bold = Main text
     Textus                                     grey = Comment text

   1    | absque
   2 epi|              genere, auro metallisque abundat. ~ Cuius quidem et omnium
   3 epi|              mundi possidere iocalia. Accidit enim quendam navitam tantum
   4 epi|               Indi Avan vocant. Cuius accole caudati nascuntur. Tendentur
   5 epi|            quisque uni tantum coniugi acquiescit praeter principes aut reges,
   6 epi|            sex et viginti. Ex montium acuminibus maximum quoque viget frigus,
   7 epi|             Iam nulla Hispanis tellus addenda triumphis:~atque parum tantis
   8 epi|             Quin omnes se intelligunt adinvicem. Quae res perutilis est
   9 epi|             quanquam, si hoc poterant adipisci, videbatur eis pulcerrima
  10 epi|     transfretant mare illud. Non sine admiratione uniuscuiusque rei rationem
  11 epi|            fluminum copia salubritate admixta hominum - quae nisi quis
  12 epi|              itinere geste inventeque admoneant. ~ Tricesimo tercio die
  13 epi|              viri, tam impuberes quam adulti, tam iuvenes quam senes
  14 epi|              dlxllll. Haec insula est affectanda, et affectata non spernenda.
  15 epi|             insula est affectanda, et affectata non spernenda. In qua -
  16 epi|              aliis cibum, aliis potum afferentibus maximo cum amore ac benivolentia
  17 epi|           existit. Aliam mihi insulam affirmant su pradicta Hispana maiorem.
  18 epi|            nobis tradere, quibus ipsi affluunt et nos magnopere indigemus. ~
  19 epi|            domino nostro Iesu Christo agamus gratias, qui tanta nos victoria
  20 epi|          loquerentur incolis, exiisse agmen glomeratum ex Indis et,
  21 epi|              Sunt et mirabiles pinus, agri et prata vastissima, varie
  22 epi|              cccc.xciij. Pontificatus Alexandri Sexti anno primo.]~ Quoniam
  23    | alia
  24    | aliae
  25 epi|             nobilis ac litteratus vir Aliander de Cosco ab Hispano ideomate
  26 epi|        habebam, sum elargitus: pannum aliaque permulta, nulla mihi facta
  27 epi|           aliqua non vidi neque eorum alicubi habui cognitionem excepta
  28    | alio
  29 epi|               in ea provincia urbesve aliquae. Hi per tres dies ambularunt
  30    | aliquam
  31 epi|              littus occidentem versus aliquantulum processi, tamque eam magnam
  32    | aliqui
  33    | aliquod
  34    | aliquos
  35 epi|            invenitur) tantumque ligni aloes, tantum servorum ydolatrarum,
  36 epi|           supersunt provincie, quarum alteram Indi Avan vocant. Cuius
  37 epi|   incredibilem. Sunt enim gentes ille amabiles admodum et benigne eo, quod
  38 epi|            aut locuti sunt, omnes per ambages et coniecturas, nemo se
  39 epi|        callent insulas.~ Hispane vero ambitus maior est tota Hispania
  40 epi|             aliquae. Hi per tres dies ambularunt inveneruntque innumeros
  41 epi|               afferentibus maximo cum amore ac benivolentia incredibili. ~
  42 epi|             iam neverant. Item arcuum amphore, hidrie doliique fragmenta
  43    | an
  44 epi|             hanc Iohanam esse maiorem Anglia et Scotia simul. Namque
  45 epi|            scaphas solidi ligni, etsi angustas, longitudine tamen ac forma
  46 epi|           populorum perditas ante hac animas salvatum iri previdet. Letemur
  47 epi|         nautis descendisse: atque hoc animo ubi<que> fui susceptus,
  48 epi|               dici gloriabatur. Et si animum revocarent et his, qui in
  49 epi|          Pontificatus Alexandri Sexti anno primo.]~ Quoniam suscepte
  50 epi|               armorum genere et ultra annum victu oportuno reliqui;
  51 epi|             primi, qui id, quodcunque appellabamus, nunciabant, alii deinceps
  52 epi|           Iohannam et sic de reliquis appellari iussi.~ Quam primum in eam
  53 epi|              ex Indis et, ubi nostros appropinquare videbant, fugam celeriter
  54 epi|            fuerit. Immo ad quoscunque appuli et quibuscum verbum facere
  55 epi|           dudum Iohannam vocari dixi) appulimus, iuxta eius littus occidentem
  56 epi|               ignotis, nec ad ea sunt apti; non propter corporis deformitatem (
  57 epi| pa<s>c<u>isque et condendis edificiis aptissimi. Portuum in hac insula commoditas
  58 epi|             figuris, pervie et maxima arborum varietate sidera lambentium
  59 epi|               ipsi iam neverant. Item arcuum amphore, hidrie doliique
  60 epi|               Rabidum; hincque facile arguitur quod quartum eius latus,
  61 epi|        necessarii sunt visi, cum omni armorum genere et ultra annum victu
  62 epi|             praeterea Hispana diverso aromatis genere, auro metallisque
  63 epi|              fuerit opus, tantum vero aromatum, bombicis, masticis (que
  64 epi|              item reubarbarum et alia aromatun genera, quae hii, quos in
  65 epi|          prima insula Indos violenter arripui, qui ediscerent a nobis:
  66 epi|             videbant, fugam celeriter arripuisse despretis a patre liberis,
  67 epi|               construendis tam in hac arte quam in ceteris peritos
  68 epi|           Utuntur arcubus et spiculis arundineis, fixis (ut diximus) in grossiori
  69 epi|               Gestant tamen pro armis arundines sole perustas, in quarum
  70 epi|      coniecturas, nemo se eas vidisse asserit, unde prope videbatur fabula.
  71 epi|               ac emolumentum brevibus astringam, hoc polliceor: me nostris
  72 epi|                nihilove contenti. Ego attamen prohibui, ne tam minima
  73 epi|           diximus) in grossiori parte attenuatis hastilibus; ideoque habentur
  74 epi|         ligneum siccum et in mucronem attenuatum figunt; neque his audent
  75 epi|       hactenus mortalium vires minime attigerant. Nam si harum insularum
  76 epi|              regio deprensa sub undis~auctura est titulos, Bethice magne,
  77 epi|          attenuatum figunt; neque his audent iugiter uti. Nam saepe evenit,
  78 epi|              ligula, quanti sunt tres aurei solidi, et sic alios pro
  79 epi|            novis [et quibusdam nummis aureis]. Pro quibus habendis dabant,
  80 epi|             Eius incole carent pilis, auroque inter alias potissimum exuberat.
  81 epi|       perquirendas octavo antea mense auspiciis et ere invictissimi Fernandi
  82 epi|              etenim regnabat bruma ad austrumque erat in voto contendere
  83 epi|        provincie, quarum alteram Indi Avan vocant. Cuius accole caudati
  84 epi|               prata vastissima, varie aves, varia mella variaque metalla,
  85 epi|              ille amabiles admodum et benigne eo, quod Rex praedictus
  86 epi|        homines magne reverentie atque benignos. Nec sunt nigri velut ethiopes.
  87 epi|      afferentibus maximo cum amore ac benivolentia incredibili. ~ Habet unaqueque
  88 epi|         eiusdem insule Regis erga nos benivolentiam et familiaritaten incredibilem.
  89 epi|               bombice et auro tanquam bestie comparabant. Quod quia iniquum
  90 epi|            undis~auctura est titulos, Bethice magne, tuos.~Unde repertori
  91 epi|              consistunt, plures tamen biremi, que remigetur duodeviginti
  92 epi|    longitudine tamen ac forma nostris biremibus similes, cursu autem velociores.
  93 epi|        minoris precii, praesertim pro blanquis novis [et quibusdam nummis
  94 epi|             hidrie doliique fragmenta bombice et auro tanquam bestie comparabant.
  95 epi|             folio frondeve aliqua aut bombicino velo pudenda operiunt, quod
  96 epi|             sunt admodum simplices ac bone fidei et in omnibus, quae
  97 epi|             Et ex voto suscessit. Nam brevi nos ipsos et hi nos tum
  98 epi|             compendium ac emolumentum brevibus astringam, hoc polliceor:
  99 epi|                Hec ut gesta sunt, sic breviter enarrata. Vale.   Ulisbone,
 100 epi|                terris etenim regnabat bruma ad austrumque erat in voto
 101 epi|               consuetudine, tum rerum calidissimarum, quibus frequenter et luxuriose
 102 epi|          Indis percepi, qui omnis has callent insulas.~ Hispane vero ambitus
 103 epi|               radiorum solaris emicat calor. Per magna namque hic est
 104 epi|          pulchri, vasta rura, nemora, campi feracissimi seripa<s>c<u>isque
 105 epi|        oportuno reliqui; item quandam caravellam et pro aliis construendis
 106 epi|           habita ferocior incolit. Hi carne humana vescuntur. Habent
 107 epi|         visebant [magna iter stipante caterva] aliis cibum, aliis potum
 108 epi|             Avan vocant. Cuius accole caudati nascuntur. Tendentur in
 109 epi|               tercio Kalendas Maii .M.cccc.xciij. Pontificatus Alexandri
 110 epi|    fœlicissimo Rege nostro, praeconio celebrato et vexillis extensis, contradicente
 111 epi|           victoria munereque donavit. Celebrentur processiones, peragantur
 112 epi|                ut nostri discessus et celeris reversionis compendium ac
 113 epi|         appropinquare videbant, fugam celeriter arripuisse despretis a patre
 114 epi|              timidi. ~ Ceterum ubi se cernunt tutos, omni metu repulso
 115 epi|               paulo ante concepta nos certatim visebant [magna iter stipante
 116 epi|           auxilio tam ad hanc quam ad ceteras alias pervenimus. Eam vero
 117 epi|            pulchritudine (quemadmodum cetere omnes arbores, herbe fructusque)
 118 epi|               habentur feroces. Quare ceteri Indi inexhausto metu plectuntur.
 119 epi|               tam in hac arte quam in ceteris peritos ac eiusdem insule
 120 epi|            natura pavidi ac timidi. ~ Ceterum ubi se cernunt tutos, omni
 121 epi|               virentes atque decoras, ceu mense Maio in Hispania solent
 122 epi|     cognitionem excepta quadam insula Charis nuncupata, quae secunda
 123 epi|              insulam, sed continentem Chatay provinciam esse crediderim,
 124 epi|          bombicis, masticis (que apud Chium duntaxat invenitur) tantumque
 125 epi|             scilicet eorum ad sanctam Christi fidem conversionem. Cui
 126 epi|             correspondens, sed sancte Christiane fidei nostrorumque Regum
 127 epi|          solum Hispania, sed universa Christianitas est futura particeps. ~
 128 epi|         fœlicissima: cunctaeque aliae Christianorum provincie Salvatori domino
 129 epi|       facilius conciliarem fierentque christicole, et ut sint proni in amorem
 130 epi|          Salvatori domino nostro Iesu Christo agamus gratias, qui tanta
 131 epi|          Columbi epistula.~ ~Epistola Christoferi Colom - cui etas nostra
 132 epi|         Ulisbone, pridie ydus Marcii.~Christoforus Colom, Oceanice classis
 133 epi|            velentur delubra]. Exultet Christus in terris, quemadmodum in
 134 epi|               stipante caterva] aliis cibum, aliis potum afferentibus
 135 epi|              comparandis portibus est circumdata. Multi maximi et salubres
 136 epi|          Christoforus Colom, Oceanice classis Praefectus.~~~ ~
 137 epi|              vitrique fragmenta, item clavi, ligule; quanquam, si hoc
 138 epi|             longitudinen ad miliaria .clxxx., ut ab his, quos veho mecum,
 139 epi|             ac studeant perquirere et coacervare eaque nobis tradere, quibus
 140 epi|              quam alios. Hi sunt, qui coeunt cum quibusdam feminis, quae
 141 epi|             maior est tota Hispania a Cologna usque ad Fontem Rabidum;
 142 epi|                                       Columbi epistula.~ ~Epistola Christoferi
 143 epi|            repertori merito referenda Columbo~gratia, sed summo est maior
 144 epi|              loco atque omni lucro et commertio condecenti cuiusdam magne
 145 epi|           imperiun dicto Regi penitus committitur - in oportuniori tamen loco
 146 epi|      aptissimi. Portuum in hac insula commoditas et praestantia fluminum
 147 epi|        bombice et auro tanquam bestie comparabant. Quod quia iniquum sane
 148 epi|           aliis, quos unquam viderim, comparandis portibus est circumdata.
 149 epi|      discessus et celeris reversionis compendium ac emolumentum brevibus
 150 epi|         deposita formidine paulo ante concepta nos certatim visebant [magna
 151 epi|            aliam insulam Sancte Marie Conceptionis, aliam Fernandinam, aliam
 152 epi|               Hispanam dixi in eamque concessi et direxi iter quasi per
 153 epi|               intellectus, id humanis concessit divinus. Solet enim deus
 154 epi|          premio, ut eos mihi facilius conciliarem fierentque christicole,
 155 epi|               omni lucro et commertio condecenti cuiusdam magne ville, cui
 156 epi|     feracissimi seripa<s>c<u>isque et condendis edificiis aptissimi. Portuum
 157 epi|          villa Nativitatis, dum arcem condere et tuta omnia esse providi.
 158 epi|         municipiave in maritimis sita confinibus preter aliquos vicos et
 159 epi|            sunt, omnes per ambages et coniecturas, nemo se eas vidisse asserit,
 160 epi|         intellexi, quisque uni tantum coniugi acquiescit praeter principes
 161 epi|             spiculis, sicuti de earum coniugibus dixi. Muniunt sese laminis
 162 epi|      mercaturam exercent et inter eos conmertia fiunt. Aliquas ego harum
 163 epi|           praesentia contigit, qui ea consecuti sumus, que hactenus mortalium
 164 epi|           provinciae rem perfectam me consecutum fuisse gratum tibi fore
 165 epi|         religioni, quia, quod humanus consequi non poterat intellectus,
 166 epi|         quedam parve, quedam in medio consistunt, plures tamen biremi, que
 167 epi|               caravellam et pro aliis construendis tam in hac arte quam in
 168 epi|              moderantur Indi tum loci consuetudine, tum rerum calidissimarum,
 169 epi|               austrumque erat in voto contendere nec minus venti flagitantibus
 170 epi|             minima licet re, nihilove contenti. Ego attamen prohibui, ne
 171 epi|                ut nobis in praesentia contigit, qui ea consecuti sumus,
 172 epi|           inveni, ut non insulam, sed continentem Chatay provinciam esse crediderim,
 173 epi|            orientem traieci, miliaria continet .dlxllll. Haec insula est
 174    | contra
 175 epi|       celebrato et vexillis extensis, contradicente nemine possessionem accepi.
 176 epi|              ad sanctam Christi fidem conversionem. Cui quidem, quantum intelligere
 177 epi|           Hispano ideomate in latinum convertit tercio Kalendas Maii .M.
 178 epi|                    Epigramma R. L. de Corbaria, Episcopi Montispalusii
 179 epi|             ea sunt apti; non propter corporis deformitatem (cum sint bene
 180 epi|               hoc nec nostris meritis correspondens, sed sancte Christiane fidei
 181 epi|            litteratus vir Aliander de Cosco ab Hispano ideomate in latinum
 182 epi|    continentem Chatay provinciam esse crediderim, nulla tamen videns oppida
 183 epi|           Quas nunquam foliis privari credo, quippe vidi eas ita virentes
 184 epi|              quae nisi quis viderit - credulitatem superat. Huius arbores,
 185 epi|           ydolatriam. Immo firmissime credunt omnem vim, omnem potentiam,
 186 epi|              contra; et hoc non, quod cuipiam eorum damnum aliquod vel
 187 epi|               et commertio condecenti cuiusdam magne ville, cui Nativitatis
 188 epi|              eorum regna fœlicissima: cunctaeque aliae Christianorum provincie
 189 epi|            innumere sunt, traiicitur, cunque his suam mercaturam exercent
 190 epi|            nostris biremibus similes, cursu autem velociores. Reguntur
 191 epi|              moratus, nisi quantum me cœgerunt venti, praeterquam in villa
 192 epi|             in terris, quemadmodum in cœlis exultat, cum tot populorum
 193 epi|          aureis]. Pro quibus habendis dabant, quicquid petebat venditor,
 194 epi|               non, quod cuipiam eorum damnum aliquod vel iniuria illata
 195 epi|           omnes amorem pre se ferunt. Dant queque magna pro parvis,
 196 epi|            aliis impartiri, presertim dapes, obsonia et huiusmodi. Nullum
 197 epi|               et nullius precii hisce darentur, ut sunt lanicis, parapsidum,
 198 epi|            fultum auxilio tantum auri daturum, quantun eis fuerit opus,
 199 epi|           Novembris, quo ipse per eas deambulabam. Sunt preterea in dicta
 200 epi|           vidi eas ita virentes atque decoras, ceu mense Maio in Hispania
 201 epi|              iniquum sane erat, vetui dedique eis multa pulcra et grata,
 202 epi|              via nos ad septentrionem deferebat (quod ipse fugere exoptabam;
 203 epi|            apti; non propter corporis deformitatem (cum sint bene formati),
 204 epi|               planos ac demissos. Non degunt, ubi radiorum solaris emicat
 205 epi|        appellabamus, nunciabant, alii deinceps aliis elata voce dicentes. «
 206 epi|              festaque fronde velentur delubra]. Exultet Christus in terris,
 207 epi|               Habent crines planos ac demissos. Non degunt, ubi radiorum
 208 epi|               summo est maior habenda Deo,~qui vincenda parat nova
 209 epi|                tam iuvenes quam senes deposita formidine paulo ante concepta
 210 epi|           Indicas insulas traiiciunt, depredant, surripiuntque quecunque
 211 epi|           erat.~Nunc longe Eois regio deprensa sub undis~auctura est titulos,
 212 epi|             cum his navibus et nautis descendisse: atque hoc animo ubi<que>
 213 epi|           tamen; qui semper putant me desiluisse e cœlo, quamvis diu nobiscum
 214 epi|            fugam celeriter arripuisse despretis a patre liberis, et e contra;
 215 epi|          regimen non excedant) facile detinere. ~ In omnibus his insulis,
 216 epi|         concessit divinus. Solet enim deus servos suos, quique sua
 217 epi|             deinceps aliis elata voce dicentes. «Venite, venite et videbitis
 218 epi|          intervallum itineris: possum dicere hanc Iohanam esse maiorem
 219 epi|            praedictus me fratrem suum dici gloriabatur. Et si animum
 220 epi|       incedunt et nimium timidi. Ideo dictam arcem tenentes duntaxat
 221 epi|             accepi, earumque imperiun dicto Regi penitus committitur -
 222 epi|         admoneant. ~ Tricesimo tercio die postquam Gadibus discessi,
 223 epi|          urbesve aliquae. Hi per tres dies ambularunt inveneruntque
 224 epi|            suos, quique sua praecepta diligunt etiam in impossibilibus
 225 epi|             venditor, puta unciam cum dimidia et duas auri vel triginta
 226 epi|            dixi in eamque concessi et direxi iter quasi per septentrionem,
 227 epi|           tercio die postquam Gadibus discessi, in mare Indicum perveni,
 228 epi|       perhibent. ~ Denique, ut nostri discessus et celeris reversionis compendium
 229 epi|          insulam nullo sibi imminente discrimine (dummodo leges, quas dedimus,
 230 epi|          insulam ad orientem prospexi distantem ab hac Iohanna miliaribus .
 231 epi|            quod ab equinoctiali linea distat [ubi videtur] gradus sex
 232 epi|             sunt pulcerrime et variis distincte figuris, pervie et maxima
 233 epi|            desiluisse e cœlo, quamvis diu nobiscum versati fuerint
 234 epi|         omnibus his insulis nulla est diversitas inter gentis effigies, nulla
 235 epi|                Haec praeterea Hispana diverso aromatis genere, auro metallisque
 236 epi|   possessionem accepi. Primeque earum divi Salvatoris nomen imposui,
 237 epi|     intellectus, id humanis concessit divinus. Solet enim deus servos
 238 epi|        Iohanna, ad orientem miliaria .dlxiiij.~ Quae dicta Iohanna et
 239 epi|           traieci, miliaria continet .dlxllll. Haec insula est affectanda,
 240 epi|               a nobis: et nos pariter docerent ea, quorum ipsi in hisce
 241 epi|           Item arcuum amphore, hidrie doliique fragmenta bombice et auro
 242 epi|          magne ville, cui Nativitatis domini nomen dedimus, possessionem
 243 epi|     Christianorum provincie Salvatori domino nostro Iesu Christo agamus
 244 epi|         missus fuerat - ad magnificum dominum Raphaelem Sanxis, eiusdem
 245 epi|          tanta nos victoria munereque donavit. Celebrentur processiones,
 246 epi|            puta unciam cum dimidia et duas auri vel triginta et quadraginta
 247 epi|           primum in eam insulam (quam dudum Iohannam vocari dixi) appulimus,
 248 epi|             ad occidentem prospectat, due (quas non pecii) supersunt
 249    | dum
 250 epi|            sibi imminente discrimine (dummodo leges, quas dedimus, ac
 251 epi|           tamen biremi, que remigetur duodeviginti transtris, maiores. Cum
 252 epi|             protinus Hispanam dixi in eamque concessi et direxi iter
 253 epi|              perquirere et coacervare eaque nobis tradere, quibus ipsi
 254 epi|       solemniter possessionem accepi, earumque imperiun dicto Regi penitus
 255 epi|           pa<s>c<u>isque et condendis edificiis aptissimi. Portuum in hac
 256 epi|          Indos violenter arripui, qui ediscerent a nobis: et nos pariter
 257 epi|          semper incedunt, quemadmodum eduntur in lucem, praeter aliquas
 258 epi|               diversitas inter gentis effigies, nulla in moribus atque
 259 epi|          potui, quicquid habebam, sum elargitus: pannum aliaque permulta,
 260 epi|       nunciabant, alii deinceps aliis elata voce dicentes. «Venite,
 261 epi|         admodum progressis nihil novi emergebat: et huiusmodi via nos ad
 262 epi|          degunt, ubi radiorum solaris emicat calor. Per magna namque
 263 epi|               fluvii, multi quoque et eminentissimi in ea sunt montes. Omnes
 264 epi|    intellexerunt magnoque nobis fuere emolumento. Veniunt modo mecum tamen;
 265 epi|             reversionis compendium ac emolumentum brevibus astringam, hoc
 266 epi|              gesta sunt, sic breviter enarrata. Vale.   Ulisbone, pridie
 267 epi|            dixi. Muniunt sese laminis eneis, quarum maxima apud eas
 268    | eo
 269 epi|        viribus orbis erat.~Nunc longe Eois regio deprensa sub undis~
 270 epi|                                       Epigramma R. L. de Corbaria, Episcopi
 271 epi|          Epigramma R. L. de Corbaria, Episcopi Montispalusii ad invictissimum
 272 epi|                   Columbi epistula.~ ~Epistola Christoferi Colom - cui
 273 epi|                               Columbi epistula.~ ~Epistola Christoferi
 274 epi|         vehementia, propterea quod ab equinoctiali linea distat [ubi videtur]
 275    | erant
 276 epi|              antea mense auspiciis et ere invictissimi Fernandi Hispaniarum
 277 epi|          accepi, ibique arcem quandam erigere extemplo iussi, que modo
 278 epi|              misi, qui investigarent, essetne Rex in ea provincia urbesve
 279 epi|               Christoferi Colom - cui etas nostra multum debet, de
 280    | etenim
 281 epi|            venite et videbitis gentes ethereas!» Quamobrem tam femine quam
 282 epi|        benignos. Nec sunt nigri velut ethiopes. Habent crines planos ac
 283 epi|         audent iugiter uti. Nam saepe evenit, cum miserim duos vel tris
 284 epi|            Letemur et nos tum propter exaltationen nostrae fidei, tum propter
 285 epi|              fore scio, has constitui exarare, quae te uniuscuiusque rei
 286 epi|               etiam in impossibilibus exaudire, ut nobis in praesentia
 287 epi|               dedimus, ac regimen non excedant) facile detinere. ~ In omnibus
 288 epi|             alicubi habui cognitionem excepta quadam insula Charis nuncupata,
 289 epi|               variaque metalla, ferro excepto. ~ In ea autem, quam Hispanam
 290 epi|               eorum Maiestas voluerit exigere, item reubarbarum et alia
 291 epi|               si naves mihi, ut ratio exigit, subvenissent.   Verum multum
 292 epi|            earum loquerentur incolis, exiisse agmen glomeratum ex Indis
 293 epi|          monstrum reperi, ut plerique existimabant, sed homines magne reverentie
 294 epi|             fugam. Progrediebar ultra existimans aliquam me urbem villasve
 295 epi|           invenisse: atque inventuros existimo, quandoquidem ego nullibi
 296 epi|              insule quam fertilissime existunt. Haec multis atque tutissimus
 297 epi|           deferebat (quod ipse fugere exoptabam; terris etenim regnabat
 298 epi|            serenissimum Regem nostrum exoptare precipue reor, scilicet
 299 epi|          ibique arcem quandam erigere extemplo iussi, que modo iam debet
 300 epi|       praeconio celebrato et vexillis extensis, contradicente nemine possessionem
 301 epi|               ubi ipsius insulae sunt extrema. Hinc aliam insulam ad orientem
 302 epi|        auroque inter alias potissimum exuberat. Huius insule et aliarum [
 303 epi|          terris, quemadmodum in cœlis exultat, cum tot populorum perditas
 304 epi|             fronde velentur delubra]. Exultet Christus in terris, quemadmodum
 305 epi|            fructusque) nostras facile exuperant. Sunt et mirabiles pinus,
 306 epi|         asserit, unde prope videbatur fabula. Igitur Rex et Regina, principes
 307 epi|            appuli et quibuscum verbum facere potui, quicquid habebam,
 308 epi|            quantum intelligere potui, facilimi sunt et proni. ~ Dixi, quemadmodum
 309 epi|     interveniente premio, ut eos mihi facilius conciliarem fierentque christicole,
 310 epi|        plectuntur. Sed hos ego nihili facio plus quam alios. Hi sunt,
 311 epi|          aliaque permulta, nulla mihi facta versura. Sed sunt natura
 312 epi|             erga nos benivolentiam et familiaritaten incredibilem. Sunt enim
 313 epi|          quibus viginti habere licet. Feminae magis quam viri laborare
 314 epi|             in lucem, praeter aliquas feminas, que folio frondeve aliqua
 315 epi|      differunt, nisi quod gerunt more femineo longos crines. Utuntur arcubus
 316 epi|              qui coeunt cum quibusdam feminis, quae sole insulam Matheunin,
 317 epi|             vasta rura, nemora, campi feracissimi seripa<s>c<u>isque et condendis
 318 epi|         auspiciis et ere invictissimi Fernandi Hispaniarum Regis missus
 319 epi|             Marie Conceptionis, aliam Fernandinam, aliam Hysabellam, aliam
 320 epi|          hastilibus; ideoque habentur feroces. Quare ceteri Indi inexhausto
 321 epi|             quedam a finitimis habita ferocior incolit. Hi carne humana
 322 epi|          supra dixi) quocunque genere ferri. Carent et armis, utpote
 323 epi|               mella variaque metalla, ferro excepto. ~ In ea autem,
 324 epi|               alie ibidem insule quam fertilissime existunt. Haec multis atque
 325 epi|              erga omnes amorem pre se ferunt. Dant queque magna pro parvis,
 326 epi|            peragantur solemnia sacra [festaque fronde velentur delubra].
 327 epi|              eorum ad sanctam Christi fidem conversionem. Cui quidem,
 328 epi|             mihi facilius conciliarem fierentque christicole, et ut sint
 329 epi|             et in mucronem attenuatum figunt; neque his audent iugiter
 330 epi|        pulcerrime et variis distincte figuris, pervie et maxima arborum
 331 epi|              eam magnam nullo reperto fine inveni, ut non insulam,
 332 epi|           existit. Quam gens quedam a finitimis habita ferocior incolit.
 333 epi|               norunt ydolatriam. Immo firmissime credunt omnem vim, omnem
 334 epi|       exercent et inter eos conmertia fiunt. Aliquas ego harum biremium
 335 epi|               et spiculis arundineis, fixis (ut diximus) in grossiori
 336 epi|            contendere nec minus venti flagitantibus succedebant) constitui alios
 337 epi|              solent esse. Quarum alie florentes, alie fructuose, alie in
 338 epi|             commoditas et praestantia fluminum copia salubritate admixta
 339 epi|             salubres hanc interfluunt fluvii, multi quoque et eminentissimi
 340 epi|        lambentium plene. Quas nunquam foliis privari credo, quippe vidi
 341 epi|          praeter aliquas feminas, que folio frondeve aliqua aut bombicino
 342 epi|           Hispania a Cologna usque ad Fontem Rabidum; hincque facile
 343 epi|         consecutum fuisse gratum tibi fore scio, has constitui exarare,
 344 epi|              sunt, multo tamen maiora forent, si naves mihi, ut ratio
 345 epi|        angustas, longitudine tamen ac forma nostris biremibus similes,
 346 epi|           deformitatem (cum sint bene formati), sed quia sunt timidi ac
 347 epi|           tibique sibique~teque simul fortem praestat et esse pium.~~~
 348 epi|                quod Rex praedictus me fratrem suum dici gloriabatur. Et
 349 epi|          rerum calidissimarum, quibus frequenter et luxuriose vescuntur,
 350 epi|       Salvatoris nomen imposui, cuius fretus auxilio tam ad hanc quam
 351 epi|       acuminibus maximum quoque viget frigus, sed id quidem moderantur
 352 epi|              solemnia sacra [festaque fronde velentur delubra]. Exultet
 353 epi|            aliquas feminas, que folio frondeve aliqua aut bombicino velo
 354 epi|           Quarum alie florentes, alie fructuose, alie in alio statu secundum
 355 epi|              Huius arbores, pascua et fructus multum ab illis Iohane differunt.
 356 epi|           cetere omnes arbores, herbe fructusque) nostras facile exuperant.
 357 epi|              Hispaniarum Regis missus fuerat - ad magnificum dominum
 358 epi|          intellexerunt magnoque nobis fuere emolumento. Veniunt modo
 359 epi|          quamvis diu nobiscum versati fuerint hodieque versentur. Et hi
 360 epi|    septentrionem deferebat (quod ipse fugere exoptabam; terris etenim
 361    | fui
 362 epi|               perfectam me consecutum fuisse gratum tibi fore scio, has
 363 epi|             invictissimis parvo eorum fultum auxilio tantum auri daturum,
 364 epi|            universa Christianitas est futura particeps. ~ Hec ut gesta
 365 epi|              principes ac eorum regna fœlicissima: cunctaeque aliae Christianorum
 366 epi|             reperi. Quarum omnium pro fœlicissimo Rege nostro, praeconio celebrato
 367 epi|         Tricesimo tercio die postquam Gadibus discessi, in mare Indicum
 368 epi|    uniuscuiusque qualitatem vigebant. Garriebat philomena et alii passeres
 369 epi|        transfretantibus existit. Quam gens quedam a finitimis habita
 370 epi|            nulla est diversitas inter gentis effigies, nulla in moribus
 371 epi|            aliis differunt, nisi quod gerunt more femineo longos crines.
 372 epi|            futura particeps. ~ Hec ut gesta sunt, sic breviter enarrata.
 373 epi|            timidi ac pleni formidine. Gestant tamen pro armis arundines
 374 epi|             rei in hoc nostro itinere geste inventeque admoneant. ~
 375 epi|               nos ipsos et hi nos tum gestu ac signis, tum verbis intellexerunt
 376 epi|    loquerentur incolis, exiisse agmen glomeratum ex Indis et, ubi nostros
 377 epi|       praedictus me fratrem suum dici gloriabatur. Et si animum revocarent
 378 epi|            linea distat [ubi videtur] gradus sex et viginti. Ex montium
 379 epi|           dedique eis multa pulcra et grata, que mecum tuleram, nullo
 380 epi|              merito referenda Columbo~gratia, sed summo est maior habenda
 381 epi|            nostro Iesu Christo agamus gratias, qui tanta nos victoria
 382 epi|        perfectam me consecutum fuisse gratum tibi fore scio, has constitui
 383 epi|     arundineis, fixis (ut diximus) in grossiori parte attenuatis hastilibus;
 384 epi|             pervenimus. Eam vero Indi Guanahanyn vocant. Aliarum etiam unamquamque
 385 epi|            bene potui intelligere, an habeant bona propria. Vidi enim,
 386 epi|         verbum facere potui, quicquid habebam, sum elargitus: pannum aliaque
 387 epi|            hisce partibus cognitionem habebant. Et ex voto suscessit. Nam
 388 epi|         propria. Vidi enim, quod unus habebat, aliis impartiri, presertim
 389 epi|           gratia, sed summo est maior habenda Deo,~qui vincenda parat
 390 epi|            nummis aureis]. Pro quibus habendis dabant, quicquid petebat
 391 epi|        attenuatis hastilibus; ideoque habentur feroces. Quare ceteri Indi
 392 epi|            vidi et quarum cognitionem habeo, incole utriusque sexus
 393 epi|             aut reges, quibus viginti habere licet. Feminae magis quam
 394 epi|           benivolentia incredibili. ~ Habet unaqueque insula multas
 395 epi|               gens quedam a finitimis habita ferocior incolit. Hi carne
 396 epi|              in Indiam traiicientibus habitant. He autem femine nullum
 397 epi|            plurimas insulas innumeris habitatas hominibus reperi. Quarum
 398 epi|    inveneruntque innumeros populos et habitationes, parvas tamen et absque
 399 epi|              vidi neque eorum alicubi habui cognitionem excepta quadam
 400 epi|            navitam tantum auri pondus habuisse pro una ligula, quanti sunt
 401 epi|               ea consecuti sumus, que hactenus mortalium vires minime attigerant.
 402 epi|         perustas, in quarum radicibus hastile quoddam ligneum siccum et
 403 epi|            grossiori parte attenuatis hastilibus; ideoque habentur feroces.
 404 epi|               est futura particeps. ~ Hec ut gesta sunt, sic breviter
 405 epi|     quemadmodum cetere omnes arbores, herbe fructusque) nostras facile
 406    | hic
 407 epi|        neverant. Item arcuum amphore, hidrie doliique fragmenta bombice
 408 epi|          ipsius insulae sunt extrema. Hinc aliam insulam ad orientem
 409 epi|              usque ad Fontem Rabidum; hincque facile arguitur quod quartum
 410 epi|           omnis has callent insulas.~ Hispane vero ambitus maior est tota
 411 epi|           nostros et universas gentes Hispaniae ac studeant perquirere et
 412 epi|              Hispaniarum.~ ~Iam nulla Hispanis tellus addenda triumphis:~
 413 epi|              vir Aliander de Cosco ab Hispano ideomate in latinum convertit
 414 epi|              nobiscum versati fuerint hodieque versentur. Et hi erant primi,
 415 epi|           insulas innumeris habitatas hominibus reperi. Quarum omnium pro
 416 epi|             copia salubritate admixta hominum - quae nisi quis viderit -
 417    | horum
 418 epi|       inexhausto metu plectuntur. Sed hos ego nihili facio plus quam
 419 epi|            ferocior incolit. Hi carne humana vescuntur. Habent predicti
 420 epi|               poterat intellectus, id humanis concessit divinus. Solet
 421 epi|              ac religioni, quia, quod humanus consequi non poterat intellectus,
 422 epi|              aliam Fernandinam, aliam Hysabellam, aliam Iohannam et sic de
 423 epi|     possessionem peculiariter accepi, ibique arcem quandam erigere extemplo
 424    | Ideo
 425 epi|          Aliander de Cosco ab Hispano ideomate in latinum convertit tercio
 426 epi|          parte attenuatis hastilibus; ideoque habentur feroces. Quare
 427 epi|               Salvatori domino nostro Iesu Christo agamus gratias,
 428 epi|               prope videbatur fabula. Igitur Rex et Regina, principes
 429 epi|          Carent et armis, utpote sibi ignotis, nec ad ea sunt apti; non
 430 epi|          maiores. Cum quibus in omnes illas insulas, que innumere sunt,
 431 epi|            damnum aliquod vel iniuria illata fuerit. Immo ad quoscunque
 432    | ille
 433    | illis
 434 epi|          totam eam insulam nullo sibi imminente discrimine (dummodo leges,
 435 epi|              quod unus habebat, aliis impartiri, presertim dapes, obsonia
 436 epi|         possessionem accepi, earumque imperiun dicto Regi penitus committitur -
 437 epi|           praecepta diligunt etiam in impossibilibus exaudire, ut nobis in praesentia
 438 epi|           earum divi Salvatoris nomen imposui, cuius fretus auxilio tam
 439 epi|             tam femine quam viri, tam impuberes quam adulti, tam iuvenes
 440 epi|          providi. Quae etsi maxima et inaudita sunt, multo tamen maiora
 441 epi|             finitimis habita ferocior incolit. Hi carne humana vescuntur.
 442 epi|       benivolentiam et familiaritaten incredibilem. Sunt enim gentes ille amabiles
 443 epi|             cum amore ac benivolentia incredibili. ~ Habet unaqueque insula
 444 epi|             propter rerum temporalium incrementa, quorum non solum Hispania,
 445    | inde
 446 epi|              plurima, quibus in omnes Indicas insulas traiiciunt, depredant,
 447 epi|             debet, de insulis in mari Indico nuper inventis, ad quas
 448 epi|             Gadibus discessi, in mare Indicum perveni, ubi plurimas insulas
 449 epi|             affluunt et nos magnopere indigemus. ~ Nullam hii norunt ydolatriam.
 450 epi|               perveni, e prima insula Indos violenter arripui, qui ediscerent
 451 epi|            feroces. Quare ceteri Indi inexhausto metu plectuntur. Sed hos
 452 epi|               Roganti, quod possidet, inficiatur nemo. Quin ipsi nos ad id
 453 epi|             quin summi ac perspicacis ingenii et homines, qui transfretant
 454 epi|         bestie comparabant. Quod quia iniquum sane erat, vetui dedique
 455 epi|              eorum damnum aliquod vel iniuria illata fuerit. Immo ad quoscunque
 456 epi|              omnes illas insulas, que innumere sunt, traiicitur, cunque
 457 epi|             et alii passeres varii ac innumeri mense Novembris, quo ipse
 458 epi|         perveni, ubi plurimas insulas innumeris habitatas hominibus reperi.
 459 epi|              ambularunt inveneruntque innumeros populos et habitationes,
 460 epi|        miliaria .cccxxij., ubi ipsius insulae sunt extrema. Hinc aliam
 461 epi|              attigerant. Nam si harum insularum quicpiam aliqui scripserunt
 462 epi|          humanus consequi non poterat intellectus, id humanis concessit divinus.
 463 epi|           redierunt.~ Interea ego iam intellexeram a quibusdam Indis, quos
 464 epi|           gestu ac signis, tum verbis intellexerunt magnoque nobis fuere emolumento.
 465 epi|               omnibus his insulis, ut intellexi, quisque uni tantum coniugi
 466 epi|          atque loquela. Quin omnes se intelligunt adinvicem. Quae res perutilis
 467 epi|                Quapropter redierunt.~ Interea ego iam intellexeram a quibusdam
 468 epi|               maximi et salubres hanc interfluunt fluvii, multi quoque et
 469 epi|        cccxxij. Secundum quam viam et intervallum itineris: possum dicere
 470 epi|              que mecum tuleram, nullo interveniente premio, ut eos mihi facilius
 471 epi|              per tres dies ambularunt inveneruntque innumeros populos et habitationes,
 472 epi|             magnam nullo reperto fine inveni, ut non insulam, sed continentem
 473 epi|               dicta arce reliqui, iam invenisse: atque inventuros existimo,
 474 epi|               que apud Chium duntaxat invenitur) tantumque ligni aloes,
 475 epi|              hoc nostro itinere geste inventeque admoneant. ~ Tricesimo tercio
 476 epi|          insulis in mari Indico nuper inventis, ad quas perquirendas octavo
 477 epi|         reliqui, iam invenisse: atque inventuros existimo, quandoquidem ego
 478 epi|             aliquam me urbem villasve inventurum. Denique videns, quod longe
 479 epi|           nostris in terram misi, qui investigarent, essetne Rex in ea provincia
 480 epi|          antea mense auspiciis et ere invictissimi Fernandi Hispaniarum Regis
 481 epi|         polliceor: me nostris Regibus invictissimis parvo eorum fultum auxilio
 482 epi|          aliarum omnium, ut dixi, pro invictissimo Rege nostro solemniter possessionem
 483 epi|             Episcopi Montispalusii ad invictissimum Regem Hispaniarum.~ ~Iam
 484 epi|              ipsi nos ad id poscendum invitant. Maximum erga omnes amorem
 485 epi|            pulcerrima mundi possidere iocalia. Accidit enim quendam navitam
 486 epi|               fructus multum ab illis Iohane differunt. Haec praeterea
 487    | ipsius
 488 epi|              suscessit. Nam brevi nos ipsos et hi nos tum gestu ac signis,
 489 epi|              ante hac animas salvatum iri previdet. Letemur et nos
 490    | ita
 491 epi|      luxuriose vescuntur, presidio. ~ Itaque monstra aliqua non vidi
 492 epi|       uniuscuiusque rei in hoc nostro itinere geste inventeque admoneant. ~
 493 epi|              quam viam et intervallum itineris: possum dicere hanc Iohanam
 494 epi|              figunt; neque his audent iugiter uti. Nam saepe evenit, cum
 495 epi|            impuberes quam adulti, tam iuvenes quam senes deposita formidine
 496    | iuxta
 497 epi|              latinum convertit tercio Kalendas Maii .M.cccc.xciij. Pontificatus
 498 epi|                          Epigramma R. L. de Corbaria, Episcopi Montispalusii
 499 epi|               Feminae magis quam viri laborare videntur. Nec bene potui
 500 epi|              arborum varietate sidera lambentium plene. Quas nunquam foliis