszu, Berchoriuszu, Majolusie, Horniuszu, Lohnerze i innych, tak sine invidia memu communicabo Czytelnikowi.

O GIGANTACH
albo
OLBRZYMACH,
czy byli na Świecie i jak Wielcy?

Nie bajkę piszę de Gigantibus, lecz Pismem Ś. utwierdzoną Historię; Ludzie to byli, ale nad Ludzie wzrostem, męstwem i Tyrannią wyniesieni.

Rabini Księgę Pisma Świętego Beresith albo Rodzaju tłumacząc, dają Olbrzymom sto łokci wzrostu, wysokie jodły im dając za laski. Ale tak rosłym Ludziom nie małoby wołów na kuchnie, a lasów jodłowych na laski i do kuchni potrzeba. Arabowie w swoich piszą Tradycjach, że Og Olbrzym był Noego hostis in caput, i że będąc wyższy nad góry, a zaś Noe statury ordynaryjnej, krył się w jaskiniach gór przed Og Olbrzymem, nie mogącym go tam dostać, consequenter żadnej Noemu uczynić krzywdy. Raz na czystym polu napadłszy Noego, i tam dostać go nie mogąc, włosów swoich garść rzucił za nim, które się w las zamieniły i były na materię Korabiu Noego. Tego Korabiu (jak ciż Arabowie bają) szukał Og Olbrzym po. wodach podczas generalnego Potopu mając wodę po kolana tylko, choć nad wszytkie góry ta wylała była łokci piętnaście. Głód mu gdy dokuczył, Wieloryby Morskie, na słońcu uwędzone lub przypieczone, były mu nie zupełnym jego jedzeniem, ale jednym kąskiem, Tak Arabes mentiuntur, a Ty Czytelniku metire, jaka wielkość tego Olbrzyma była.

Świadczy Fulgosus jako oculatus testis, iż w Francyi niedaleko Miasta Walencyi, za Karola VII, Króla Francuskiego Rodan rzeka wymuliła Grób, w którym kości Ludzkie były trzydzieści stóp mające wzrostu, co uczyni łokci dziesięć, lub więcej. W Sycylii zaś nie daleko Drepanu Miasta, gdy Pastusi na Sałasze swoje w pewnej górze ziemię ruszali, na wielkicy głębokości napadli iaskinię, dokąd ze światłem się spuściwszy, człeka strasznej znaleźli wielkości; Obywatelom Miasta znać dali. Tych około trzysta ze światłem weszło do jaskini, znaleźli Człeka drągiem jak maszt wielkim wspartego, który jeno dotkniony rozsypał Się, mający ab intra drugi drąg ołowiany, ważący funtów 1500. Osoba tego Człeka także za dotknieniem w proch się rozsypała mająca łokci 200. Zęby całe i mocne były, każdy z nich ważył sto uncyi, alias 200 łotów, które w Drepanie przy Kościele Nąjświętszej Panny Zwiastowania zawieszone. _Veritatem edunt & probant, jak pisze Bocatius.

W Bibliotece Ś. P. Jmści Pana JABŁONOWSKIEGO Wojewody Ruskiego, w Podkamieniu, nie raz w ręku miałem ziobro półtora łokcia długie, ząb jak bochen chleba, które znaleziono w Buszowcu nie daleko Halicza, groble sypiąc, czyli reparując. Maxymilianowi, Cesarzowi, Polak tak rosły był od kogoś muneris loco ofiarowany, który na obiad ciele i barana zjadł, jako czytam in Jonstono, i innych Autorach. Widzieć i teraz i w Wojsku Brandenburskim Regiment z samych notabiliter rosłych ludzi orygowany.

Joannes Turpinus w Dziełach Karola Wielkiego świadczy, że między Wojskiem Saracenów, z któremi ten Cesarz wojował, najdował się, jeden Olbrzym na 12 łokci rosły, który 40 Rycerzom w sile komparował się. Na Insule Krocie, gdy się jedna osypała góra, znaleziono trupa stojącego, którego było 46 łokci. Pod Miastem Julia Caesarea w Afryce trupia głowa znaleziona, którą mierząc 12 piędzi namierzono, u Kirchera in Orbe subterraneo. W Kraju Ameryki Południowej Terra Magellanica nazwanym, Ludzie rośli są na 100 stóp, których zowią Patagones: ci dwa funty mięsa razem w gębę kładą, wody wypijają ile 12 ludzi wypić ledwie może. Strzałę głęboko w gardło, prawie aż do żołądka sobie wpychają. Cardanus, Jonstonus, Henricus Niderndorff.

Te wszystkie wyliczone rosłych Judzi Monstra zdają się być z pokolenia owych wiekopomnych Olbrzymów, alboteż że ich Matki według zdania Ś. Augustyna rem miały cum incubo, to jst, z latawcem, i takie światu wydały straszydła, jako extraordynaryjnych Ojców osobliwsze też dzieci.

O PIGMEYCZYKACH
Czy są, albo byli na Świecie?

Pigmaei czy byli, albo są dotychczas na świecie, ludzka o to pyta się Curiositas, ile z czytania o nich, albo słyszenia informowana. Certum że Starożytni Authores, jako to Pliniusz o nich tak pisze asseverando jak by był testis oculatus. Lokuje ich na ostatnich Indyjskich górach, opisując ich wzrost bardzo mały, jakoż w Imieniu samym Pygmaeus sonat człeka łokciowego albo Łokietka. W piątym Roku Matrony u nich rodzą, w ósmym starzeją się. Ś. Augustyn de Civitate Dei libro 16. cap. 8. świadczy o nich, jako też Aristoteles, Mela, Solinus naznaczając im sedes nad jeziorami, skąd Nilus rzeka wypada; i że tam Żurawie do nich z Scytyi zalatują wojować. Pliniusz im sedem, z razu w Scytii, potym koło Thebaidy krainy Affrykańskiej, to koło źrzódeł Nilowych, potym na Indyjskich granicach koło źrzódeł Gangiesa determinuje, i że nie są roślejsi nad trzy piędzi, i że z Żurawiami wojują.

W Gwinei Affrykańskiej Krainie jest genus jakieś Zwierząt ad formam człeka, która z ludźmi pasuje się tak silnie, że nim o ziemię uderzyć może, choć ledwo są po pas człowiekowi; jest ludziom nieprzyjazne zasadzki czyniące; zowią go Luzitani Salvagos. Atlante Contracto attestante. Wojna ich najsławniejsza z Żurawiami, usiadłszy na Baranów, albo Kozłów, Łukiem i strzałą się uarmowawszy na batalię; wychodzili z Żurawiami ku Morzu na Wiosnę, Dzieci ich lub jajca w gniazdach psując; alias nie zabiegłszy złemu in scintiiia, nie wygubiwszy in herbas succrescentes in malum, potym rozmnożonym Żurawiom nie daliby rady, a tak ptactwo czując sympatycznie ich za swoich adwersarzów, na nich często biją, oni też e converso siebie broniąc, czynią wielką w nich klęskę. Chałupki swoje budują ze skorup z jajec Żurawich, i zbiór ich nibyto trophaea wystawiając wygranej.batalii.

Na weselu Xiążęcia Bawarskiego tak był maleńki Karzeł, że w pasztecie ze szpadką był utajony. Gdy się Goście Xiążęcym kontentują Traktamentem, insperate Karzeł z Pasztetu wyskoczywszy ze szpadą, zrazu Goście do strachu, potym do śmiechu pobudził wielkiego. Jonstonus in Thaumatographia.

Ludovicus Septalius u Lochnera świadczy, że tam widział non sine admiratione w Tyczynie tak małego Medycyny Doktora, actu lekcje dająccgo, że mu o dwóch łokciach scabellum musiano adaptare, aby był widziany. Małego ten wzrostu, wielkim powetował rozumem.

Nasz Polski Monarcha Władysław Łokietek od małego nazwany wzrostu, Komputu łokciowych przyczynia ludzi.

Chyba tenendum, że w tych miejscach, gdzie im starożytni Autorowie naznaczają sedes, byli ludzie małego wzrostu, ale przecież nie łokciowego, a stąd apud scriptores urosła opinia z ludzkiej często rodząca się famy, która małym rzeczom Pigmejczyków, a wielkim Olbrzymów albo Gigasom formuje figury: z myszy uczyni słonia, ze słonia muchę.

LONGAEVI albo DŁUGO ŻYJĄCY

Najdłuższego życia człowiek Matusal, bo lat 969 żył, jako świadczy Księga Rodzaju. Ale letniejsi są Enoch, który przeniesiony do Raju Roku po stworzeniu świata circiter 984, Eliasz zaś wzięty Roku post Mundum conditum 3108, to już oba żyją po kilka tysięcy lat. Nestor żył wieków trzy, stąd, Triseclis, albo trium saeculorum nazwany Człowiek, stąd życzyć możesz komu Nestoreos Annos & Mathusalemia saecla. Xenophilus Muzyk u Pliniusza nigdy nie chorując, żył lat 105. Sibylla Cumana jedna z Pogańskich Prorokiń, żyła lat 700 do czasów Owidiuszowych, ex post tyle lat, ile prochu, żyć mająca; ex Voto tegoż Autora:
Nam jam mihi saecula septem
Acta vides, superest numeros, ut pulveris aequem

Trithonus. u Poetów także długoletni. Na Insule Tabrobanie w Indyi po 150 lat, Cyrnii po 140, Epiorum. Nacja, po 200, w Indyi Brachman jeden znaleziony, który żył lat 300, Seros Nacją żyje po lat 300, według Luciana.S. Servatius żył lat 373. Dawid Biskup w Szkocyi żył lat 170, teste Olao. W Północnych Krajach wiele takich, którzy długie liczą wieki życia swego, z racji zimna. W Brazilii Prowincji Nowego Świata, w ziemi Verzino, żyją lat po 140, jako zważył Antonius Pigafetta Autor. Za Luciusza II Papieża był w Francyi nie jaki Joannes a temporibus, tak nazwany, iż żył lat 300 i był, powiadają, Armiger alias Miecznikiem Karola Wielkiego Cesarza, jako świadczą Vincenciusz i Nauclerus w swoich Księgach. W Ariminium vulgo Rimini w Włoszech za Wespazjana Cesarza, znaleziony Mężczyzna żyjący lat 150 i Białogłowa która miała 177. Dando nie jaki Illyriku liczył lat sobie 500, u Pliniusza. W Indyi, w krainie Bengala, jeden z tamecznych obywatelów żył lat 350, długie referujący wieków swoich kroniki; Zęby mu rosły dwa razy; Broda osiwiawszy sczarniała, jako świadczy Piotr Maffeusz i Jonstonus.

Galenus, Medyk Trajana i Antonina, żył lat 140, teste Gengell. Na Górze Timolus albo Tmolus żyją ludzie po 150 lat, według Eliana i Pliniusza.

W Polszcze znacznych lat dożył Piast Monarcha Polski żyjący lat 120, według Herburta, Sarnickicgo, Gwagnina. Władysław Jagiełło Król Polski mało co sto lat nie dożył. Mikołaj I i Mikołaj II Xiążęta Radziwiłłowie, trunku wody zażywający, około stu lat żyli, teste Starowolski. Zakonnica Anna Teppel lat żyła 130, Według Tylkowskiego. Śreński, Wojewoda Mazowiecki, Herbu Dołęga przeżył lat 140, jako świadczy Paprocki.

MULTIPARAE, FAECUNDAE, alias WIELUDZIETNE OSOBY

ADAM miał Synów 33; Nombe Heroina ,Chalcydycka w Eubei sto synów miała z Mężem, stąd przysłowie: Tanquam Chalcidica nobis perperit Uxor; Dictionarium Histoncum. Egypska Matrona, według Arystotelesa i Gelliusza Autora, pięcioro razem porodziła dzieci. Lamisiusza Longobardów Króla Matka, dziewięcioro jednym powiła rażeni sukcessorów, Sigibertus w Kronikach. Małgorzata Florenciusza, Hrabi Hollandyi, razem wydała na świat 365, to jest ile dni w roku dzieci, Ludovicus Vives, Jonstonus. Machialda, Hrabina z Hennebergu, za Fryderika II Cesarza, razem powiła 1500 dziatek. Aventinus lib. 17. W Afryce Bonifacjusz z Teklą spłodzili 12 synów, którzy wszyscy Męczeńską odnieśli Koronę, jak Martyrologium świadczy. Holdanus Król Szwedzki 12 miał Braci jako Szwedzka świadczy Historia.

SJLURUS Tatar miał synów 80 podobno illegitimos a 12 legitimos; ponieważ umierając i do jedności ich animując, dał im 12 strzał razem, aby łamali, czego że niedokazali, po jednej łamać kazał, nauczając: Że będąc in unione nie będą Vincibiles, a rozerwani vincentur.

Hierotimus Król Perski miał synów 600, teste Jonstono. Origentorix, Szlachetny i bogaty Pan w Helwecyi, alias w Szwayczarach, na 10 tysięcy Osób z siebie rozmnożył jednego, jako Juliusz Cesarz pisze in Commentariis.

W Hiszpanii była Wioska o stu Domach, z jednego starca rozmnożonych, jako pisze Ludovicus Vives.

Król Gilolo albo Gibolo na Moluckich Insułach sześciu set synów był Ojcem, którzy wszyscy żyli i jemu assistowali, według świadectwa Antoniego Pigafetty i Majolusa.

Ziamba, Indii Wschodniej Król, spłodził 325 synów, jako pisze Marcus Polus lib. 3. cap. 6. Inny tamże miał 650 synów.

Tiraquellus Francuz, wodę tylko pijący, miał dzieci 30, a ksiąg napisał sine numero; o których syn powiedział: że gdyby był mój Ociec wodą w sobie nie gasił ognie, księgami i synami był by świat napełnił. Matuzanna Mexicanus w Ameryce miał 150 żon, razem brzemiennych, jako świadczy Torquomada. W Afryce Król Mulet Achmet, nie dawno zmarły, zostawił synów 120. Selim Sołtan, nazwiskiem Sanghosz, to jest Pijak Cesarz, w Kościele Ś. Sophii w Konstantynopolu ze sto synami pochowany, Rikot.

Artaxerxes 115 miał synów intellige ex vago concubinatu; pobił ich 50, teste Sabellio.

Albertus Magnus świadczy, że w Niewczech jedna Matrona 150 wydała na świat potomków, dobrze organizatos, wielkich na palec mizynny. O drugiej tamże pisze, że co rok po pięcioro bliźniąt rodziła przez lat 10; narodziła tedy hoc spatio wszystkich 50. Priamus Król Trojański z Hekuby miał synów 19, illegitimos zaś 31. Artaxerxes 106. W Anglii jeden zostawił 367 Potomków, jako Jonstonus i Hornius świadczą. W Polszcze Małgorzata, Wirzbisława Hrabi żona razem porodziła w Krakowskim we Wsi Nakło żywych synów 36, za Bolesława Pudyka Roku 1270, według kilkunastu Kronikarzów Polskich.

Niejaka Czechna razem 60 dzieci porodziła, według Miechowity. Golańczewska, Kasztelanowa Nakielska, eodem partu 12 powiła synów; z których ieden tylko się konserwował Maciej Golańczewski Biskup Wrocławski, teste Cromero, Olgerdus Xiążę Litewski miał synów 12 z Xiężniczki Twerskiej, teste Miechowita. Konrad Xiążę Mazowiecki 106 miał synów, teste Jonstono.

EXTRAORDYNARYJNEJ  MOCY  OSOBY

Samson wielkiej siły, Herkules, Polydamas na Lwa się porwał, sam go bezbronny uchodził, wóz w biegu zatrzymał, woła porwał i podniósł, kamień wiszący, gdy chciał utrzymać, nimże ubity, teste Pausonia.

Milo Krotoniates wielkiemi popisał się siłami; zrazu ciele, potym .byczka, na ostatek woła podnoszący. Drzewo rozdarte od góry chcąc rozedrzeć do ostatku, nim ściśniony, zginoł. Z Polaków silni byli Zygmunt I Król Polski, łamał bowiem końskie podkowy żelazne, potężne przerywał sznury, tuziny kart grackich, według Kromera i Starowolskiego. Podobnych był sił najjaśniejszy , AUGUST II Król Polski, który jadąc na Koronację do Krakowa, Rostruchan srebrny zgniot, jak woskowy, według Diariusza. Dymitr Xiążę Wiśniowiecki trzy dni w Stambule wiszący na haku, strzelił z łuku dobrze, ledwo co Cesarza spektatora nie zabiwszy, jako Siemek in Cive bono świadczy. Prokop Sieniawski Marszałek W. K. poszóstne Karety z góry rozpędzone zatrzymał, porwawszy za koło; konie, woły, za jednym zamachem szablą przecinał, w oczach Królewskich. Kwiatkiewicz. STANISŁAW Ciołek Woiewoda Mazowiecki w dziecinnym wieku dwóch, jednego na jednej, drugiego na drugiej ręce młodzianów piastował. Drzewo, którego 20 chłopów podnieść nie mogło, sam podniósł i zaniósł do młyna. Dzwon na wieżę od 40 ludzi nie podniesiony, zaniósł. Dwie końskie złożywszy podkowy wraz, łamał. Szabel 12 podniósł razem do góry za końce wziowszy jedną ręką, jako Bielski świadczy w Kronikach. Żołnierz Godzięba sosnę wyrwał, ciskając za nieprzyjacielem Morawczykiem, teste Okolski Woyciech Brudziński zbrojnych Husarzów sześciu do góry podnosił, Paprocki i Bielski. Marcin Brzozowski z Ziemi Gostyńskiej z beczką piwa pełną tańcował. Paprocki pod Herbem Bylina, Tomasz Olędzki Kasztelan Zakroczymski 5 Talerzów bitych jeden na drugi położonych szablą przecinał. Tannerus. Cymburga Xiężniczka Mazowiecka, Żona Ernesta Xiążęcia Austryackiego, Matka Ferdynanda III Cesarza palcem jednym laskowe orzechy i Włoskie tłukła, gwóźdź zabiła w ścianę. Kwiatkiewicz in Annalibus. Podobnych sił była Elżbieta Xiążęcia Szczecińskiego Córka, Karola W. Cesarza Żona, końskie kopyta rozrywała, ostrza u siekier, tasaków, brzytew, nożów, jak karty zawijała jako świadczą Benessius i Baldinus. Najwięcej silnych Polska miewa Nacja, z racji zimnej aerii, jako też ex copia Neruorum w ciele.

AGILITAE albo CHYBKOŚCIĄ SŁAWNI

Filetas niejaki, że bardzo był letki, tedy żeby go wicher niepodnosił, ołowiane u nóg nosił kule. Polymnester Melesius zająca ugonił nie jednego pieszo dla igraszki. Filonides 25 mil Włoskich ubiezał w zamierzonym sobie krótkim czasie, Jonstonus U Pliniusza dziewięcioletni chłopiec mil Włoskich pieszą 7,5 ubiegł, co wyniesie Polskich pół dziewiętnastej mili. Laudatur ex Agilitate i Kamilla Wcisków Królowa. W Polszcze Woyciech Łochocki Cześnik Dobrzyński zbroje na się wziąwszy, konie rącze wybiegał; Paprocki w Herbarzu. Jan Jordan w oczach Alexandra Króla szybę Wielickiej żupy w zbroi przeskakiwał. Tenże świadczy Paprocki.

O INNYCH CUDOWNYCH i OSOBLIWYCH LUDZIACH w świecie:

To jest o Anacephalach, alias bez Głowy, o Cynocephalach, alias psią głowę mających; i o innych, dziwnej formy ludziach.

Mógł by się takowy znaleść Cato Censorius, że Mnie piszącego o Acephalach, to jest o Ludziach bez głowy, śmiałby nazwać Acephalum, że takowe rzeczy piszący Autor jest sam bez głowy i rozumu. Ale ante judicium powzięte z następującego dyskursu, niech nie formuje supplicium i Kondemnaty na pióro ciekawe; Primo audiat, potym adeat, co chcieć w tej mówić Materyi. Naprzód Autor Mela lib; l. cap: 4. rzetelnie i dowodnie pisze, że znajduje się Naród Blemij nazwany, który Isidorus nazywa Lemnios, a ci wszystkę naszyńców ludzi mając figurę i symmetrię, głowy cale nie mają, tylko twarz w pośrodku piersi. Toż świadczy i Salinus starożytny Autor cap. 55, Oczy tym ludziom przypisując na ramionach. Pliniusz zaś, wielki rzeczy naturalnych badacz lib. 5. & 7, nie tylko tenże sentyment de Acephalis, alias bezgłownych ludziach potwierdza, ale też ich niedaleko Troglodytów lokuje w Etyopii, albo w Murzyńskim Państwie. Tym Autorom nie małe powagi swojej przydaje Momentum, oculatus Testis Ś. Augustyn, w tamtej Krainie (będąc Hipponeńskim w Afryce Biskupem stamtąd nie bardzo daleko) peregrynując y Świętej Chrześcijańskiej wiary rozsiewając semina, jako wyraźnie w Kazaniu swoim mianym in Eremo do Braci Augustynianów od siebie fundowanych mówi. Ego jam Episcopus Hipponensis eram, & cum quibusdam servis CHRISTI ad Aethiopiam perrexi, ut eis Sanctum JESU CHRISTI Evangelium praedicarem; & vidimus ibi multos homines ac mulieres capita non habentes, sed oculos grossos fixos in pectore, cetera membra aequa1ia nobis habentes. Tegoż jest zdania i Fulgosus. Podobnym Ludziom Autorowie naznaczają sedes w Scytyi, nie daleko a Ryphaeis montibus. Dionysius nazywa ich Arymaneas, albo Arimannos: Aeschilus Ętymon albo nomenclaturam Imienia ich wywodzi, że się zowią od słów Scythiae Lingvae: Ari, to jest jeden, & Maspos oko: zowiąc ich od Arimaspos, nie żeby mieli jedne oko, ale że będąc główni strzelcy z Łuku strzelając mrużą jedne oko, ale ci podobno cale są inni od tamtych przez Melę, Solina, Pliniusza y Świętego Augustyna opisanych; bo Kraju Pozycja i inna; figura distinctas Gentes pokazują i samego imienia Varietas; po tych Autorach żaden zda mi się o takowych nie świadczy ludziach, lubo dobrze quoad minimas particularitates i Świat zlustrowali. Alias Dwory wielkich Monarchów nie byłyby sine hac raritate, jako nie są bez Murzynów, sąsiadów ut praemititur tych ludzi Bez-Głownych.

Podobno tedy ten Rodzaj ludzi albo wojną sąsiedzką zniesiony, albo powietrzem już po czasach Świętego Augustyna, tych ludzi spektatora zgładzony, albo Monarchowie różni raritatis ergo do swoich rozebrali Dworów. Rację dają Fizycy, że takowa generacya, albo się ex Monstroso partu rozmnożyła, tandem evanuit; albo też że Clima tameczne nie pozwala, aby ludzie mogli głową eminere, ale ją kryją w piersiach. Dobrze by aby wszyscy ludzie głowę z Sercem wraz mieli, aby była concordia cordis & oris, byłby to człek Decorus non monstrosus.

W Prowincji Parraguey w Pervacum Królestwie Nowego Świata, znajdują się ludzie bez przodu i tyłu głowy, mając ją spłaszczoną jak półmisek, albo placek; ale to nie dzieje się naturą, lecz arte, bo dzieciom ledwo urodzonym głowy biorą w subtelne y dyskretne prasy, nie dopuszczające rość głowom in rotundam figuram, tylko in planam, jako świadczy Petrus Hispalensis.

Solinus, tyle razy wspomniony Autor pisze l. 35. &.53, że na górach indyjskich znajdują się ludzie z głowami psiemi y głosem psim, alias szczekaniem. Marcus Polus, który zlustrował Indyę, twierdzi, że na Insule Angamen są ludzie o psich głowach y zębach; toż świadczy Odoricus Aelianus lib. 10, naznacza takowym ludziom pustynie i Knieje Egypskie. Te monstra ludzkie Pliniusz Nazywa Cynanalogos, Aulus, Gellius, Isidorus nazywają je Cynocephalos, to jest psie głowy albo psiogłowami. Ś. Augustyn przydaje non esse incredibile. Vincentius in speculo Naturae pisze, iż za wieku i pamięci jego do Ludwika Króla Francuskiego, od kogoś takowy był człowiek przysłany głowę mający psią, grzbiet obrosły, resztę postaci ludzkiej noszący. Xiążę Mikołaj Radziwiłł w swojej Peregrynacyi w Liście 3 świadczy, że miał z sobą dwóch Cynocephalos, to jest z psiemi głowami ludzi, i prowadził do Europy. W Moskiewskim zaś Państwie, w Kraju Lukomora do Samojedyi należącym, koło Rzeki Tachnin, ludzie się znajdują obrośli o psiej głowie; ryba także w Rzece wspomnianej łowi się, głowę, gębę, nos, oczy, ręce ludzkie mająca, jako tameczni Krajopiscy Światu oznajmują; w tejże Krainie na zimę ludzie zamierała, si credendum.

Mela Autor Lib: 3. cap; 3 twierdzi o ludziach na Północnych Insułach się znajdujących, którzy tak wielkie uszy mają, że całe ciało, kiedy tego potrzeba, pokrywają; co, rozumiem, czynią od słoty, wiatrów tej zażywając od natury sobie pozwolonej opończy, albo też idąc spać takową się przykrywają kołdrą, będąc zawsze nagiemi. Stąd ich zowią niektórzy Auritanos; Solinus i Pliniusz nazywają ich nazwiskiem Fanesiorum, gniazdo im dając w Scytyi. Pliniusza słowa o nich te są lib: 4. cap; 14: Circa Pontum Insulae sunt Scythicae, ubi Fanesiorum Gens nudo alioqui corpore, tam grandes aures habet, ut tota ipsorum corpora contegant. Drugie im miejsce determinuje w Indyi niedaleko Tabrobany. Strabo Autor ten Naród między Poetyczne liczy Commenta, ale Megasthenes Starożytny i Mąjolus, świeży Autor, między prawdziwych rzeczy kładą komput. Isidorus zaś zowie ich Panotios, także w Scythyi ich lokujący. Mela, Solinus, Aelianus i to pisze, że na Indyjskich górach w ciemnych Kniejach znajdują się Satyrowie albo Panaei twarz ludzką mający, resztę postaci bestialskiej. Item jakieś ludzie Oones, albo Hyppopedes, od naturalnej figury imię mający, to jest Końskonodzy; bo przy ludzkich głowach Końskie mają nogi. Są i Scyopedes alias jednonodzy, o jednej nodze, dziwnie lotnym biegający impetem i skokiem według Pliniusza, Solina; Isidora, Gelliusza. Według tychże na Górze Milo albo Imao taki się miał znajdować Naród, który w zad obrócone ma stopy. A w Prowincji Lambry ludzie mają ogony długie na łokieć, teste Marco Polo. O tych wszystkich cudownych figur ludziach censendum, że to były, albo i są dotychczas jakieś Zwierzęta, nakształt Małp, albo Koczkodanów. Niektóre zaś z nich mają się liczyć inter Poetarum fabulas, albo też że przed tysiącem lat mogły się znajdować, tandem aliquo fato  wygubieni, Mądrym tylko novam materiam podający, aby dubitando asseverent, asseuerando dubitent, albo rozumieć